Kiedy małżonkowie rozliczą się wspólnie w zeznaniu rocznym

Mąż i żona - jak każdy inny podatnik - podlegają odrębnemu opodatkowaniu od osiąganych przez nich dochodów.

Jednak ustawodawca przewidział pewne preferencje dla małżonków. Po spełnieniu kilku warunków mogą oni złożyć jedno wspólne zeznanie podatkowe. W tej jednej deklaracji wykażą swoje dochody uzyskane w danym roku. Taki sposób rozliczenia z fiskusem pozwala małżonkom zaoszczędzić na podatkach.

Małżonkowie podlegający nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu (muszą w Polsce rozliczać się ze wszystkich światowych dochodów), między którymi istnieje przez cały rok podatkowy wspólność majątkowa, pozostający w związku małżeńskim przez cały rok podatkowy, mogą być na wniosek wyrażony we wspólnym zeznaniu rocznym opodatkowani łącznie. Jeśli mąż i żona zdecydują się na ten sposób opodatkowania, w zeznaniu rocznym muszą wykazać sumę swoich dochodów, po uprzednim odliczeniu, odrębnie przez każdego z małżonków, kwot przysługujących im ulg i odliczeń. W tym przypadku podatek określa się na imię obojga małżonków w podwójnej wysokości podatku obliczonego od połowy łącznych dochodów małżonków, z tym że do sumy tych dochodów nie wlicza się dochodów (przychodów) opodatkowanych w sposób zryczałtowany.

Małżonkowie powinni wiedzieć, że wspólne rozliczenie podatkowe jest także możliwe, jeżeli jeden z małżonków w roku podatkowym nie uzyskał przychodów ze źródeł, z których dochód jest opodatkowany według skali PIT, lub osiągnął dochody w wysokości niepowodującej obowiązku uiszczenia podatku.

Małżonkowie mogą przez umowę zawartą w formie aktu notarialnego wspólność ustawową rozszerzyć lub ograniczyć albo ustanowić rozdzielność majątkową lub rozdzielność majątkową z wyrównaniem dorobków (umowa majątkowa).

W opisanym przypadku, pomimo istnienia związku małżeńskiego, rozdzielność majątkowa została ustanowiona w 1995 roku, dlatego podatnikowi mężowi nie przysługiwało prawo opodatkowania na wniosek wyrażony we wspólnym zeznaniu rocznym łącznego od sumy dochodów małżonków uzyskanych w latach 2003, 2005 i 2006 przy spełnieniu pozostałych warunków i zasad zawartych w przepisach ustawy o PIT.

Wspólne zamieszkiwanie, prowadzenie gospodarstwa domowego, posiadanie wspólnego konta, jak również bycie współwłaścicielem samochodu nie stanowią przesłanek do skorzystania z tego przywileju.

Uzyskiwanie dochodów zagranicznych przez jednego lub oboje małżonków nie pozbawia ich możliwości złożenia jednego PIT w Polsce. Jednak ustawodawca określił zasady rozliczenia w takim przypadku. Zgodnie z przepisami ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych zasady i sposób opodatkowania dla małżonków mają zastosowanie również do:

● małżonków, którzy mają miejsce zamieszkania dla celów podatkowych w innym niż Rzeczpospolita Polska państwie członkowskim Unii Europejskiej lub w innym państwie należącym do Europejskiego Obszaru Gospodarczego albo w Konfederacji Szwajcarskiej,

● małżonków, z których jeden podlega nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu w Rzeczypospolitej Polskiej a drugi ma miejsce zamieszkania dla celów podatkowych w innym niż Rzeczpospolita Polska państwie członkowskim Unii Europejskiej lub w innym państwie należącym do Europejskiego Obszaru Gospodarczego albo w Konfederacji Szwajcarskiej.

Jednak aby małżonkowie uzyskujący dochody poza Polską mogli złożyć wspólny PIT w kraju, muszą osiągnąć podlegające opodat- kowaniu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przychody w wysokości stanowiącej łącznie co najmniej 75 proc. całkowitego przychodu osiągniętego przez oboje małżonków w danym roku podatkowym. Ponadto muszą udokumentować certyfikatem rezydencji miejsce zamieszkania dla celów podatkowych.

Trzeba jeszcze dodać, że za całkowite przychody uważa się przychody osiągnięte ze źródeł określonych w art. 10 ust. 1 ustawy o PIT, bez względu na miejsce położenia tych źródeł przychodów.

Ponadto zasady dotyczące wspólnego rozliczenia małżonków przy uzyskiwaniu dochodów zagranicznych stosuje się pod warunkiem istnienia podstawy prawnej wynikającej z umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania lub innych ratyfikowanych umów międzynarodowych, których stroną jest Rzeczpospolita Polska, do uzyskania przez organ podatkowy informacji podatkowych od organu podatkowego państwa, w którym osoba fizyczna ma miejsce zamieszkania dla celów podatkowych.

Warto też wiedzieć, że na żądanie organów podatkowych lub organów kontroli skarbowej podatnicy są zobowiązani udokumentować wysokość całkowitych przychodów osiągniętych w danym roku podatkowym, przedstawiając zaświadczenie wydane przez właściwy organ podatkowy innego niż Rzeczpospolita Polska państwa członkowskiego Unii Europejskiej lub innego państwa należącego do Europejskiego Obszaru Gospodarczego albo Konfederacji Szwajcarskiej, w którym osoby te mają miejsce zamieszkania dla celów podatkowych lub inny dokument potwierdzający wysokość całkowitych przychodów osiągniętych w danym roku podatkowym.

