Czy otrzymanie akcji od szefa wiąże się z obowiązkami podatkowymi
W Polsce obowiązuje zasada powszechności opodatkowania. Każdą zarobioną złotówkę trzeba wykazać przed urzędem skarbowym i opodatkować. Jednak nie tylko zarobione pieniądze interesują fiskusa. Pewne obowiązki podatkowe w zakresie PIT powstaną również przy nieodpłatnych świadczeniach. Dziś omówimy właśnie taką sytuację – gdy pracodawca przekazuje pracownikom akcje spółki.
Opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych podlegają wszelkiego rodzaju dochody z wyjątkiem dochodów wymienionych w art. 21, 52, 52a, 52c ustawy o PIT oraz dochodów, od których na podstawie Ordynacji podatkowej zaniechano poboru podatku. Zgodnie z generalną zasadą – bo są od niej pewne wyjątki – dochodem ze źródła przychodów jest nadwyżka sumy przychodów z tego źródła nad kosztami ich uzyskania osiągnięta w roku podatkowym. Jeżeli koszty uzyskania przekraczają sumę przychodów, różnica jest stratą ze źródła przychodów.
W sytuacji przekazania przez pracodawcę pracownikom akcji dojdzie do powstania przychodów z kapitałów pieniężnych. Przepisy ustawy o PIT wskazują, że za przychody z kapitałów pieniężnych uważa się należne, choćby nie zostały faktycznie otrzymane, przychody z:
● odpłatnego zbycia udziałów w spółkach mających osobowość prawną oraz papierów wartościowych,
● realizacji praw wynikających z papierów wartościowych, o których mowa w art. 3 pkt 1 lit. b) ustawy z 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi (Dz.U. nr 183, poz. 1538 z późn. zm.).
PRZYKŁAD: KOSZTY PRZY ZBYCIU AKCJI
Czy przy sprzedaży akcji, których posiadacz akcji jest akcjonariuszem założycielem tzw. spółki pracowniczej, przychód odpowiadający różnicy między ceną rynkową a odpłatnością dokonaną przy ich nabyciu stanowi koszt uzyskania przychodu?
W przypadku akcji objętych za wkład pieniężny przy ustalaniu kosztów uzyskania przychodów zastosowanie znajduje art. 23 ust. 1 pkt 38 ustawy o PIT. Zgodnie z nim za koszty uzyskania przychodów nie uważa się wydatków na objęcie lub nabycie udziałów albo wkładów w spółdzielni, udziałów (akcji) w spółce mającej osobowość prawną oraz innych papierów wartościowych, a także wydatków na nabycie tytułów uczestnictwa lub jednostek uczestnictwa w funduszach kapitałowych. Wydatki takie są jednak kosztem podatkowym z odpłatnego zbycia tych udziałów (akcji), wkładów oraz innych papierów wartościowych, w tym z tytułu wykupu przez emitenta papierów wartościowych, a także z odkupienia tytułów uczestnictwa lub jednostek uczestnictwa w funduszach kapitałowych albo umorzenia jednostek uczestnictwa, tytułów uczestnictwa oraz certyfikatów inwestycyjnych w funduszach kapitałowych.
Zatem dopiero z chwilą sprzedaży udziałów lub akcji ustala się koszty, które warunkują ich nabycie oraz sprzedaż. W praktyce istotną przesłanką zaliczenia poniesionego przez podatnika wydatku do kosztów uzyskania przychodu jest istnienie związku przyczynowo-skutkowego między tym wydatkiem a osiągniętym przychodem.
Kosztami będą więc koszty faktycznie poniesione bezpośrednio przypisane do danej transakcji, w tym np. koszty nabycia odpłatnie zbywanego papieru wartościowego oraz wszelkie faktycznie poniesione przez podatnika wydatki warunkujące nabycie sprzedawanych papierów (np. związane z obsługą rachunku przez biuro maklerskie).
W konsekwencji kosztem uzyskania przychodów będzie koszt nabycia zbywanego papieru wartościowego – w tym przypadku akcji.
Przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych nie stosuje się do opodatkowania dochodów (poniesionych strat) uzyskanych po 31 grudnia 2003 r. z odpłatnego zbycia papierów wartościowych w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2004 r., pod warunkiem że papiery te zostały nabyte przed 1 stycznia 2004 r.
Zwalnia się bowiem od podatku dochodowego w okresie od 1 stycznia 2001 r. do 31 grudnia 2003 r. dochody z odpłatnego zbycia papierów wartościowych, które są dopuszczone do publicznego obrotu papierami wartościowymi, nabytych na podstawie publicznej oferty lub na giełdzie papierów wartościowych albo w regulowanym pozagiełdowym wtórnym obrocie publicznym, albo na podstawie zezwolenia. Przy czym zwolnienie nie ma zastosowania, jeżeli sprzedaż tych papierów wartościowych jest przedmiotem działalności gospodarczej.
Zatem dochody ze sprzedaży wskazanych akcji korzystają ze zwolnienia, jeśli równocześnie zostały spełnione następujące warunki:
● akcje dopuszczono do publicznego obrotu papierami wartościowymi,
● nabycia dokonano przed 1 stycznia 2004 r.,
● nabycie nastąpiło na podstawie publicznej oferty lub na giełdzie papierów wartościowych albo w regulowanym pozagiełdowym wtórnym obrocie publicznym, albo na podstawie zezwolenia udzielonego na podstawie przepisów ustawy Prawo o publicznym obrocie papierami wartościowymi,
● sprzedaż tych akcji nie jest przedmiotem działalności gospodarczej.
Dla oceny, czy sprzedaż akcji korzysta ze zwolnienia z opodatkowania na podstawie omawianych przepisów istotne jest nie tylko to, czy akcje zostały nabyte przed 1 stycznia 2004 r. Ważny jest również tryb nabycia akcji będących przedmiotem sprzedaży.
Kwestię obrotu papierami wartościowymi dopuszczonymi do publicznej oferty regulują obowiązujące w momencie nabycia akcji przepisy ustawy prawo o publicznym obrocie papierami wartościowymi.
Zgodnie z przepisami tej ustawy publicznym obrotem papierami wartościowymi jest proponowanie nabycia, nabywanie lub przenoszenie praw emitowanych w serii papierów wartościowych przy wykorzystaniu środków masowego przekazu albo w inny sposób, jednak oferta taka musi być skierowana do więcej niż 300 osób lub do nieoznaczonego adresata. Jednocześnie ustawodawca określa sytuacje, w których obrót papierami wartościowymi, w tym również oferta nabycia, pozbawiony jest publicznego charakteru mimo posiadania określonych cech. Do takich sytuacji należy m.in. udostępnienie w procesie prywatyzacji przez Skarb Państwa akcji pracownikom danej spółki oraz producentom rolnym, na trwale z przedsiębiorstwem związanym.
Pracownik, który otrzyma akcje od pracodawcy i np. będzie chciał je sprzedać, będzie musiał rozliczyć tę transakcję przed urzędem skarbowym.
Zgodnie z obowiązującymi przepisami od dochodów uzyskanych z odpłatnego zbycia papierów wartościowych lub pochodnych instrumentów finansowych, i z realizacji praw z nich wynikających, oraz z odpłatnego zbycia udziałów w spółkach mających osobowość prawną, oraz z tytułu objęcia udziałów (akcji) w spółkach mających osobowość prawną albo wkładów w spółdzielniach w zamian za wkład niepieniężny w postaci innej niż przedsiębiorstwo lub jego zorganizowana część podatek dochodowy wynosi 19 proc. uzyskanego dochodu. Przy czym dochodem jest różnica pomiędzy sumą przychodów uzyskanych z tytułu odpłatnego zbycia papierów wartościowych a kosztami uzyskania przychodów – osiągnięta w roku podatkowym. Co ważne, dochodów z odpłatnego zbycia papierów wartościowych nie łączy się z dochodami opodatkowanymi na zasadach ogólnych według skali podatkowej oraz podatkiem liniowym z działalności gospodarczej.
