Kto odpowiada za zobowiązanie podatkowe

Zgodnie z przepisami Ordynacji podatkowej podatnik odpowiada całym swoim majątkiem za podatki, które wynikają z jego zobowiązań podatkowych. Jednak odpowiedzialność podatkowo-prawna ma charakter obiektywny i nie jest uzależniona od winy, zamiaru, czy dobrej lub złej woli strony postępowania.

Warto jednak wiedzieć, że podatnik nie ponosi odpowiedzialności z tytułu zaniżenia lub nieujawnienia przez płatnika podstawy opodatkowania m.in. w zakresie wypłat ze stosunku pracy, do wysokości zaliczki, do której pobrania zobowiązany jest płatnik.

W związku z tym, że do końca lutego płatnicy mają obowiązek wystawić PIT-11 i PIT-40 i przesłać te formularze do podatników i właściwych dla nich urzędów skarbowych, dziś skupmy się na odpowiedzialności za niewłaściwe wypełnienie tych druków lub za niewypełnienie ich w ogóle.

Płatnik wypełni za podatnika PIT-40 za 2010 rok, jeżeli podatnik do 10 stycznia 2011 r. złożył mu PIT-12. W oświadczeniu tym podatnik wskazuje, że:

● nie uzyskał innych dochodów poza dochodami uzyskanymi od płatnika (z wyjątkiem dochodów ze sprzedaży nieruchomości lub papierów wartościowych czy dochodów opodatkowanych stawką zryczałtowaną),

● nie korzysta za 2010 rok z ulg i odliczeń (z wyjątkiem składek na ubezpieczenia społeczne),

● nie korzysta z możliwości opodatkowania dochodów łącznie z małżonkiem lub dzieckiem, ani

● nie ma obowiązku doliczenia kwot uprzednio odliczonych (z wyjątkiem zwrotu uprzednio zapłaconej i odliczonej składki na ubezpieczenie zdrowotne).

Warto tu podkreślić, że płatnik nie ma obowiązku weryfikacji informacji zawartych w PIT-12. Odpowiedzialność za ich prawdziwość spoczywa na podatniku.

Załóżmy, że płatnik otrzymał od podatnika PIT-12. W takim przypadku powinien do końca lutego wypełnić roczne obliczenie podatku na druku PIT-40. Płatnik, który nie dopełni obowiązku złożenia PIT-40 w ustawowym terminie, naraża się na odpowiedzialność z kodeksu karnego skarbowego (dalej: k.k.s.). Problematyczne może się okazać określenie podstawy prawnej w tym zakresie. Związane jest to z tym, że k.k.s. przewiduje inną sankcję z tytułu niezłożenia w terminie deklaracji oraz informacji podatkowej. O ile w przypadku PIT-40 nie ma wątpliwości, że jest deklaracją podatkową, o tyle w przypadku PIT-11 istnieją pewne wątpliwości.

Na podstawie art. 79 par. 2 k.k.s. niezłożenie deklaracji podatkowej w terminie stanowi wykroczenie skarbowe, za które grozi grzywna. Kara grzywny waha się od jednej dziesiątej do dwudziestokrotności wysokości minimalnego wynagrodzenia.

W przypadku uznania PIT-11 za informację podatkową jej nieterminowe złożenie podlegałoby sankcji za przestępstwo skarbowe na podstawie art. 80 par. 2 k.k.s., a więc groziłoby to nałożeniem grzywny w wysokości do 180 stawek dziennych. Stawka dzienna nie może być niższa od jednej trzydziestej części minimalnego wynagrodzenia ani też przekraczać jego czterystukrotności.

Użyte w k.k.s. określenia, takie jak "deklaracja" czy "informacja podatkowa" mają znaczenie określone w Ordynacji podatkowej. Jako deklaracje należy rozumieć m.in. informacje, do których składania zobowiązani są płatnicy na podstawie przepisów prawa podatkowego. PIT-11 spełnia zatem przesłanki deklaracji podatkowej, jako że jego złożenie przez płatnika jest wymagane przepisami ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Gdy płatnik nie złoży deklaracji w terminie, powinien załączyć do złożonej po terminie deklaracji zawiadomienie o popełnieniu wykroczenia skarbowego, tzw. czynny żal. Złożenie prawnie skutecznego czynnego żalu powoduje, że płatnik nie będzie ponosił odpowiedzialności karnej skarbowej.

Podatnik, który nie otrzymał do końca lutego PIT-11 czy PIT-40, może wysłać płatnikowi ponaglenie w tej sprawie. W ponagleniu warto podkreślić, że na podstawie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych płatnik powinien przekazać podatnikowi deklarację do końca lutego, a za niedopełnienie tego obowiązku w terminie zagrożony jest on karą grzywny z mocy k.k.s. Warto również rozważyć wysłanie kopii ponaglenia do urzędu skarbowego, który może wyegzekwować od płatnika dopełnienie obowiązku.

