Będą zmiany w katalogu zwolnień przedmiotowych

W ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych określone zostały przypadki, w których wybrane przychody lub dochody uzyskane przez podatnika są wolne od podatku dochodowego. Jest to katalog tzw. zwolnień przedmiotowych uregulowany w art. 21 ustawy o PIT. Od 1 stycznia 2011 r. w katalogu tym zaczną obowiązywać liczne zmiany wprowadzone ustawą z 25 listopada 2010 r. Uporządkują one przepisy, które obecnie budzą wątpliwości interpretacyjne i rozbieżności w orzecznictwie.

Obecnie wolny od podatku jest dodatek za rozłąkę wypłacany pracownikom czasowo przeniesionym (art. 21 ust. 1 pkt 18 ustawy o PIT). Zwolnienie jest limitowane do wysokości diet za czas podróży służbowej na obszarze kraju, określonych w przepisach w sprawie wysokości oraz warunków ustalania należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej na obszarze kraju. Dodatek za rozłąkę wypłacany jest m.in. żołnierzom zawodowym, funkcjonariuszom celnym czy urzędnikom państwowym. Regułą jest, że dodatek za rozłąkę przysługuje w związku z przesiedleniem podatnika do innej miejscowości do czasu otrzymania lokalu umożliwiającego zamieszkanie wraz z rodziną.

Zmiana brzmienia tego przepisu polega na odwołaniu się wyłącznie do dodatku za rozłąkę przyznanego na podstawie przepisów ustaw oraz aktów wydanych na ich podstawie. Wykreślony został zatem warunek wypłacania dodatku pracownikom czasowo przeniesionym. Tym samym mają zostać wyeliminowane spory co do tego, czy w określonej sytuacji mamy do czynienia z czasowym przeniesieniem pracownika, czy ze świadczeniem w postaci dodatku za rozłąkę. Wątpliwości wynikają z tego, że na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 14 ustawy o PIT zwolnione z podatku są także inne świadczenia z tytułu przeniesienia służbowego.

Świadczenia ponoszone przez pracodawcę z tytułu zakwaterowania pracowników bez względu na miejsce będą objęte zwolnieniem z podatku do wysokości nieprzekraczającej miesięcznie kwoty 500 zł. Obwiązujące w art. 21 ust. 1 pkt 19 ustawy o PIT zwolnienia podatkowe dla świadczeń związanych z zakwaterowaniem pracowników są zróżnicowane w zależności od rodzaju zakwaterowania. Wskazany limit zwolnienia odnosi się tylko do świadczeń ponoszonych przez pracodawcę z tytułu zakwaterowania pracowników w kwaterach prywatnych wynajmowanych na cele zbiorowego zakwaterowania. Natomiast wartość świadczeń ponoszonych przez pracodawcę w związku z zakwaterowaniem w hotelu pracowniczym korzysta z nielimitowanego zwolnienia z PIT.

Ponieważ jednak nie sprecyzowano na potrzeby podatku dochodowego ani pojęcia hotelu pracowniczego, ani kwatery prywatnej, były one różnie interpretowane przez podatników i organy podatkowe. Spory na tle tego przepisu dotyczyły m.in. tego, do kogo powinien należeć hotel, w którym pracodawca udostępnia pomieszczenia.

Po zmianie art. 21 ust. 1 pkt 19 ustawy o PIT nie różnicuje stosowania zwolnienia ze względu na kryterium miejsca zakwaterowania. Minusem może się okazać pozostawienie limitu na obecnym poziomie 500 zł, biorąc pod uwagę ceny wynajmu nieruchomości, które niejednokrotnie przekraczają wspomnianą wartość zwolnienia.

Zwolnieniem podatkowym w ramach rocznego limitu 2280 zł będą objęte wszelkie świadczenia wypłacone byłym pracownikom, bez względu na ich charakter (art. 21 ust. 1 pkt 19 ustawy o PIT). Obowiązujące przepisy zwalniają z opodatkowania świadczenia rzeczowe lub ekwiwalenty pieniężne otrzymane w zamian za te świadczenia przez emerytów i rencistów, w związku z łączącym ich poprzednio stosunkiem pracy, oraz od związków zawodowych. Spory dotyczą tego, czy pod pojęciem świadczenia rzeczowego należy rozumieć wszelkie świadczenia, których charakter jest inny niż pieniężny, czy wyłącznie takie, których przedmiotem jest rzecz. Nie wiadomo także, czy podstawą wypłaty ekwiwalentu pieniężnego zwolnionego z PIT musi być świadczenie rzeczowe.

Po zmianie ze zwolnienia będą korzystały wszystkie świadczenia wypłacane emerytom i rencistom przez byłego pracodawcę, bez względu na ich charakter, zarówno pieniężne, niepieniężne, jak i rzeczowe. Ponadto zwolnienie obejmie także świadczenia pochodzące od związków zawodowych (z wyjątkiem zapomóg, które podlegają zwolnieniu na podstawie innego przepisu). Analogiczną zmianę wprowadzono w art. 21 ust. 1 pkt 92, który dotyczy świadczeń przysługujących na podstawie odrębnych przepisów członkom rodzin zmarłych pracowników oraz zmarłych emerytów i rencistów.

