W jaki sposób rozlicza podatek samotny rodzic

Ustawodawca podatkowy dostrzega trud samotnego wychowania dzieci. Przewidział specjalny, preferencyjny sposób rozliczenia podatkowego dla rodziców, którzy samotnie zajmują się swoimi pociechami.

Preferencja przewidziana w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych pozwala samotnym rodzicom zaoszczędzić na podatkach.

Przepisy ustawy o PIT przewidują, że od osób o nieograniczonym obowiązku podatkowym w Polsce (w Polsce trzeba rozliczać się ze wszystkich światowych dochodów), samotnie wychowujących w roku podatkowym dzieci:

● małoletnie,

● bez względu na ich wiek, które zgodnie z odrębnymi przepisami otrzymywały zasiłek (dodatek) pielęgnacyjny lub rentę socjalną,

● do ukończenia 25 roku życia uczące się w szkołach, o których mowa w przepisach o systemie oświaty, przepisach o szkolnictwie wyższym lub w przepisach regulujących system oświatowy lub szkolnictwo wyższe obowiązujących w innym niż Polska państwie, jeżeli w roku podatkowym nie uzyskały dochodów podlegających opodatkowaniu według skali PIT lub dla kapitałów pieniężnych w łącznej wysokości przekraczającej kwotę stanowiącą iloraz kwoty zmniejszającej podatek oraz stawki podatku, określonych w pierwszym przedziale skali podatkowej, z wyjątkiem renty rodzinnej,

podatek może być określony, na wniosek wyrażony w rocznym zeznaniu podatkowym, w podwójnej wysokości podatku obliczonego od połowy dochodów osoby samotnie wychowującej dzieci. Trzeba jednak wiedzieć, że do sumy tych dochodów nie wlicza się dochodów (przychodów) opodatkowanych w sposób zryczałtowany na zasadach określonych w tej ustawie.

Podatnik jako kawaler spełnia jeden z warunków wynikających z definicji osoby samotnie wychowującej dziecko. Spełnienie tego warunku jest jednak niewystarczające do skorzystania z możliwości rozliczenia się z podatku dochodowego od osób fizycznych w sposób przewidziany dla osoby samotnie wychowującej dziecko. Nie można uznać podatnika za osobę samotnie wychowującą dziecko, ponieważ wychowaniem tego dziecka zajmuje się wspólnie z jego matką, z którą zamieszkuje (prowadzi wspólne gospodarstwo domowe). Ponadto podatnik i matka dziecka posiadają pełnię praw rodzicielskich i wychowują dziecko wspólnie.

Zasada i sposób opodatkowania przewidziane dla samotnych rodziców mają zastosowanie również do osób o ograniczonym obowiązku podatkowym w Polsce (w Polsce podatnicy muszą rozliczać się tylko z dochodów uzyskanych na terytorium RP), samotnie wychowujących w roku podatkowym dzieci, jeżeli łącznie spełniają następujące warunki:

● mają miejsce zamieszkania dla celów podatkowych w innym niż Rzeczpospolita Polska państwie członkowskim Unii Europejskiej lub w innym państwie należącym do Europejskiego Obszaru Gospodarczego albo w Konfederacji Szwajcarskiej;

● osiągnęły podlegające opodatkowaniu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przychody w wysokości stanowiącej co najmniej 75 proc. całkowitego przychodu osiągniętego w danym roku podatkowym;

● udokumentowały certyfikatem rezydencji miejsce zamieszkania dla celów podatkowych.

Za osobę samotnie wychowującą dzieci uważa się jednego z rodziców albo opiekuna prawnego, jeżeli osoba ta jest panną, kawalerem, wdową, wdowcem, rozwódką, rozwodnikiem albo osobą, w stosunku do której orzeczono separację w rozumieniu odrębnych przepisów. Za osobę samotnie wychowującą dzieci uważa się również osobę pozostającą w związku małżeńskim, jeżeli jej małżonek został pozbawiony praw rodzicielskich lub odbywa karę pozbawienia wolności.

Preferencyjny sposób opodatkowania nie ma zastosowania w sytuacji, gdy do osoby samotnie wychowującej dzieci lub do jej dziecka mają zastosowanie przepisy dotyczące liniowego PIT, ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym lub ustawy o podatku tonażowym.

Ustawodawca uzależnił prawo do skorzystania z preferencyjnych zasad obliczania podatku dochodowego dla osób samotnie wychowujących dzieci od spełnienia wszystkich warunków określonych w przepisach. Jednym z tych warunków jest samotne wychowywanie w roku podatkowym dzieci (dziecka).

Z preferencyjnego sposobu opodatkowania przewidzianego dla osób samotnie wychowujących dzieci można skorzystać po spełnieniu łącznych kryteriów określonych przez ustawodawcę. Zacytowany art. 6 ust. 5 ustawy o PIT stanowi zarówno o cywilnoprawnym statusie osoby wychowującej dzieci, jak i o tym, że osoba ta musi faktycznie wychowywać dzieci samotnie, tj. bez wsparcia drugiego z rodziców. O samotnym wychowywaniu dziecka nie musi przesądzać orzeczenie sądowe o sprawowaniu władzy rodzicielskiej przez jedno z rodziców. Warunek taki jest decydujący tylko i wyłącznie w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim. Natomiast w sytuacji gdy żaden z rodziców nie jest pozbawiony władzy rodzicielskiej, a oboje są stanu wolnego, zarówno jeden, jak i drugi może samotnie wychowywać dziecko. Przy czym prawo do omawianej preferencji będzie przysługiwało jedynie temu z rodziców (opiekunów prawnych), który faktycznie w roku podatkowym samotnie wychowywał dziecko, czyli sprawował nad nim stałą opiekę, zamieszkując z nim. Spełnienie tylko jednej przesłanki, tj. statusu cywilnego rodzica (opiekuna prawnego), gdy nie wiąże się z okolicznością samotnego wychowania dziecka, nie daje prawa do skorzystania z omawianego sposobu opodatkowania dochodów.

