Zmiana miejsca rezydencji może oznaczać zmniejszenie obciążeń podatkowych

Zgodnie z obowiązującymi przepisami, polskim rezydentem podatkowym jest osoba mająca miejsce zamieszkania w Polsce, czyli taka, która posiada tutaj ośrodek interesów życiowych lub przebywa w naszym kraju dłużej niż 183 dni w skali roku. Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych definiuje ośrodek interesów życiowych jako centrum interesów osobistych lub gospodarczych.

Jak wskazuje Monika M. Dziedzic z firmy doradczej MDDP, wystarczy spełnienie jednego z dwóch wymienionych kryteriów, aby zostać uznanym za polskiego rezydenta podatkowego, podlegającego opodatkowaniu od całości swoich dochodów (tzw. nieograniczony obowiązek podatkowy). Na przykład, jeżeli cudzoziemiec przebywa w Polsce więcej niż 183 dni w danym roku podatkowym w celu wykonywania kontraktu, to zgodnie z ustawą o PIT będzie on uznany za polskiego rezydenta podatkowego i opodatkowany w Polsce od całości swoich dochodów osiągniętych w danym roku podatkowym. Bez znaczenia jest to, w jakim kraju posiada on rodzinę lub majątek.

Definicja miejsca zamieszkania (czyli de facto rezydencji podatkowej) pojawiła się w polskim prawie podatkowym dopiero w 2007 roku. Jak zauważa Monika M. Dziedzic, wcześniej miejsce zamieszkania było interpretowane zgodnie z regułami polskiego kodeksu cywilnego, jako miejscowość, w której dana osoba zwykle przebywa z zamiarem pobytu stałego. W potencjalnym sporze z organami podatkowymi cudzoziemiec przebywający w Polsce nawet kilka lat mógł z sukcesem udowadniać, że nie zamierza tutaj osiedlić się na stałe, w związku z czym nie ma miejsca zamieszkania w Polsce. Zasada 183-dniowego pobytu w celu kwalifikacji danej osoby jako rezydenta podatkowego w Polsce skutecznie uniemożliwiła stosowanie powyższych praktyk. Kryterium ośrodka interesów życiowych jest szczególnie ważne przy ustalaniu rezydencji podatkowej Polaków, którzy czasowo przebywają za granicą. W sytuacji gdy rodziny tych osób lub ich majątek pozostał w Polsce, będą najprawdopodobniej uznani za polskich rezydentów podatkowych.

Przepisy ustawy o PIT stosuje się z uwzględnieniem zawartych przez Polskę umów o unikaniu podwójnego opodatkowania. Może się bowiem zdarzyć, że zarówno polskie, jak i zagraniczne przepisy podatkowe zawierają tożsame lub podobne zasady, według których dana osoba jest uznawana za rezydenta podatkowego. Jak podkreśla Monika Dziedzic, taką zasadą, która często pojawia się w systemach podatkowych innych państw, jest pobyt w tym państwie dłuższy niż 183 dni w danym roku (np. Wielka Brytania, Hiszpania, Cypr, Luksemburg). Może też pojawić się stosowany przez Polskę warunek posiadania centrum interesów życiowych (np. Hiszpania) albo nawet wystarczy sam deklarowany zamiar stałego pobytu (np. Szwajcaria).

– Uznanie danej osoby za rezydenta podatkowego w dwóch państwach jednocześnie może prowadzić do podwójnego opodatkowania tego samego dochodu – podkreśla Monika M. Dziedzic. Na przykład, dochód uzyskany ze sprzedaży nieruchomości mógłby być opodatkowany raz w kraju położenia nieruchomości i drugi raz w kraju rezydencji podatkowej osoby sprzedającej nieruchomość.

Zgodnie z Modelową Konwencją OECD, na której oparte są dwustronne umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania, jeżeli według prawa podatkowego dwóch państw będących stronami umowy dana osoba jest rezydentem podatkowym w każdym z nich, wówczas stosuje kryteria rozstrzygające w celu określenia jej rezydencji podatkowej. Monika M. Dziedzic wylicza, że w pierwszej kolejności brane jest pod uwagę stałe miejsce zamieszkania tej osoby w jednym z państw. Jeżeli jednak dana osoba ma stałe miejsce zamieszkania w obu państwach, drugim w kolejności kryterium są ściślejsze powiązania osobiste i gospodarcze, czyli zdefiniowany również w polskim prawie ośrodek interesów życiowych.

– Są jednak sytuacje, w których nie można określić, gdzie dana osoba posiada ośrodek interesów życiowych – zauważa Monika M. Dziedzic. Może się bowiem zdarzyć, że zarówno rodzina, jak i majątek danej osoby znajdują się w dwóch państwach. W takim przypadku należy brać pod uwagę następne kryterium, którym jest zwykłe przebywanie osoby w danym państwie.

Przedstawienie certyfikatu obcej rezydencji podatkowej w celu udowodnienia, że nie jest się polskim rezydentem podatkowym, jest pomocne, natomiast nie stanowi jedynej przesłanki dla uznania braku polskiej rezydencji podatkowej.

Dzieje się tak z uwagi na różne reguły wydawania certyfikatów rezydencji. Na przykład, w państwach, w których rezydencja podatkowa jest uzależniona od przekroczenia 183 dni pobytu w danym kraju w skali roku, teoretycznie certyfikat można uzyskać już po paru miesiącach. Nie oznacza to jednak automatycznie utraty polskiej rezydencji podatkowej, szczególnie w sytuacji, jeżeli w Polsce pozostaje rodzina czy majątek.

Z drugiej strony – jak stwierdza Monika M. Dziedzic – brak obcego certyfikatu rezydencji podatkowej może utrudnić potencjalną dyskusję z organami podatkowymi na temat braku rezydencji podatkowej w Polsce. Chociaż teoretycznie możliwe są sytuacje, w których dana osoba nie jest rezydentem podatkowym w żadnym państwie. W praktyce jednak zdarzają się one rzadko. Dlatego też, szczególnie w przypadku osób, które przez długi czas były polskimi rezydentami podatkowymi, posiadanie certyfikatu obcej rezydencji podatkowej może być koniecznością.