Jakie skutki ma podarowanie środków z kasy mieszkaniowej

O rozwiązanie tych wątpliwości poprosiliśmy Izbę Skarbową w Krakowie oraz eksperta Pawła Małeckiego.

Zgodnie z przepisami ustawy o PIT w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2002 r., jeżeli podatnik skorzystał z odliczeń od dochodu (przychodu) lub podatku z tytułu wydatków poniesionych m.in. na systematyczne gromadzenie oszczędności w kasie mieszkaniowej, a następnie:

● wycofał oszczędności z kasy mieszkaniowej, z wyjątkiem gdy wycofana kwota po określonym w umowie o kredyt kontraktowy okresie systematycznego oszczędzania została wydatkowana zgodnie z celami systematycznego oszczędzania na rachunku prowadzonym przez tę kasę,

● przeniósł uprawnienia do rachunku oszczędnościowo-kredytowego na rzecz osób trzecich, z wyjątkiem dzieci własnych lub przysposobionych,

● do dochodu (przychodu) lub podatku należnego za rok, w którym zaistniały te okoliczności, dolicza się odpowiednio kwoty poprzednio odliczone z tych tytułów.

Zatem gdy rodzic korzystał z odliczeń z tytułu wpłat na rachunek oszczędnościowo-kredytowy prowadzony przez kasę mieszkaniową, a następnie dokonał cesji tego rachunku na rzecz dzieci własnych lub przysposobionych, obowiązki wynikające z posiadania takiego rachunku przechodzą na dziecko. Jeżeli dziecko w związku z kontynuacją wpłat na ten rachunek nie korzystało z odliczeń w podatku dochodowym, to aby nie nastąpiła utrata prawa do ulgi podatkowej, jest zobowiązane wydatkować środki zgromadzone na tym rachunku zgodnie z celami systematycznego oszczędzania. W przeciwnym wypadku musi doliczyć w składanym przez siebie zeznaniu podatkowym kwoty faktycznie odliczone przez rodziców (a gdy i ono korzystało z odliczeń – kwoty faktycznie odliczone przez siebie i przez rodziców).

Zakres wydatków uprawniających do ulgi z tytułu systematycznego oszczędzania w kasie mieszkaniowej został określony w ustawie o niektórych formach popierania budownictwa mieszkaniowego. Wśród tych wydatków mieści się również spłata kredytu bankowego zaciągniętego m.in. na nabycie, budowę itd. domu albo lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość, uzyskanie spółdzielczego prawa do lokalu mieszkalnego lub prawa do domu jednorodzinnego w spółdzielni mieszkaniowej albo prawa odrębnej własności lokalu mieszkalnego. Jeżeli więc wycofane oszczędności z kasy mieszkaniowej zostałyby przeznaczone na spłatę kredytu zaciągniętego przez męża na jeden z wymienionych celów mieszkaniowych, a żona jest współwłaścicielem tego mieszkania lub budynku, nie nastąpiłaby utrata prawa do ulgi.

doradca podatkowy z Kancelarii Doradztwa Podatkowego Pama

Odpowiedzi na zadane pytania należy poszukiwać w przepisach ustawy o PIT w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2001 r. Artykuł 27a ust. 13 tej ustawy informował o sytuacjach, w których podatnik musi zwrócić dokonane odliczenia z tytułu ulgi, jaką było oszczędzanie w kasie mieszkaniowej. Katalog tych zdarzeń jest zamknięty. W punkcie 5 tego przepisu ustawodawca informuje, że jeżeli podatnik skorzystał z odliczeń od dochodu (przychodu) lub podatku z tytułu wydatków przekazanych do kasy mieszkaniowej, a następnie przeniósł uprawnienia do rachunku oszczędnościowo-kredytowego na rzecz osób trzecich, z wyjątkiem dzieci własnych lub przysposobionych – do dochodu (przychodu) lub podatku należnego za rok, w którym zaistniały te okoliczności, dolicza się odpowiednio kwoty poprzednio odliczone z tych tytułów. Zatem podatnik, przekazując uprawnienia do rachunku oszczędnościowo-kredytowego córce, nie musi doliczać do swoich dochodów dokonanych odliczeń. Również córka nie musi rozliczać się w imieniu ojca w urzędzie skarbowym (zresztą takie rozliczenie przez jednego podatnika w imieniu innego podatnika nie jest możliwe). Ulga z tytułu oszczędzania w kasie mieszkaniowej obowiązywała do 31 grudnia 2001 r. Do chwili obecnej istnieje w postaci tzw. praw nabytych, jeśli podatnik zawarł umowę z bankiem na prowadzenie rachunku kasy mieszkaniowej przed 1 stycznia 2002 r. i kontynuuje oszczędzanie w kasie mieszkaniowej. Zatem podatnik mógł cały czas dokonywać odliczeń, natomiast takiego przywileju nie ma już córka. Scedowanie rachunku po 1 stycznia 2002 r. jest w rzeczywistości zmianą strony umowy, a więc nie daje nowemu oszczędzającemu prawa do ulgi. W rezultacie córka może wydać środki z kasy mieszkaniowej na dowolny cel, ponieważ jej przepisy podatkowe dotyczące kas mieszkaniowych nie dotyczą. Jej postępowanie z wkładem nie wpływa też na rozliczenie podatnika, który poprzednio był właścicielem rachunku bankowego. Jednak przekazanie środków na rachunku bankowym na rzecz córki jest aktem darowizny, który podlega przepisom ustawy o podatku od spadków i darowizn (t.j. Dz.U. z 2004 r. nr 142, poz. 1514 z późn. zm.). Zgodnie z art. 4a cytowanej ustawy zwalnia się od podatku darowiznę opisaną wyżej, jeśli córka zgłosi w ciągu sześciu miesięcy od daty darowizny fakt dokonania cesji właściwemu dla niej urzędowi skarbowemu.

Należy jeszcze pamiętać, że darowizna na rzecz córki stanowi jej odrębny majątek. Żona może jednak darować uprawnienia do środków posiadanych na rachunku mężowi, i mąż skorzysta wtedy z opisanego zwolnienia, jakby po raz drugi zgłaszając akt darowizny w swoim urzędzie skarbowym. W opisanej sytuacji można środki zgromadzone w kasie mieszkaniowej przeznaczyć na spłatę kredytu konsolidacyjnego męża i nie zapłacić żadnego podatku.