Brak wystawienia PIT-11 przez płatnika przysporzy kłopotów podatnikowi. Brak PIT-11 nie zwalnia podatnika z obowiązku złożenia zeznania podatkowego. Podatnik powinien wypełnić zeznanie roczne na podstawie posiadanych przez siebie informacji.

W takiej sytuacji pozostaje ustalenie wysokości dochodu we własnym zakresie. Niezbędne wówczas jest także poinformowanie naczelnika urzędu skarbowego o zaistniałej sytuacji. Kwota dochodów może zostać ustalona na podstawie analizy przelewów bankowych, dowodów wypłat, dokumentów ZUS RMUA, informacji uzyskanej z ZUS itp. Ustalenie właściwej podstawy opodatkowania może jednak wymagać dodatkowych kalkulacji. Natomiast kwotę kosztów uzyskania przychodów należy przyjąć według wysokości wskazanej w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych (standardowa ich wysokość to 1335 zł za rok).

Przy złożeniu rocznego zeznania warto też dołączyć pismo informujące o braku deklaracji PIT-11 i dokonaniu rozliczenia na podstawie innych informacji, jak również załączyć kserokopię pisma wysłanego wcześniej do pracodawcy z prośbą o przekazanie informacji o wysokości osiągniętego dochodu.

Niestety brak informacji PIT-11 skutecznie uniemożliwia właściwe rozliczenie podatku. Trudno bowiem choćby stwierdzić, czy płatnik odprowadził do urzędu skarbowego zaliczki na podatek dochodowy w przewidzianej przepisami wysokości.

Gdy podatnik uzyska - po terminie - od płatnika informację o dochodach, będzie mógł na podstawie otrzymanego PIT-11 dokonać korekty uprzednio złożonego przez niego zeznania rocznego.

Tak. Jeżeli odrębne przepisy nie stanowią inaczej, podatnicy, płatnicy i inkasenci mogą skorygować uprzednio złożoną deklarację. Skorygowanie deklaracji następuje przez złożenie korygującej deklaracji wraz z dołączonym pisemnym uzasadnieniem przyczyn korekty. Pracodawca powinien więc jeszcze raz, ale tym razem poprawnie wypełnić PIT-40 i przesłać do podatnika i urzędu skarbowego. Wraz z korektą przesyłaną do urzędu trzeba będzie dołączyć pismo, wyjaśniające złożenie PIT-40 ponownie.

W razie stwierdzenia, że płatnik lub inkasent pobrał wynagrodzenie nienależnie lub w wysokości wyższej od należnej, organ podatkowy wydaje decyzję o zwrocie nienależnego wynagrodzenia. Warto wiedzieć, że rada gminy, rada powiatu oraz sejmik województwa może ustalać wynagrodzenie dla płatników lub inkasentów z tytułu poboru podatków stanowiących dochody, odpowiednio, budżetu gminy, powiatu lub województwa.

Skutki prawne ograniczenia, zniesienia, wyłączenia lub ustania wspólności majątkowej nie odnoszą się do zobowiązań podatkowych powstałych przed dniem: zawarcia umowy o ograniczeniu lub wyłączeniu ustawowej wspólności majątkowej; zniesienia wspólności majątkowej prawomocnym orzeczeniem sądu; ustania wspólności majątkowej w przypadku ubezwłasnowolnienia małżonka; uprawomocnienia się orzeczenia sądu o separacji.

Warto bowiem pamiętać, że w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim odpowiedzialność obejmuje majątek odrębny podatnika oraz majątek wspólny podatnika i jego małżonka.

Za takie postępowanie płatnik poniesie odpowiedzialność. Zgodnie bowiem z przepisami Ordynacji podatkowej płatnik, który nie obliczył i nie wpłacił należnego podatku, odpowiada za podatek niepobrany lub podatek pobrany, a niewpłacony. Płatnik odpowiada za te należności całym swoim majątkiem.

Jeżeli w postępowaniu podatkowym organ podatkowy stwierdzi okoliczność, że płatnik pobrał, ale nie wpłacił należnego podatku, organ ten wydaje decyzję o odpowiedzialności podatkowej płatnika, w której określa wysokość należności z tytułu niepobranego lub pobranego, a niewpłaconego podatku.

Jeżeli odrębne przepisy stanowią inaczej albo jeżeli podatek nie został pobrany z winy podatnika, organ podatkowy wydaje decyzję o odpowiedzialności podatnika.

Trzeba podkreślić, że nie można przyjąć, że odpowiedzialność płatnika ma charakter abstrakcyjny i jest oderwana od istnienia samego zobowiązania podatkowego. Płatnik bowiem odpowiada nie za swoje zobowiązanie podatkowe, ale za zobowiązanie podatkowe podatnika, a dokonując wpłaty pobranego podatku, działa niejako w imieniu podatnika.

Niezłożenie w terminie PIT-40 lub PIT-11 stanowi wykroczenie skarbowe, które jest zagrożone grzywną określoną kwotowo

Ewa Kondorek

gp@infor.pl

Ustawa z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 51, poz. 307 z późn. zm.). Ustawa z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2005 r. nr 8, poz. 60 z późn. zm.).