Jak w PIT wykazać zarobki z kilku źródeł

Zgodnie z generalną zasadą przyjętą w ustawie o PIT opodatkowaniu podatkiem dochodowym podlegają wszelkiego rodzaju dochody, z wyjątkiem dochodów wymienionych w art. 21, 52, 52a i 52c ustawy o PIT (m.in. dochody zwolnione z PIT) oraz dochodów, od których na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej zaniechano poboru podatku.

Dochodem ze źródła przychodów, jeżeli przepisy nie stanowią inaczej, jest nadwyżka sumy przychodów z tego źródła nad kosztami ich uzyskania osiągnięta w roku podatkowym. Jeżeli koszty uzyskania przekraczają sumę przychodów, różnica jest stratą ze źródła przychodów. Koszty uzyskania przychodu związane są zawsze z konkretnym źródłem przychodu i nie mogą pomniejszać przychodu uzyskanego z innego źródła. Niemożliwa jest też sytuacja uwzględnienia kosztów innego podatnika, np. małżonka.

Strata wiąże się z dochodem i może być odliczana tylko od dochodu, który zostanie osiągnięty z tego samego źródła, co poniesiona strata. Przepisy ustawy o PIT wskazują, że o wysokość straty ze źródła przychodów, poniesionej w roku podatkowym, można obniżyć dochód uzyskany z tego źródła w najbliższych kolejno po sobie następujących pięciu latach podatkowych. Wysokość obniżenia w którymkolwiek z tych lat nie może przekroczyć 50 proc. kwoty tej straty.

Zasada ta nie ma zastosowania do strat: z odpłatnego zbycia rzeczy i praw majątkowych związanych z nieruchomościami, oraz ze źródeł przychodów, z których dochody są wolne od podatku dochodowego. Reguły dotyczące rozliczania strat mają zastosowanie do straty z działów specjalnych produkcji rolnej, jeżeli dochód z działów specjalnych produkcji rolnej przez okres następnych pięciu kolejnych lat podatkowych ustalany jest na podstawie ksiąg.

Mają też zastosowanie do strat z odpłatnego zbycia udziałów w spółkach mających osobowość prawną, papierów wartościowych, w tym z odpłatnego zbycia pożyczonych papierów wartościowych (sprzedaż krótka) i odpłatnego zbycia pochodnych instrumentów finansowych oraz z realizacji praw z nich wynikających, oraz z tytułu objęcia udziałów (akcji) w spółkach mających osobowość prawną albo wkładów w spółdzielniach w zamian za wkład niepieniężny w postaci innej niż przedsiębiorstwo lub jego zorganizowana część.

W konsekwencji podatnik nie ma możliwości zmniejszenia osiągniętych przez siebie w roku podatkowym dochodów z pozostałych źródeł o wielkość straty poniesionej np. w działalności gospodarczej opodatkowanej na zasadach ogólnych.

Od właściwego ustalenia dochodu będzie zależała wysokość podatku do zapłaty. Ustawa o PIT używa pojęcia dochód jako różnicy pomiędzy przychodami a kosztami jego uzyskania w dwu znaczeniach: jako dochodu ogólnego, w znaczeniu sumy dochodów ze wszystkich źródeł przychodów, oraz dochodu cząstkowego, odnoszącego się do nadwyżki sumy przychodów z konkretnego źródła przychodów nad kosztami ich uzyskania w danym roku podatkowym.

Jeżeli podatnik uzyskuje dochody z więcej niż jednego źródła, przedmiotem opodatkowania w danym roku podatkowym jest, z pewnymi wyjątkami, suma dochodów ze wszystkich źródeł przychodów.

Ustawa o PIT zawiera zarówno katalog źródeł przychodów podlegających opodatkowaniu, jak i tych, które są z podatku dochodowego zwolnione. Zgodnie z przepisami ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych źródłami przychodów są: stosunek służbowy, stosunek pracy, w tym spółdzielczy stosunek pracy, członkostwo w rolniczej spółdzielni produkcyjnej lub innej spółdzielni zajmującej się produkcją rolną, praca nakładcza, emerytura lub renta; działalność wykonywana osobiście; pozarolnicza działalność gospodarcza; działy specjalne produkcji rolnej; nieruchomości lub ich części; najem, podnajem, dzierżawa, poddzierżawa oraz inne umowy o podobnym charakterze, w tym również dzierżawa, poddzierżawa działów specjalnych produkcji rolnej oraz gospodarstwa rolnego lub jego składników na cele nierolnicze albo na prowadzenie działów specjalnych produkcji rolnej, z wyjątkiem składników majątku związanych z działalnością gospodarczą; kapitały pieniężne i prawa majątkowe; zbycie nieruchomości i praw majątkowych związanych z nieruchomościami; inne źródła.

