Czy matka bez dochodów rozliczy się jako samotnie wychowująca dziecko

- Czy mogę rozliczyć się wspólnie z dzieckiem jako rodzic samotnie wychowujący i czy przy takim rozliczeniu jako matka skorzystam z ulgi na dziecko - pyta pani Marta z Kłodzka.

O wyjaśnienie zasad rozliczenia rodziców samotnie wychowujących dzieci poprosiliśmy Izbę Skarbową w Krakowie. Natomiast o rozwiązanie problemu naszej czytelniczki Barbarę Szulc z TPA Horwath Sztuba Kaczmarek.

Dla skorzystania przez podatnika z tej preferencyjnej formy opodatkowania konieczne jest spełnienie warunków określonych w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz wyrażenie woli poprzez złożenie stosownego wniosku w zeznaniu podatkowym. Trzeba pamiętać o dotrzymaniu terminu do złożenia zeznania zawierającego taki wniosek, gdyż złożenie go po terminie pozbawia możliwości do skorzystania z tej formy rozliczenia się z podatku.

Za osobę samotnie wychowującą dziecko - w rozumieniu przepisów podatkowych - uważa się jednego z rodziców albo opiekuna prawnego, jeżeli osoba ta jest panną, kawalerem, wdową, wdowcem, rozwódką, rozwodnikiem albo osobą, w stosunku do której orzeczono separację w rozumieniu odrębnych przepisów. Osobą samotnie wychowującą dzieci może też być osoba pozostającą w związku małżeńskim, jeżeli jej małżonek został pozbawiony praw rodzicielskich lub odbywa karę pozbawienia wolności.

Omawiana metoda może być stosowana przez wymienione osoby, pod warunkiem że w roku podatkowym faktycznie wychowywały:

● dzieci małoletnie,

● dzieci do ukończenia 25 lat uczące się w szkołach, o których mowa w przepisach o systemie oświaty lub w przepisach - Prawo o szkolnictwie wyższym, jeżeli w roku podatkowym dzieci te nie uzyskały dochodów podlegających opodatkowaniu według skali podatkowej lub dochodów kapitałowych (opodatkowanych w PIT-38), z wyjątkiem dochodów wolnych od podatku dochodowego, renty rodzinnej oraz dochodów w łącznej wysokości niepowodującej obowiązku zapłaty podatku,

● dzieci bez względu na ich wiek, na które zgodnie z odrębnymi przepisami pobierany był zasiłek pielęgnacyjny lub renta socjalna.

Istotnym ograniczeniem możliwości stosowania opisywanej metody rozliczenia się z podatku jest wykluczenie z niej, co do zasady, podatników, do których ma zastosowanie zryczałtowana forma opodatkowania. Jeżeli więc oso- ba samotnie wychowująca dziecko lub jej dziecko osiągają przychody podlegające opodatkowaniu ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych, kartą podatkową lub korzystają z opodatkowania dochodów z działalności gospodarczej przy zastosowaniu liniowej stawki 19-proc., to tracą oni możliwość rozliczenia się ze wszystkich swoich dochodów według metody przewidzianej dla osób samotnie wychowujących dziecko. Ograniczenie to nie dotyczy jednak osób nie prowadzących działalności gospodarczej.

W związku z pojawiającymi się wątpliwościami, czy dla skorzystania z tego rozwiązania konieczne jest osiąganie przez podatnika dochodu, trzeba wyraźnie stwierdzić, że omawiane rozwiązanie, pozwalające podatnikowi na realne obniżenie swoich ciężarów podatkowych, odnosi się co do zasady do opodatkowania dochodów podatnika - osoby samotnie wychowującej dziecko - jako podmiotu opodatkowania, a więc to dochody tej osoby podlegają preferencyjnemu opodatkowaniu.

konsultant TPA Horwath Sztuba Kaczmarek

Przepisy prawa podatkowego umożliwiają rodzicowi zmniejszenie obciążenia podatkowego dzięki przywilejom, takim jak preferencyjne opodatkowanie przychodów wspólnie z dzieckiem oraz ulga z tytułu wychowania dziecka, tzw. ulga prorodzinna. Sposób korzystania z wymienionych rozwiązań bywa jednak przedmiotem licznych wątpliwości Jedna z nich dotyczy sytuacji, w której samotny rodzic nie osiąga żadnych dochodów, zarabia natomiast dziecko.

