Minister finansów o rozliczaniu pomocy ze środków unijnych

Nr DD3.8222.2.35.2015.CRS

z 22 maja 2015 r.

W latach 2005 i 2006 podatniczka uzyskiwała przychody z bezpośredniego wykonywania prac na rzecz realizacji Społecznego Programu Operacyjnego Rozwój Zasobów Ludzkich współfinansowanego z Europejskiego Funduszu Społecznego w ramach projektu "(...) Wyższa Szkoła Kompetencji Zawodowych dla kobiet". Celem tego projektu jest m.in. dążenie do wyrównywania szans kobiet na rynku pracy poprzez rozwój umiejętności efektywnego poszukiwania zatrudnienia, kształtowanie postaw przedsiębiorczych oraz przygotowanie do podjęcia prac godzących życie zawodowe z osobistym. W ramach tego projektu podatniczka była zatrudniona na podstawie umowy-zlecenia, w ramach której wykonywała prace administracyjno-biurowe związane z realizacją powierzonych Grupie Zarządzającej zadań, kompletowanie dokumentów potwierdzających zakup środków trwałych, wyposażenia oraz innych zakupów przewidzianych w projekcie, prowadzenie dokumentacji pracowników zatrudnionych w ramach projektu, przygotowywanie i przechowywanie kart pracy, rejestrowanie oraz przechowywanie pism i pozostałej dokumentacji w ramach projektu.

Czy dochody uzyskane na podstawie zawartej umowy są zwolnione z PIT?

Stosownie do art. 9 ust. 1 ustawy o PIT (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 361 ze zm.) opodatkowaniu podlegają wszelkiego rodzaju dochody, z wyjątkiem enumeratywnie wymienionych przez ustawodawcę w katalogu zwolnień przedmiotowych oraz dochodów, od których minister finansów zaniechał poboru podatku w drodze rozporządzenia. Tym samym wszelkie przywileje w PIT (w tym zwolnienia przedmiotowe) stanowią wyjątek, istotne odstępstwo od sprawiedliwości podatkowej, co powoduje, że normy prawne je ustanawiające muszą być interpretowane ściśle. Dotyczy to m.in. zwolnienia zawartego w art. 21 ust. 1 pkt 46 ustawy o PIT.

Na podstawie tej regulacji wolne od PIT są dochody otrzymane przez podatnika, jeżeli:

a) pochodzą od rządów państw obcych, organizacji międzynarodowych lub międzynarodowych instytucji finansowych ze środków bezzwrotnej pomocy, w tym ze środków programów ramowych badań, rozwoju technicznego i prezentacji UE i z programów NATO, przyznanych na podstawie jednostronnej deklaracji lub umów zawartych z tymi państwami, organizacjami lub instytucjami przez Radę Ministrów, właściwego ministra lub agencje rządowe, w tym w przypadkach gdy przekazanie tych środków jest dokonywane za pośrednictwem podmiotu upoważnionego do rozdzielania środków bezzwrotnej pomocy oraz

b) podatnik bezpośrednio realizuje cel programu finansowanego z bezzwrotnej pomocy; zwolnienie nie ma zastosowania do dochodów osób fizycznych, którym podatnik bezpośrednio realizujący cel programu zleca - bez względu na rodzaj umowy - wykonanie określonych czynności w związku z realizowanym przez niego programem.

Zastosowanie przedmiotowego zwolnienia wymaga łącznego spełnienia obydwu przesłanek. Pierwsza z nich jest spełniona wówczas, gdy środki pochodzą m.in. od organizacji międzynarodowej i przyznano je na podstawie jednostronnej deklaracji lub umowy zawartej z tą organizacją przez Radę Ministrów, właściwego ministra lub agencje rządowe, także wówczas gdy przekazanie tych środków jest dokonywane za pośrednictwem podmiotu upoważnionego do rozdzielania środków bezzwrotnej pomocy.

Z kolei druga przesłanka jest spełniona wyłącznie wtedy, gdy osoba fizyczna (podatnik) bezpośrednio realizuje cel programu finansowanego z bezzwrotnej pomocy. Tym samym nie jest spełniona w odniesieniu do dochodów osób fizycznych, którym podatnik bezpośrednio realizujący cel programu zleca wykonanie określonych czynności w związku z realizowanym przez niego programem (tj. podwykonawcy).

Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa sądowo-administracyjnego podnosi się argument - który minister finansów podziela - że treść użytego w art. 21 ust. 1 pkt 46 lit. b ustawy o PIT wyrazu "bezpośrednio" należy odczytywać w związku z dalszą częścią tego przepisu, z której wynika, iż bezpośrednio nie realizują programu pomocowego podwykonawcy, oraz z treścią lit. a tego unormowania, która wskazuje podmioty uprawnione do przekazywania środków.

W tej sytuacji za ugruntowany należy uznać pogląd prezentowany przez sądy, zgodnie z którym jeżeli podatnik będący beneficjentem środków pochodzących ze źródeł wymienionych w art. 21 ust. 1 pkt 46 lit. a ustawy o PIT zleca osobie fizycznej (bez względu na rodzaj umowy) wykonanie określonych czynności w związku z realizowanym przez niego programem, dochody tej osoby otrzymane nie korzystają ze zwolnienia z art. 21 ust. 1 pkt 46 omawianej ustawy, gdyż nie została spełniona druga z wyżej wymienionych przesłanek (lit. b). Podatnikiem bezpośrednio realizującym program finansowany z bezzwrotnej pomocy nie jest bowiem osoba fizyczna, której zlecono wykonanie określonych czynności w związku z realizowanym programem, lecz podmiot, któremu powierzono w sensie ekonomicznym i technicznym realizację konkretnego projektu, i który ponosi pełną odpowiedzialność za prawidłowe jego wykonanie (jest stroną umowy przyznającej środki z bezzwrotnej pomocy).

W przedstawionym stanie faktycznym przesłanka dotycząca pochodzenia dochodów została spełniona, gdyż środki z UE spełniają dyspozycję art. 21 ust. 1 pkt 46 lit. a ustawy o PIT. Nie ma przy tym znaczenia system przepływu środków pomocy, ale istotne jest, kto ostatecznie ponosi ciężar ekonomiczny pomocy.

Uznać zatem należy, że podatniczka nie spełnia drugiej z przesłanek. Faktu tego nie zmienia wykonywanie przez nią określonych zadań na rzecz realizacji danego programu (za wynagrodzeniem w ramach umowy-zlecenia). Przedmiotowe czynności wykonywane były bowiem na zlecenie podmiotu bezpośrednio realizującego cel programu oraz przy wykorzystaniu środków przez niego otrzymanych, a nie przekazanych bezpośrednio podatniczce. Innymi słowy, wprawdzie była ona zaangażowana w realizację celu programu finansowanego z bezzwrotnej pomocy, jednak to nie ona realizowała program bezpośrednio. Za bezpośrednią realizację programu finansowanego z bezzwrotnej pomocy odpowiada bowiem podmiot, który jest stroną umowy o dofinansowanie i ponosi pełną odpowiedzialność za prawidłowe wykonanie postanowień zawartej umowy (beneficjent pomocy).

W konsekwencji należy stwierdzić, że wynagrodzenie podatniczki nie jest objęte zwolnieniem z art. 21 ust. 1 pkt 46 ustawy o PIT, jednakże nie ze względu na warunek pochodzenia środków z bezzwrotnej pomocy Unii Europejskiej, ale ze względu na to, że nie można jej uznać za osobę bezpośrednio realizującą cel programu finansowanego z tych środków.

Oprac. Ewa Ciechanowska