Dochodu z odpłatnego zbycia nieruchomości i praw majątkowych związanych z nieruchomościami nie łączy się z dochodami (przychodami) z innych źródeł. Ponadto w rocznym PIT podatnik, który sprzedał mieszkanie, musi wykazać tylko wysokość należnego podatku - jako 19 proc. z uzyskanego dochodu - a nie uzyskany z tej transakcji dochód.

W naszym przypadku podatniczka będzie musiała rozliczyć się na PIT-36. Zeznanie PIT-37, na którym zazwyczaj rozlicza się dochody z pracy, nie zawiera bowiem rubryki na wpisanie podatku ze zbycia nieruchomości. Takie rubryki zawierają (dla rozliczenia zbycia nieruchomości nabytych w latach 2007-2008) formularze: PIT-36, PIT-36L, PIT-38.

Jeśli urząd skarbowy wykaże, że podatnik zataił uzyskane w roku podatkowym przychody, będzie mógł nałożyć na podatnika 75-proc. podatek oraz sankcje wynikające z kodeksu karnego skarbowego.

Jeśli podatnik ustali już rodzaj osiągniętych dochodów w roku podatkowym, może sprawdzić, jaki rodzaj formularza PIT będzie musiał wypełnić. Wśród zeznań za 2008 rok składanych do 30 kwietnia 2009 r. podatnik ma do wyboru: PIT-36, PIT-36L, PIT-37, PIT-38.

Do rozliczenia za 2009 rok podatnicy będą mieli do wyboru jeszcze jeden formularz - PIT-39. W tym zeznaniu podatnicy będą wykazywać dochody uzyskane ze sprzedaży nieruchomości i praw majątkowych związanych z nieruchomościami. To zeznanie po raz pierwszy będzie składane do 30 kwietnia 2010 r. Jeśli podatnik w roku podatkowym osiągnął tak jak w naszym przypadku dochody z prowadzonej firmy opodatkowanej liniowym PIT i zarobił na sprzedaży papierów wartościowych, do urzędu skarbowego będzie musiał złożyć PIT-36L i PIT-38.

W opisanym przypadku podatnik ma obowiązek samodzielnego rozliczenia z fiskusem. Pracodawca może rozliczyć podatnika tylko w sytuacji, gdy pracownik uzyskiwał dochody z jednego źródła.

Jeśli pracodawca złoży za podatnika zeznanie PIT-40, nie wyklucza to samodzielnego złożenia zeznania przez podatnika. Również w przypadku, gdy podatnik np. chciałby skorzystać z ulg podatkowych lub miałby ochotę przekazać 1 proc. podatku dla organizacji pożytku publicznego, może mimo złożenia przez pracodawcę PIT-40 wypełnić i złożyć indywidualnie zeznanie podatkowe. Zeznanie podatnika zastępuje wtedy deklarację złożoną przez płatnika.

Po zebraniu informacji o wszystkich przychodach z danego roku podatnik może przystąpić do obliczenia zobowiązania podatkowego. W tym celu trzeba zsumować wszystkie przychody. Od przychodów odejmuje się przysługujące koszty uzyskania przychodów. Dla rozliczeń przychodów m.in. z pracy przepisy przewidują tzw. pracownicze koszty uzyskania przychodów. Przy umowach cywilnoprawnych - zlecenia i o dzieło - uwzględnia się 20-proc. zryczałtowane koszty podatkowe. Przy prawach autorskich podatnik ma prawo uwzględnić 50-proc. koszty.

Po odjęciu od przychodów kosztów podatnik otrzyma dochód. Od tego dochodu można odliczyć przysługujące ulgi, jeśli oczywiście spełnia się warunki do ich uwzględnienia. Następnie można obliczyć podatek, od którego odlicza się składki zdrowotne - jeśli zostały w roku podatkowym opłacone oraz odlicza się ulgę prorodzinną - jeśli przysługuje ona podatnikowi.

Oddzielnie w innym zeznaniu podatnik oblicza podatek od zarobków uzyskanych ze sprzedaży papierów wartościowych.

Po wypełnieniu zeznania rocznego podatnik ma prawo 1 proc. wyliczonego przez siebie podatku przekazać dla jednej wybranej organizacji pożytku publicznego. Podatnik w deklaracji wskazuje tylko organizacje, którą chce wesprzeć. Reszty formalności dopełnia już naczelnik urzędu skarbowego. Osoba, która składa dwa zeznania - np. PIT-37 i PIT-38 - ma prawo w każdym z tych zeznań wpisać po jednej organizacji pożytku publicznego, której chce przekazać 1 proc. swojego podatku. Mogą to być dwie różne organizacje.