Samotny rodzic rozliczy się preferencyjnie

Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych przewiduje preferencyjne warunki opodatkowania dla osób będących w szczególnej sytuacji rodzinnej. Dominika Dragan-Berestecka, doradca podatkowy w Kancelarii Ożóg i Wspólnicy, zwraca uwagę, że takie korzystne warunki przewidziane są dla osób samotnie wychowujących dzieci, przy czym chcąc skorzystać z preferencyjnego opodatkowania, należy spełnić określone w ustawie o PIT warunki.

Zgodnie z art. 6 ust. 4 ustawy o PIT osoby, na których ciąży nieograniczony obowiązek podatkowy (w Polsce muszą rozliczać wszystkie dochody, również zagraniczne - przyp. red.), które samotnie wychowują w roku podatkowym dzieci, mogą rozliczyć się wspólnie z dziećmi. Dominika Dragan-Berestecka podkreśla, że sposób obliczenia podatku jest niezależny od liczby posiadanych dzieci, a zobowiązanie podatkowe nie obciąża dzieci podatnika. Jednocześnie nie można pominąć faktu, że preferencyjny sposób rozliczenia nie dotyczy wszystkich dzieci w rozumieniu potocznym.

Ustawodawca wskazuje wprost, że do kategorii dzieci, z którymi może być dokonane wspólnie rozliczenie, zalicza się dzieci małoletnie, dzieci, które otrzymały zasiłek pielęgnacyjny lub rentę socjalną, oraz dzieci do ukończenia 25. roku życia uczące się w szkołach wskazanych w ustawie o PIT, jeżeli w roku podatkowym nie uzyskały dochodów podlegających opodatkowaniu według skali podatkowej oraz z tytułu zbycia udziałów i instrumentów finansowych o określonej wysokości, z wyjątkiem renty rodzinnej.

Bez ograniczeń wspólne rozliczenie będzie zatem dotyczyło właściwie jedynie dzieci małoletnich, w stosunku do których podatnik w roku podatkowym wykonywał władzę rodzicielską lub pełnił funkcję opiekuna prawnego, oraz dzieci, które zgodnie z odrębnymi przepisami otrzymują zasiłek (dodatek) pielęgnacyjny lub rentę socjalną. Natomiast w stosunku do dzieci pełnoletnich uczących się ustawodawca przewidział już określone warunki.

Dominika Dragan-Berestecka tłumaczy, że wspólne rozliczenie z dzieckiem oznacza, że podatek określany jest w podwójnej wysokości podatku obliczonego od połowy dochodów osoby samotnie wychowującej dzieci.

- Jeżeli małoletnie dziecko podatnika osiąga dochody podlegające opodatkowaniu na terytorium Polski, to dochody te dolicza się do dochodów rodziców, z wyjątkiem dochodów z pracy, stypendiów oraz dochodów z przedmiotów oddanych im do swobodnego użytku - przypomina Dominika Dragan-Berestecka.

Rodzic oblicza zatem podatek od połowy wspólnych dochodów: swoich i dziecka (o ile dziecko osiąga dochody podlegające opodatkowaniu), a następnie mnoży podatek razy dwa. Oszczędność podatkowa we wspólnym rozliczeniu pojawia się ze względu na istnienie kwoty wolnej od opodatkowania (która przy wspólnym rozliczeniu uwzględniana jest dwukrotnie) oraz skali podatkowej (umożliwia podatnikowi redukcję opodatkowania z 32 proc. do 18 proc.).

Podstawową przesłanką wspólnego rozliczenia z dzieckiem jest samotne jego wychowywanie. Jak podkreśla Dominika Dragan-Berestecka, kluczowe jest zatem wskazanie, kto zgodnie z przepisami ustawy może być uznany za taką osobę. Artykuł 6 ust. 5 ustawy o PIT stanowi, że za osobę samotnie wychowującą dzieci uważa się jednego z rodziców albo opiekuna prawnego, jeżeli osoba ta jest panną, kawalerem, wdową, wdowcem, rozwódką, rozwodnikiem albo osobą, wobec której orzeczono separację w rozumieniu odrębnych przepisów. Za osobę samotnie wychowującą dzieci uważa się również osobę pozostającą w związku małżeńskim, jeżeli jej małżonek został pozbawiony praw rodzicielskich lub odbywa karę pozbawienia wolności.

