Jak założyć Indywidualne Konto Zabezpieczenia Emerytalnego

Ustawa z 25 marca 2011 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z funkcjonowaniem systemu ubezpieczeń społecznych (Dz.U. nr 75, poz. 398) wprowadziła zmiany do ustawy o indywidualnych kontach emerytalnych z 20 kwietnia 2004 r. Umożliwiła ona założenie, obok funkcjonującego już indywidualnego konta emerytalnego (IKE), dodatkowego indywidualnego konta zabezpieczenia emerytalnego (IKZE). W ten sposób katalog produktów związanych z dobrowolnym oszczędzaniem na emeryturę od 1 stycznia tego roku został poszerzony właśnie o IKZE. [Przykład 1]

Źródło wpłat

Od początku bieżącego roku osoba, która skończyła 16 lat, może oszczędzać na emeryturę, wpłacając środki na swoje IKZE. Małoletni może dokonywać wpłat pochodzących tylko z dochodów, jakie uzyska z pracy wykonywanej na podstawie umowy o pracę. Osób pełnoletnich nie obejmie takie ograniczenie co do źródła zasilania stanu konta. Oni mogą wpłacać pieniądze pochodzące z każdego legalnego źródła dochodu - z pracy, zlecenia czy najmu swojego mieszkania. [Przykład 2]

Na IKZE może gromadzić oszczędności wyłącznie jeden oszczędzający. Oznacza to, iż ustawa nie przewiduje prowadzenia wspólnego konta IKZE np. dla małżonków. Konto można założyć bez względu na to, czy posiada się już IKE i czy jest się uczestnikiem pracowniczego programu emerytalnego.

Limit wpłaty

Wpłaty dokonywane na IKZE w roku kalendarzowym nie mogą przekroczyć kwoty odpowiadającej równowartości 4 proc. podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie emerytalne, ustalonej dla oszczędzającego za rok poprzedni. Dla pracowników ta podstawa to najczęściej ich pensja brutto, zaś np. dla osoby na urlopie wychowawczym jest to płaca minimalna. W przypadku osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą jest to co najmniej 60 proc. średniej pensji, a dla korzystających z dwuletniej ulgi na ZUS - 30 proc. minimalnej płacy.

Dla osób o niskich dochodach zastosowano jednak pewne odstępstwo od tej zasady. W przypadku gdy wpłata nie przekracza 4 proc. równowartości 12-krotności minimalnego wynagrodzenia za pracę w poprzednim roku kalendarzowym, w danym roku kalendarzowym oszczędzający może jej dokonać do tej wysokości.

Trzeba jednak pamiętać, że istnieje też górny limit wpłat. Roczna wpłata na IKZE nie może jednak przekroczyć 4 proc. kwoty ograniczenia rocznej podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe ogłaszanej na podstawie art. 19 ust. 10 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r., nr 205, poz. 1585 z późn. zm.). Powyżej tej kwoty nie są odprowadzane składki do ZUS i OFE. Odpowiada ona 30 średnim pensjom rocznie. W 2012 roku jest to 105 780 zł. Oszczędzający będzie więc mógł wpłacać na konto 4 proc. swojej pensji, ale nie więcej niż kwotę ustaloną co roku jako 4 proc. od limitu. W tym roku jest to 4231,20 zł.

Oszczędzający wpłacone kwoty na konto odliczy od dochodu, składając roczne zeznanie PIT. W ten sposób pomniejszy swój podatek, który ma do zapłacenia fiskusowi. Oszczędności zgromadzone na IKZE nie podlegają podatkowi od zysków kapitałowych. Oszczędzający może dokonać dowolną liczbę wpłat na swoje konto w ciągu roku. Nie narzuca mu się częstotliwości wpłat oraz ich minimalnej wysokości. Sam decyduje, jak często i jak duże wpłaca składki. Oczywiście musi pamiętać o swoim indywidualnym rocznym limicie wpłat.

Opróżnienie konta

Z konta IKZE nie można wycofać części zgromadzonych środków (takiego ograniczenia nie ma w przypadku IKE). Z IKZE możliwe jest tylko dokonanie zwrotu wszystkich zgromadzonych tam pieniędzy. Wypłata następuje wyłącznie:

● na wniosek oszczędzającego, po osiągnięciu przez niego wieku 65 lat oraz pod warunkiem dokonywania wpłat na IKZE co najmniej w 5 latach kalendarzowych,

● w przypadku śmierci oszczędzającego - na wniosek osoby uprawnionej.