W pierwszym rzędzie powstaje wtedy pytanie czy istnieje możliwość wspólnego opodatkowania? Zgodnie z przepisami pełnoletnie dziecko ma obowiązek samodzielnego rozliczenia. Oznacza to, że samotny rodzic bez dochodów nie ma możliwości skorzystania z preferencyjnego rozliczania z pełnoletnim dzieckiem, gdyż dochody dziecka nie mogą być rozliczone we wspólnej deklaracji, a skoro rodzic nie osiąga dochodów, sam w ogóle nie rozlicza się z urzędem skarbowym. Nie może też zastosować przywileju w postaci tzw. ulgi prorodzinnej, gdyż nie ma od czego jej odliczyć (nie ma obowiązku uiszczenia podatku).

Nieco inaczej kształtuje się sytuacja rodzica dziecka małoletniego. Dochody małoletnich dzieci z wyjątkiem dochodów z pracy, stypendiów oraz dochodów z przedmiotów oddanych im do swobodnego użytku), powinny zostać doliczone do dochodów rodziców, chyba że rodzicom nie przysługuje prawo pobierania pożytków ze źródeł przychodów dzieci. Samotny rodzic powinien zatem wypełnić deklarację podatkową, wykazując w niej dochód dziecka, nawet jeżeli on sam nie osiąga dochodów. W opisanej sytuacji pojawia się wątpliwość, czy podatnik może skorzystać z przywileju preferencyjnego opodatkowania. Przepisy nie regulują kwestii jednoznacznie, wskazują jednak, że na wniosek wyrażony w rocznym zeznaniu podatkowym podatek może być określony w podwójnej wysokości podatku obliczonego od połowy dochodów osoby samotnie wychowującej dzieci (zasada preferencyjnego opodatkowania). Jeżeli zatem rodzic nie osiąga dochodów, istnieje ryzyko, że organy podatkowe uznają, że mimo obowiązku złożenia wspólnej deklaracji nie może on rozliczać się wspólnie również z dzieckiem małoletnim (takie stanowisko zawarte jest m.in. w interpretacji nr US I/415/9/05/SŁ, USI-415/34/07/int).

Istnieją argumenty przemawiające za tym, aby osoba samotnie wychowująca dziecko małoletnie sama nieosiągająca dochodów, mogła skorzystać z przywileju preferencyjnego opodatkowania. Ma ona przecież obowiązek doliczenia dochodów dziecka do swoich, posiada też - zgodnie z kodeksem rodzinnym i opiekuńczym - prawo pobierania pożytków ze źródeł przychodów dzieci. W konsekwencji dochody małoletniego dziecka stanowią także dochód rodzica, którego to istnienie stanowi jedną z przesłanek warunkujących preferencyjne rozliczanie. Warto zauważyć, że w przypadku dochodów dziecka nieprzekraczających kwoty pierwszego progu podatkowego rodzic samotnie wychowujący dziecko zyskuje jedynie kwotę zmniejszającą podatek (w 2008 roku była to kwota 586,85 zł). Oszczędności za 2008 rok są większe w przypadku dochodów przekraczających II lub III próg podatkowy (od 2009 rok tylko II próg podatkowy). Osoba samotnie wychowująca małoletnie dziecko, sama nieosiągająca dochodów, może również skorzystać z odliczenia od podatku, tzw. ulgi prorodzinnej. Należy jednak pamiętać o tym, że odliczenie to (w rozliczeniu za 2008 rok jest to kwota 1173,70 zł) nie może przekroczyć kwoty obliczonego podatku.