Czy od użyczonego lokalu trzeba zapłacić podatek

W praktyce często się zdarza, że podatnicy wykorzystują w prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej rzeczy ruchome (np. samochód) czy też nieruchomości (np. lokal) - podobnie jak w przedstawionym w zapytaniu stanie faktycznym - oddane im do używania przez członków rodziny na podstawie umowy użyczenia. Cechą charakterystyczną tej umowy jest jej nieodpłatność. Wskazać należy, że na gruncie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych umowa użyczenia, co do zasady, wywołuje określone konsekwencje podatkowe zarówno u biorącego, jak i użyczającego daną rzecz ruchomą czy nieruchomość.

I tak, stosownie do przepisu art. 14 ust. 2 pkt 8 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, za przychód z działalności gospodarczej uważa się również wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń, których wysokość oblicza się zgodnie z art. 11 ust. 2-2b ustawy. Powołany przepis wyłącza jednak (z zastrzeżeniem niemającym zastosowania w przedstawionym stanie faktycznym) z opodatkowania wartość świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń otrzymanych od osób zaliczonych do I i II grupy podatkowej w rozumieniu przepisów o podatku od spadków i darowizn (art. 21 ust. 1 pkt 125 ustawy). Mając to na uwadze, u podatników używających rzeczy w prowadzonej działalności na podstawie umowy użyczenia zawartej z członkami rodziny zaliczonymi do I lub II grupy podatkowej, powstanie przychód wolny od podatku dochodowego. Zgodnie z art. 14 ust. 3 ustawy z 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn rodzice podatnika zaliczani są do I grupy podatkowej.

Jak już wyżej wskazano, co do zasady na gruncie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych przychód powstaje również po stronie użyczającego nieruchomość. Ustawodawca w treści art. 16 ust. 1 ustawy wprowadził bowiem swego rodzaju fikcję prawną, uznając, że właściciel oddający nieruchomość w używanie uzyskuje hipotetyczny przychód w postaci tzw. wartości czynszowej. Przychód nie powstaje jednak m.in. w razie oddania nieruchomości na potrzeby własne albo potrzeby członków rodziny, o czym stanowi ust. 2 przepisu. Zatem gdy właściciel nieruchomości używa jej na własne potrzeby lub użycza na potrzeby członków rodziny, nie ustala się wartości czynszowej tej nieruchomości lub jej części.

Podsumowując, należy zauważyć, iż wyżej omówiona regulacja prawna obowiązuje jedynie do końca 2008 r., bowiem na mocy ustawy z 6 listopada 2008 r. zmieniającej m.in. ustawę o podatku dochodowym od osób fizycznych przepis art. 16 ustawy o podatku dochodowym zostaje 1 stycznia 2009 r. uchylony, co będzie skutkować brakiem opodatkowania użyczenia nieodpłatnego nieruchomości po stronie użyczającego.

Powyższa zmiana nie rzutuje jednak na sytuację prawnopodatkową podatnika, jak również osoby użyczającej lokal, zatem na gruncie opisanego stanu faktycznego bez znaczenia jest to, czy przedmiotowa umowa zostanie podpisana przed, czy po Nowym Roku.

doradca podatkowy, radca prawny, MSDS Kancelaria Radców Prawnych M. Szczotka D. Szczygieł

W świetle przepisów obowiązujących do 31 grudnia 2008 r., przychodem z działalności gospodarczej jest m.in. wartość otrzymanych świadczeń i innych nieodpłatnych świadczeń, obliczonych zgodnie z art. 11 ust. 2-2b ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (art. 14 ust. 2 pkt 8). Jednakże w art. 21 ust. 1 pkt 125 ustawy o PIT ustawodawca zawarł zwolnienie dotyczące wartości świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń, obliczonych zgodnie z art. 11 ust. 2-2b ustawy, otrzymanych od osób zaliczonych do I i II grupy podatkowej w rozumieniu przepisów o podatku od spadków i darowizn. Zatem w przypadku nieodpłatnego udostępnienia lokum w kręgu osób należących do I grupy podatkowej według ustawy o podatku od spadków i darowizn (m.in. w kręgu rodzice-dzieci), tego typu świadczenie jest zwolnione z opodatkowania podatkiem dochodowym nawet przed 1 stycznia 2009 r. I to nawet w przypadku, gdy lokal udostępniany jest na potrzeby prowadzonej działalności gospodarczej. Zatem data 1 stycznia 2009 r. nie wyznacza tutaj żadnej istotnej podatkowo cezury.

Również dla rodziców pytającego data 1 stycznia 2009 r. nie wyznacza nowych zasad. Faktem jest, że z tym dniem uchylone zostają przepisy art. 10 ust. 1 pkt 5 i art. 16 ustawy PIT i tym samym bezpłatne udostępnienie nieruchomości lub jej części do używania innym osobom fizycznym nie będzie już rodziło konieczności ustalenia przychodu do celów podatkowych, w postaci wartości czynszowej. Jednakże nawet obecnie nie ustala się wartości czynszowej lokali lub budynków mieszkalnych oddanych do używania m.in. na potrzeby członków rodziny. Pojęcie członka rodziny nie zostało zdefiniowane w tej ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych, lecz posiłkując się definicją zawartą w art. 111 par. 3 Ordynacji podatkowej, za członka rodziny należy uznać zstępnych, wstępnych, rodzeństwo, małżonków zstępnych, osobę pozostającą w stosunku przysposobienia oraz pozostającą z podatnikiem w faktycznym pożyciu.

Zatem zarówno przed, jak i po 1 stycznia 2009 r. podpisanie umowy użyczenia lokalu pomiędzy rodzicami a dzieckiem - nawet na potrzeby prowadzonej przez dziecko działalności gospodarczej - jest neutralne podatkowo dla obu stron.