Osoba, która nie zlikwidowała działalności gospodarczej, a jedynie ją zawiesiła, uznawana jest przez przepisy ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym za osobę prowadzącą taką działalność, do której mają zastosowanie przepisy tej ustawy.

Jeżeli więc któryś z małżonków opodatkowany jest w formie ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych lub kartą podatkową, nie mogą oni rozliczać się wspólnie.

Zgłoszenie przez podatniczkę zawieszenia działalności gospodarczej opodatkowanej w formie karty podatkowej nie oznaczało ustania bytu przedsiębiorcy. Nie oznaczało również, że przestały mieć zastosowanie do podatniczki przepisy ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych dochodów osiąganych przez osoby fizyczne. Podatniczka nie mogła więc skorzystać z możliwości wspólnego opodatkowania małżonków za rok 2004, gdyż w tym roku była osobą, do której miały zastosowanie przepisy o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne.

Ustawa o PIT przewiduje również możliwość skorzystania ze wspólnego rozliczenia małżonków w pewnych nadzwyczajnych sytuacjach. Taką sytuacja będzie np. śmierć jednego z małżonków.

Wniosek o łączne opodatkowanie dochodów małżonków, między którymi istniała w roku podatkowym wspólność majątkowa, może być także złożony przez podatnika, który:

● zawarł związek małżeński przed rozpoczęciem roku podatkowego, a jego małżonek zmarł w trakcie roku podatkowego,

● pozostawał w związku małżeńskim przez cały rok podatkowy, a jego małżonek zmarł po upływie roku podatkowego przed złożeniem zeznania podatkowego.

Przykładowo w roku 2010 podatniczka uzyskuje dochody ze stosunku pracy oraz świadczenie emerytalne. Mąż podatniczki zmarł 30 października 2010 r., a wcześniej uzyskiwał dochody z emerytury. Między małżonkami istniała wspólność majątkowa.

Rozwód następuje z chwilą uprawomocnienia się wyroku sądu, zatem orzeczenie rozwodu wyrokiem wydanym w roku podatkowym 2009, a uprawomocniającym się już w roku następnym nie stoi na przeszkodzie wspólnemu rozliczeniu małżonków za 2009 rok. Należy bowiem uznać, że aż do chwili uprawomocnienia wyroku orzekającego rozwód w świetle prawa małżonkowie pozostają w związku małżeńskim.

Zatem podatnik może wspólnie z byłą żoną dokonać łącznego opodatkowania dochodów za 2009 rok.

Należy jednak zaznaczyć, że małżonkowie mają możliwość łącznego opodatkowania za rok podatkowy 2009 tylko w sytuacji spełnienia wszystkich warunków określonych w ustawie podatkowej.

W takim przypadku podatniczka będzie mogła skorzystać z preferencyjnej formy rozliczenia podatku dochodowego od osób fizycznych za 2010 r., wspólnie ze zmarłym małżonkiem.

Osoby, które muszą rozliczać podatek dochodowy od osób fizycznych, roczne zeznanie podatkowe składają w terminie do 30 kwietnia następnego roku po roku, którego dotyczy rozliczenie podatkowe. Oznacza to, że PIT za 2010 rok będziemy składać do 30 kwietnia 2011 r., a zasadniczo do poniedziałku 2 maja 2011 r., bo 30 kwietnia w 2011 roku wypada w sobotę. Stąd przesunięcie terminu.

Terminowe rozliczenie podatku dochodowego od osób fizycznych jest kluczową sprawą przy rozliczeniu małżonków.

Wszystko dlatego, że przepisy ustawy o PIT przewidują, że wspólne opodatkowanie męża i żony nie ma zastosowania do podatników, którzy wniosek wyrażony w zeznaniu podatkowym złożą po terminie na złożenie PIT. Jeśli przykładowo małżonkowie PIT za 2010 rok złożą 4 maja 2011 r., nie będą mogli się rozliczyć wspólnie. Wtedy każdy z małżonków musi złożyć indywidualne zeznanie podatkowe.

Wspólne rozliczenie małżonków stanowi odstępstwo od generalnej zasady odrębnego opodatkowania. Możliwość jego zastosowania obwarowana jest warunkami wyraźnie wskazanymi w ustawie o PIT

Możliwość skorzystania z łącznego opodatkowania przez małżonków została uzależniona od spełnienia ściśle określonych warunków. Małżonkowie powinni:

● podlegać nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu w Polsce,

● przez cały rok podatkowy pozostawać w związku małżeńskim,

● przez cały rok podatkowy posiadać wspólność majątkową małżeńską,

● nie prowadzić działalności gospodarczej opodatkowanej zryczałtowanym podatkiem dochodowym lub podatkiem liniowym,

● złożyć w ustawowym terminie wniosek o zastosowanie wspólnego opodatkowania w zeznaniu podatkowym.

Ewa Matyszewska

ewa.matyszewska@infor.pl

Ustawa z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 51, poz. 307 z późn. zm.).