- Ustawodawca nie wskazał w przepisie, że warunkiem skorzystania z omawianej instytucji jest faktyczne samotne wychowywanie dziecka, czyli wychowywanie go bez drugiego rodzica lub innej osoby - argumentuje nasza rozmówczyni.

Jej zdaniem regulacja wskazuje, że osobą samotnie wychowującą dziecko nie jest osoba, która bez pomocy innej osoby wychowuje dziecko, ale taka, której status cywilny lub prawny został przewidziany przez ustawodawcę w omawianym przepisie, co wynika z jego literalnego brzmienia.

W analizie omawianego przepisu zdecydowanie bardziej zasadnicze wydają się sądy administracyjne. Dominika Dragan-Berestecka, cytując wyroki, podkreśla, że powołując się na wykładnię celowościową, w wydawanych orzeczeniach sądy zwracają uwagę, że osoba samotnie wychowująca dziecko musi w istocie wychowywać je samodzielnie - bez udziału innej osoby.

- Chociaż nie wynika to wprost z przepisów, takie stanowisko dominuje w aktualnym orzecznictwie - ostrzega Dominika Dragan-Berestecka.

Co więcej, Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 11 października 2010 r. (sygn. akt II FPS 3/10) uznał, że kwestia wykładni tego przepisu nie jest rozbieżnie interpretowana w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. Tym samym sąd uznał, że nie jest konieczne podejmowanie uchwały w przedmiotowej sprawie, o którą wnioskował rzecznik praw obywatelskich.

Od 1 stycznia 2008 r. z preferencyjnego opodatkowania mogą skorzystać również nierezydenci, jeżeli łącznie spełniają trzy warunki. Po pierwsze, mają miejsce zamieszkania dla celów podatkowych w innym niż Polska państwie członkowskim Unii Europejskiej lub w innym państwie należącym do Europejskiego Obszaru Gospodarczego albo w Konfederacji Szwajcarskiej. Po drugie, osiągnęły podlegające opodatkowaniu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przychody w wysokości stanowiącej co najmniej 75 proc. całkowitego przychodu osiągniętego w danym roku podatkowym. Po trzecie, udokumentowały certyfikatem rezydencji miejsce zamieszkania dla celów podatkowych.

- Niezależnie od powyższego nierezydenci muszą również spełnić pozostałe przesłanki dotyczące osób, na których ciąży nieograniczony obowiązek podatkowy - dodaje Dominika Dragan-Berestecka.

Ze wspólnego rozliczenia z dzieckiem nie mogą natomiast skorzystać osoby, których dochody opodatkowane są ryczałtem ewidencjonowanym, przy czym wyjątkiem od tego wyłączenia są przychody z najmu prywatnego. W taki sposób nie mogą się również rozliczyć osoby opodatkowane podatkiem liniowym. Warto również pamiętać, że aby skorzystać z preferencyjnego rozliczenia, konieczne jest złożenie zeznania w ustawowym terminie, tj. do 30 kwietnia, z oświadczeniem o wyborze tego rodzaju rozliczenia. Nie jest jednak konieczne składanie odrębnego oświadczenia, wystarczy bowiem wypełnienie odpowiedniej rubryki na formularzu zeznania.

- Rozliczenie z dzieckiem zawsze prowadzi do zmniejszenia opodatkowania w stosunku do rozliczeń w sposób indywidualny - podsumowuje Dominika Dragan-Berestecka. Warunkiem skorzystania z preferencyjnego rozliczenia jest jednak konieczność spełnienia wielu przesłanek, i to zarówno po stronie rodzica, jak i jego dziecka. Należy też pamiętać, że w świetle przeważającego orzecznictwa takie opodatkowanie możliwe jest niestety tylko w sytuacji faktycznego samodzielnego wychowywania dziecka, tj. np. bez udziału konkubenta.

Ewa Matyszewska

ewa.matyszewska@infor.pl