Znowelizowany został także przepis art. 21 ust. 1 pkt 40b zwalniający z podatku stypendia dla uczniów i studentów. Dotyczy on stypendiów, których wysokość i zasady ustalania zostały określone w uchwale organu stanowiącego jednostki samorządu terytorialnego oraz stypendiów przyznanych przez organizacje prowadzące działalność pożytku publicznego, np. fundacje czy stowarzyszenia, na podstawie regulaminów zatwierdzonych przez ich organy statutowe i udostępnionych do publicznej wiadomości. Zwolnienie przysługuje do wysokości nieprzekraczającej miesięcznie 380 zł i pod warunkiem że podatnik przed pierwszą wypłatą świadczenia złoży płatnikowi oświadczenie, iż nie uzyskuje równocześnie innych dochodów podlegających opodatkowaniu według skali (z wyjątkami, jak m.in. renta rodzinna).

Od przyszłego roku limit miesięczny zostanie zastąpiony limitem rocznym - 3800 zł. Jednocześnie umożliwiono korzystanie ze zwolnienia w przypadku uzyskiwania przez ucznia czy studenta innych dochodów. W praktyce oznacza to, że kryterium dochodowości nie będzie już decydowało o stosowaniu zwolnienia.

Warto zwrócić uwagę, że w niezmienionym brzmieniu pozostał art. 35 ust. 10 ustawy o PIT. W konsekwencji płatnik, a więc np. fundacja, samorząd, po zakończeniu roku (do końca lutego następnego roku) będzie zobowiązany sporządzenia dla stypendysty informacji o wysokości wypłaconego stypendium, według ustalonego wzoru, i przekazaniu jej podatnikowi oraz urzędowi skarbowemu. Jeżeli okaże się, że w sumie otrzymane stypendia w danym roku podatkowym przekroczyły kwotę zwolnioną z podatku, konieczna będzie zapłata podatku od nadwyżki.

W dodawanym art. 21 ust. 1 pkt 50b ustawy o PIT wprowadzone zostało nowe zwolnienie. Objęte nim zostały przychody z tytułu przeniesienia własności składników majątku będących przedmiotem wkładu niepieniężnego (aportu) wnoszonych do spółki niebędącej osobą prawną, w tym wnoszonych do takiej spółki składników majątku otrzymanych przez podatnika w następstwie likwidacji spółki niebędącej osobą prawną bądź wystąpienia z takiej spółki.

Nadano również nowe brzmienie art. 21 ust. 1 pkt 50 ustawy o PIT. Zmiana polega na objęciu zwolnieniem wyłącznie przychodów z tytułu zwrotu udziałów lub wkładów wniesionych do spółdzielni. Zwrot wkładów w spółce niebędącej osobą prawną nie będzie podlegał PIT z uwagi na zmianę sposobu ustalania dochodu z likwidacji takiej spółki.

Zmieniony został przepis regulujący zwolnienia dla należności pieniężnych wypłacanych za udział w misjach wojskowych. Zwolnieniom tym nadano nowe brzmienie w art. 21 ust. 1 pkt 83 i 83a ustawy o PIT. Pierwszy z nich dotyczy wyłącznie żołnierzy i pracowników cywilnych jednostek wojskowych. Nowe brzmienie przepisu ma wyeliminować wątpliwości co do tego, że zwolnienie dotyczy wyłącznie tych żołnierzy, którzy wchodzą w skład (przynależą) jednostki wojskowej użytej poza granicami państwa w celu udziału w konflikcie zbrojnym lub dla wzmocnienia sił państwa albo państw sojuszniczych, misji pokojowej, akcji zapobieżenia aktom terroryzmu lub ich skutkom.

Drugi przepis obejmuje należności wypłacane policjantom, funkcjonariuszom celnym i Straży Granicznej, pracownikom jednostek policyjnych lub jednostek organizacyjnych Straży Granicznej wykonującym zadania poza granicami państwa.

W art. 21 ust. 1 pkt 100 ustawy o PIT wskazano, że warunkiem zwolnienia dochodów z tytułu emerytur lub rent otrzymywanych przez osoby, które utraciły wzrok w wyniku działań wojennych w okresie wojny 1939 - 1945 lub eksplozji pozostałych po tej wojnie niewypałów i niewybuchów, jest posiadanie odpowiednich dokumentów wymienionych w tym przepisie. Nie jest natomiast warunkiem skorzystania ze zwolnienia ich przedłożenie płatnikowi.

Natomiast zgodnie ze znowelizowanym art. 21 ust. 1 pkt 101 ustawy o PIT zwolnione z podatku są przychody uzyskane przez krwiodawców ze sprzedaży pobranej od nich krwi lub jej składników. Dziś przepis ten odnosi się do krwi i osocza. Tymczasem ekwiwalent pieniężny przysługuje nie tylko za pobraną krew i osocze, lecz także inne składniki krwi, np. płytki.

Magdalena Majkowska

magdalena.majkowska@infor.pl

Art. 1 pkt 11 ustawy z 25 listopada 2010 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne (czeka na publikację w Dzienniku Ustaw).