Kiedy pracownik nie płaci podatku

Świadczenia pozapłacowe stały się czymś naturalnym w wynagradzaniu pracowników. Pracodawcy finansują swoim pracownikom opiekę medyczną, ubezpieczenia, dojazdy do pracy, bilety do kina, teatru lub na basen. Niekiedy refundują też koszty ubiorów służbowych, posiłków oraz podnoszenia kwalifikacji zawodowych. Niektóre z pozapłacowych świadczeń będą zwolnione z PIT i nie będą stanowiły przychodu u pracownika.

Opodatkowaniu PIT podlegają wszelkiego rodzaju dochody, z wyjątkiem wymienionych w art. 21, 52, 52a i 52c ustawy o PIT oraz dochodów, od których na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej zaniechano poboru podatku.

Natomiast przychodami są otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniądze i wartości pieniężne oraz wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń. Za przychody ze stosunku służbowego, stosunku pracy, pracy nakładczej oraz spółdzielczego stosunku pracy uważa się wszelkiego rodzaju wypłaty pieniężne oraz wartość pieniężną świadczeń w naturze bądź ich ekwiwalenty, bez względu na źródło ich finansowania, a w szczególności: wynagrodzenia zasadnicze, wynagrodzenia za godziny nadliczbowe, różnego rodzaju dodatki, nagrody, ekwiwalenty za niewykorzystany urlop i inne kwoty niezależnie od tego, czy ich wysokość została z góry ustalona, a ponadto świadczenia pieniężne ponoszone za pracownika, jak też wartość innych nieodpłatnych świadczeń lub świadczeń częściowo odpłatnych.

Z cytowanych przepisów jednoznacznie wynika, że do przychodów pracownika zaliczyć należy wszystkie otrzymywane przez niego świadczenia, wynikające z zawartej umowy bądź mające związek z wykonywaniem przez niego pracy. Przychody te, w określonych sytuacjach mogą być jednak zwolnione od podatku dochodowego.

Omówienie zwolnień podatkowych zacznijmy od świadczeń rzeczowych. To forma wynagradzania pracowników, z której pracodawcy chętnie i często korzystają.

Zgodnie z ustawą o PIT zwalnia się od podatku dochodowego wartość świadczeń rzeczowych otrzymywanych przez pracownika, sfinansowanych w całości ze środków zakładowego funduszu świadczeń socjalnych (ZFŚS) lub funduszy związków zawodowych, do wysokości nieprzekraczającej w roku podatkowym 380 zł. I tu jedna uwaga, rzeczowymi świadczeniami nie są bony, talony i inne znaki, uprawniające do ich wymiany na towary lub usługi.

Zatem zwolniona od podatku jest wartość rzeczowych świadczeń otrzymywanych przez pracownika, jeżeli spełnione zostaną łącznie następujące przesłanki:

● świadczenie ma charakter świadczenia rzeczowego,

● świadczenie jest w całości sfinansowane ze środków ZFŚS lub funduszy związków zawodowych,

● wysokość świadczeń nie przekracza w roku podatkowym 380 zł.

Ustawy podatkowe nie definiują pojęcia rzeczy ani świadczenia rzeczowego. Z kodeksu cywilnego wynika, że rzeczami są tylko przedmioty materialne. Z kolei świadczenie według znaczenia ze słownika języka polskiego to przedmiot zobowiązania lub uprawnienia. Świadczenie rzeczowe można więc otrzymać lub ponosić. Oznacza to, że świadczeniem rzeczowym jest świadczenie o charakterze materialnym – nieodpłatnym, odpłatnym bądź częściowo odpłatnym. Materialny charakter, dający podstawę do zakwalifikowania jako świadczenia rzeczowe, mają np. odzież, żywność, obuwie, galanteria, artykuły gospodarstwa domowego, artykuły chemiczne. Przekazanie pracownikom wymienionych rzeczy będzie zwolnione z PIT.