PRZYKŁAD: SPRZEDAŻ AKCJI PO UPŁYWIE PIĘCIU LAT
Podatniczka nabyła nieodpłatnie akcje pracownicze (w wyniku komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych) w 2004 roku. Teraz planuje je sprzedać. Czy od dochodu ze sprzedaży akcji po pięciu latach od ich nabycia trzeba płacić podatek?
Tak, trzeba płacić podatek. Żaden z obowiązujących przepisów nie przewiduje zwolnienia z opodatkowania akcji posiadanych dłużej niż 5 lat. Ustawodawca w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych określił niektóre przypadki, w których po upływie pięcioletniego terminu nie istnieje obowiązek zapłaty podatku dochodowego – tj. przy zbyciu nieruchomości lub praw związanych z nieruchomościami (jeżeli odpłatne ich zbycie nastąpiło po upływie pięciu lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpiło nabycie lub wybudowanie). Nie odnosi się to jednak w żaden sposób do dochodu ze zbycia akcji.
W praktyce może się też zdarzyć, że pracownik otrzyma od szefa akcje, ale bez prawa ich sprzedaży. Powstaje tu pytanie, czy w takiej sytuacji u pracownika również powstanie przychód do opodatkowania PIT? Tak, powstanie. Taką interpretację potwierdził m.in. dyrektor Izby Skarbowej w Katowicach (interpretacja z 13 sierpnia 2008 r. nr IBPB2/415-911/08/MZ), który stwierdził, że przychód powstaje już w momencie, w którym podatnik, np. pracownik, otrzymując akcje, uzyskał prawa akcjonariusza (w tym prawo do ewentualnej dywidendy). Z tym bowiem momentem podatnik uzyskał prawo do czerpania korzyści wynikających z akcji.
Tym samym pomimo wyłączenia możliwości zbywania tych akcji ma miejsce przysporzenie majątkowe po stronie podatnika jako osoby otrzymującej akcje. Aby bowiem czerpać korzyści z akcji, podatnik musiałby nabyć akcje za określoną cenę, a w związku z nieodpłatnym otrzymaniem akcji nie poniósł takich wydatków. Obowiązek podatkowy po stronie podatnika powstaje już z chwilą nieodpłatnego otrzymania akcji spółki.
Na podatniku, który uzyskał dochód (poniósł stratę) z kapitałów pieniężnych, ciąży obowiązek złożenia we właściwym urzędzie skarbowym zeznania według ustalonego wzoru (formularz PIT-38), w terminie do 30 kwietnia roku następującego po roku podatkowym. W tym samym terminie – czyli do 30 kwietnia – dokonuje się też wpłaty należnego podatku wynikającego z zeznania PIT-38.
PRZYKŁAD: OBOWIĄZKI PŁATNIKA
Pracownicy uczestniczą w długoterminowym planie motywacyjnym. W ramach tego planu pracownikom zostało warunkowo przyznane prawo do nieodpłatnego otrzymania akcji. Środki uzyskane ze sprzedaży akcji będą przekazywane na rachunek pracownika przez spółkę za pośrednictwem pracodawcy. Czy firma ma jakieś obowiązki płatnika w tym zakresie?
Tak. Firma ma obowiązek sporządzenia PIT-8C. Informacja ta musi być sporządzona w terminie do końca lutego roku następującego po roku podatkowym. Następnie trzeba ją przesłać podatnikowi oraz urzędowi skarbowemu. Obowiązek sporządzenia tych informacji spoczywa na podmiotach, które dokonują wypłaty świadczeń stanowiących dla podatnika dochody kapitałowe lub podmiotów, za pośrednictwem których podatnik uzyskuje te dochody.
Podstawa prawna
Bądź na bieżąco ze zmianami w prawie i podatkach.
Czytaj raporty, analizy i wyjaśnienia ekspertów.
Bądź na bieżąco ze zmianami w prawie i podatkach.
Czytaj raporty, analizy i wyjaśnienia ekspertów.
Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone.
Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A. Kup licencję.