Nie można uznać podatnika za osobę samotnie wychowującą dziecko, ponieważ wychowaniem tego dziecka zajmuje się on wspólnie z jego matką, z którą razem zamieszkuje. Ponadto władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom. Tym samym oboje rodzice wykonują władzę nad małoletnim dzieckiem i wspólnie je wychowują.

Wobec tego brak jest podstaw do skorzystania przez podatnika z możliwości rozliczania się z podatku dochodowego od osób fizycznych w sposób preferencyjny przewidziany dla osoby samotnie wychowującej dziecko. Bez znaczenia pozostaje fakt, że każdy z partnerów pozostających w konkubinacie prowadzi odrębne gospodarstwo domowe, gdyż (analogicznie jak w związku małżeńskim) nie to rozstrzyga o tym, kto faktycznie wychowuje dziecko i sprawuje nad nim opiekę.

Wprowadzenie do przepisów ustawowych regulacji dotyczącej preferencyjnego opodatkowania dochodów osoby samotnie wychowującej dzieci miało na celu zrównanie tych osób w prawach korzystania z preferencji podatkowej z podatnikami pozostającymi w związku małżeńskim, mającymi prawo do łącznego opodatkowania swoich dochodów. Uznanie, że kryterium stanu cywilnego jest wystarczające do skorzystania z preferencji przez rodzica, który samotnym rodzicem może być jedynie z formalnego punktu widzenia, może prowadzić do zaprzeczenia tej zasadzie i stanowić pole do nadużyć. Przyjęcie takiej interpretacji mogłoby bowiem doprowadzić do sytuacji, w której obojgu rodzicom dziecka pozostającym w konkubinacie, razem mieszkającym i wychowującym wspólne dziecko, przysługiwałoby prawo do korzystania z preferencji wyłącznie z tej racji, że spełniają warunek dotyczący ich stanu cywilnego.

W sytuacji gdy żaden z rodziców nie jest pozbawiony władzy rodzicielskiej, a oboje są stanu wolnego, zarówno jeden, jak i drugi może samotnie wychowywać dziecko. Przy czym prawo do preferencji w PIT będzie przysługiwało jedynie temu z rodziców (opiekunów prawnych), który faktycznie w roku podatkowym samotnie wychowywał dziecko, czyli sprawował nad nim stałą opiekę, zamieszkując z nim.

Jeżeli zostały spełnione pozostałe warunki uprawniające do preferencyjnego sposobu opodatkowania, tj. jeżeli w odniesieniu do dziecka, jak i podatniczki nie mają zastosowania przepisy dotyczące podatku liniowego, zryczałtowanego podatku dochodowego i podatku tonażowego, wówczas może ona rozliczyć się w sposób przewidziany dla osoby samotnie wychowującej dziecko. Natomiast nie ma żadnego wpływu na możliwość wyboru przez podatniczkę takiego sposobu opodatkowania fakt, że ojciec dziecka - na mocy orzeczenia sądu - płaci alimenty oraz ma możliwość widywania się z dzieckiem.

Osoby fizyczne roczne zeznanie podatkowe składają do 30 kwietnia następnego roku po roku, którego dotyczy rozliczenie podatkowe. Zatem PIT za 2010 rok będziemy składać do 30 kwietnia 2011 r., a zasadniczo do poniedziałku 2 maja 2011 r., bo 30 kwietnia w 2011 roku wypada w sobotę.

Terminowe rozliczenie PIT jest kluczową sprawą przy rozliczeniu samotnych rodziców. Wszystko dlatego, że przepisy ustawy o PIT przewidują, że preferencyjne opodatkowanie dla samotnej matki lub ojca nie ma zastosowania do podatników, którzy wniosek wyrażony w zeznaniu podatkowym złożą po terminie na złożenie PIT. Jeśli przykładowo samotni rodzice PIT za 2010 rok złożą 4 maja 2011 r., nie będą mogli skorzystać z preferencji.

Samotny rodzic, który chce skorzystać z preferencyjnego rozliczenia PIT, musi roczne zeznanie podatkowe złożyć w ustawowym terminie. Spóźnienie nawet jednodniowe pozbawi preferencji

- to osoba, która w określonej sytuacji, w określonym czasie zupełnie sama zajmuje się wychowywaniem dziecka.

- to zapewnić osobie niedorosłej osiągnięcie rozwoju fizycznego, psychicznego, zapewnić opiekę istocie niedorosłej oraz doprowadzić ją do samodzielności

Ewa Matyszewska

ewa.matyszewska@infor.pl

Ustawa z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowego od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 51, poz. 307 z późn. zm.).