Rozliczenie PIT za 2010 r. - konkluzje

Resort finansów opublikował dane o rozliczeniu PIT za 2010 rok. Wynika z nich wiele wniosków pokazujących prawdziwy, a nie zafałszowany populizmem, obraz funkcjonowania tego podatku.

Liczba podatników PIT zwiększyła się w ubiegłym roku o prawie 170 tys., łącznie do ponad 25 mln 825 tys., co świadczy o powszechności tego podatku. Ponadto w ciagu roku o 76 tys. zwiększyła się liczba osób uzyskujących roczne dochody przekraczające 85 528 zł, czyli drugi próg skali podatkowej. W konsekwencji udział tych zamożniejszych podatników w ogólnej liczbie płacących PIT nieznacznie wzrósł - z 1,59 proc. w 2009 r. do 1,89 proc. w 2010 r. Oba te wskaźniki łącznie mogą świadczyć o pewnym wzroście zamożności społeczeństwa.

Jednym z bardziej interesujących wskaźników okazało się obniżenie udziału grupy podatników płacących PIT według stawki 32 proc. w ogólnych wpływach z tego podatku - z 23,03 proc. w 2009 r. do 22,68 proc. w 2010 r., a tym samym nastąpił analogiczny wzrost udziału podatników płacących PIT według stawki 18 proc. z 76,97 proc. do 77,32 proc.

Niektórzy publicyści już spróbowali odczytać te dane jako dowód wzrostu obciążeń podatników z pierwszego przedziału skali podatkowej. To błędna teza. Dane pokazują, że wzrosły dochody nominalne podatników z pierwszego progu skali i jednocześnie zwiększyła się sama liczba takich podatników. Te dwa czynniki musiały doprowadzić do wzrostu udziału podatników z pierwszego progu skali w ogólnych wpływach z PIT. Obecny system powoduje więc wyraźne spłaszczenie fiskalnego obciążenia dochodów, gdyż mimo formalnego bezwzględnego wzrostu liczby podatników w drugim przedziale skali, ich stosunkowy udział we wpływach podatkowych - przy niezmienionych stawkach - ogółem zmalał. Jeżeli bowiem rosnąca liczba podatników zapewnia budżetowi zmniejszający się udział w całości wpływów, to może to świadczyć tylko o malejącej roli progresji w PIT, a nie o wzroście obciążeń podatników z pierwszego przedziału skali. Tezę tę potwierdzają kolejne dane MF.

Wysokość efektywnej stopy opodatkowania w pierwszym przedziale skali wyniosła 14,07 proc. w porównaniu ze stopą nominalną 15,37 proc., a w drugim przedziale skali 22,03 proc. w porównaniu ze stopą nominalną 23,05 proc. W odniesieniu do grupy podatników osiągających dochody wyłącznie z należności ze stosunku: pracy, służbowego, spółdzielczego i z pracy nakładczej, wysokość efektywnej stopy opodatkowania w pierwszym przedziale skali jest jeszcze niższa i wyniosła 13,88 proc. w porównaniu ze stopą nominalną 15,66 proc., podczas gdy w drugim przedziale wyniosła ona 22,21 proc. w porównaniu ze stopą nominalną 23,45 proc.

Zatem mimo nominalnych stawek PIT w wysokości 18 i 32 proc., efektywne obciążenie podatkowe, czyli tzw. efektywna stopa podatkowa, mierzona stosunkiem kwoty podatku do dochodu podlegającego opodatkowaniu, jest wyraźnie niższe. Wskazuje to na pozycjonowanie się polskiego PIT-u w dolnych granicach europejskiej średniej, a więc relatywnie korzystnie dla podatników, szczególnie tych z pierwszego przedziału skali.

Jest jeszcze jedna pozytywna informacja: liczba podatników, którzy wybrali liniową stawkę opodatkowania dla dochodów z pozarolniczej działalności w 2010 r., wyniosła nieco ponad 395 tys., co potwierdza atrakcyjność tej formy opodatkowania, mimo jednopunktowej różnicy między stawką liniową 19 proc. a najniższą nominalną stawką z pierwszego przedziału skali, czyli 18 proc.

I w końcu ulga prorodzinna - skorzystało z niej ponad 4,3 mln podatników (17,53 proc. ogółu podatników), a kwota odliczeń wyniosła 5 mld 684 mln zł, co stanowiło 11,45 proc. podatku po odliczeniu składki na ubezpieczenie zdrowotne. Miły prezent od budżetu. Nasuwa się tylko pytanie, czy tak powszechna i relatywnie niewielka kwotowo ulga ma jeszcze jakieś znaczenie dla poprawy wskaźników demograficznych w Polsce?

@RY1@i02/2011/176/i02.2011.176.086.002a.001.jpg@RY2@

Dr Janusz Fiszer, Kancelaria Prawna White & Case, Uniwersytet Warszawski

em