Również zakup biletów wstępu do kabaretu, kina, teatru dla pracowników z ZFŚS jest świadczeniem o charakterze rzeczowym i podlega zwolnieniu z podatku.

Co w takim razie nie będzie świadczeniem rzeczowym? Nie będzie nim np. refundacja wydatków poniesionych przez pracownika. Taka sytuacja będzie świadczeniem pieniężnym (a nie rzeczowym), które nie podlega zwolnieniu od podatku. Wartość takiej refundacji będzie przychodem pracownika, podlegającym PIT.

Przepisy podatkowe szczegółowo regulują kwestię świadczeń przyznawanych pracownikom na podstawie przepisów prawa pracy. Dobrym przykładem mogą być posiłki dla pracowników finansowane przez firmę. Ustawa o PIT przewiduje, że wolna od podatku dochodowego jest wartość otrzymanych przez pracownika od pracodawcy bonów, talonów, kuponów lub innych dowodów uprawniających do uzyskania na ich podstawie posiłków, artykułów spożywczych lub napojów bezalkoholowych, jeśli pracodawca, mimo ciążącego na nim obowiązku wynikającego z przepisów o bezpieczeństwie i higienie pracy, nie ma możliwości wydania pracownikom posiłków, artykułów spożywczych lub napojów bezalkoholowych.

Przepis ten wskazuje wprost, jakie kupony (ich wartość) podlegają zwolnieniu. Muszą to być kupony, które uprawniają do nabycia wyłącznie posiłków, artykułów spożywczych lub napojów bezalkoholowych. Tylko takie kupony spełniają warunki do zwolnienia z podatku.

W sytuacji, gdyby opisane kupony żywieniowe uprawniały do nabycia artykułów innych niż wskazane w tym przepisie, nie będzie podstaw do zastosowania zwolnienia podatkowego.

Najpopularniejszą formą mobilizowania pracowników w postaci przyznawania im dodatkowych świadczeń jest opłacanie za nich abonamentów medycznych i ubezpieczeń. Ale w tym przypadku trudno mówić o świadczeniu zwolnionym z podatku. Zgodnie z interpretacjami organów podatkowych, jeżeli pracodawca opłaci usługi medyczne za pracownika, wówczas wartość kosztów poniesionych przez zakład pracy przypadająca na pracownika stanowi przychód ze stosunku pracy dla pracownika.

O powstaniu przychodu ze stosunku pracy nie przesądza fakt skorzystania przez pracownika z konkretnej usługi medycznej, lecz fakt objęcia pracownika konkretnymi usługami medycznymi (o określonej wartości pieniężnej). Objęcie pracownika nieobowiązkową opieką medyczną stanowi nieodpłatne świadczenie, którego wartość ustala się według cen jego zakupu. Ryczałtowy sposób opłacania przez pracodawcę kosztów związanych z otoczeniem pracowników nieobowiązkową opieką medyczną nie jest przeszkodą w ustaleniu wartości świadczenia przypadającego na każdego uprawnionego pracownika. Wartość świadczenia medycznego opłaconego za pracownika pracodawca musi doliczyć do jego wynagrodzenia wypłaconego w danym miesiącu i od łącznej wartości obliczyć, pobrać i odprowadzić zaliczkę na podatek.

Fiskus w swoich opiniach podkreśla też, że w przypadku ryczałtowej formy rozliczeń z firmą świadczącą usługi medyczne, fakt skorzystania lub nieskorzystania przez uprawnioną osobę w danym miesiącu czy innym okresie rozliczeniowym z usługi nie ma wpływu na sposób opodatkowania przedmiotowych świadczeń. Podobną opinię organy podatkowe wypracowały w zakresie składek ubezpieczeniowych.

Innego zdania są sądy administracyjne. Z orzeczeń sądowych wynika, że w sytuacji, gdy pracodawca ponosi jedną, zryczałtowaną opłatę za opiekę medyczną czy ubezpieczenia i nie jest w stanie przypisać konkretnemu pracownikowi wartości tego świadczenia, nie dochodzi do powstania przychodu po stronie pracownika.