Środki zgromadzone przez oszczędzającego na IKZE mogą być, w zależności od wniosku oszczędzającego, wypłacone jednorazowo lub w ratach. Wypłata w ratach następować będzie przez co najmniej 10 lat, chyba że okres oszczędzania w ramach IKZE był krótszy (jednak nie mniej niż 5 lat). W takim przypadku wypłata pieniędzy będzie mogła być pobierana przez okres równy okresowi oszczędzania, tj. temu, w jakim dokonywane były wpłaty. Środki wypłacane po zakończeniu oszczędzania na IKZE będą opodatkowane PIT według skali podatkowej.

W przypadku wypłaty jednorazowej oszczędzający wykaże kwotę wypłaty z IKZE - na podstawie informacji otrzymanej z instytucji dokonującej wypłaty - w zeznaniu składanym za rok, w którym tę wypłatę otrzymał. Natomiast przy wypłacie w ratach podatek będzie pobierany w formie zaliczek przez płatnika (instytucję wypłacającą).

Oszczędzający może w umowie o prowadzenie IKZE wskazać osobę uprawnioną do odbioru środków zgromadzonych na IKZE w przypadku jego śmierci. Wtedy następuje transfer pieniędzy z konta zmarłego na konto uprawnionego. Jest on dokonywany na wniosek tego ostatniego. Wypłata środków zgromadzonych na IKZE zmarłego oszczędzającego na rzecz osoby uprawnionej podlega opodatkowaniu PIT według skali podatkowej. [Przykład 3]

Transfery pieniędzy między kontami

Osoba oszczędzająca może przenieść pieniądze zgromadzone na IKZE. Ale jest to możliwe tylko do innej instytucji prowadzącej indywidualne konto, z którą oszczędzający zawarł umowę o prowadzenie rachunku emerytalnego. Ustawa nie przewiduje możliwości dokonania wypłaty transferowej np. na IKE lub do PPE. Wypłaty transferowe środków są zwolnione z opodatkowania. Ponadto w okresie od 1 stycznia 2012 r. do końca grudnia ustawa przewiduje możliwość przeniesienia środków zgromadzonych przez oszczędzającego na IKE do IKZE. Także takie przeniesienie jest zwolnione z podatku dochodowego. Środki przeniesione stanowią wpłatę na IKZE, która będzie podlegać odliczeniu od dochodu na zasadach określonych w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych. Nadwyżka tej wpłaty ponad limit przypadający w danym roku podatkowym, będzie podlegała odliczeniu w kolejnych latach. W okresie odliczeń od dochodu środków przeniesionych oszczędzającemu nie przysługuje prawo do wpłat na IKZE.

Podpisanie umowy o założeniu konta z wybraną instytucją

Zainteresowany zanim zacznie odkładać pieniądze na konto, najpierw musi je założyć. W tym celu podpisuje umowę z jedną z wybranych instytucji: towarzystwem funduszy inwestycyjnych, towarzystwem ubezpieczeniowym, bankiem, domem maklerskim lub powszechnym towarzystwem emerytalne (PTE). Są to te podmioty, które teraz zarządzają otwartymi funduszami emerytalnymi. Oszczędzający otrzyma od instytucji finansowej potwierdzenie zawarcia umowy o prowadzenie indywidualnego konta zabezpieczenia emerytalnego. Wcześniej odbierze ona od zgłaszającej się osoby oświadczenie, że nie gromadzi środków na IKZE w innej instytucji finansowej. Jeśli to robi, musi podać jej nazwę i złożyć deklarację, że dokona ona wypłaty transferowej, czyli prześle pieniądze na nowo zakładane konto. Wynika to z tego, że dana osoba może mieć jedno konto emerytalne. Przed złożeniem przez zainteresowanego oświadczenia instytucja finansowa odbierająca je jest obowiązana pouczyć go, że w przypadku podania nieprawdy lub zatajenia prawdy podlega on odpowiedzialności karnej. W oświadczeniu oszczędzający potwierdza, że został pouczony o takiej odpowiedzialności.

Ważne

Osoby, które osiągają bardzo niskie dochody, będą mogły wpłacić do IKZE więcej pieniędzy, niż wynika to z ich przychodu

PRZYKŁADY

1 Czy dla zatrudnionego na etacie korzystniejsze jest IKE czy IKZE

Na IKZE, podobnie jak na IKE, pieniądze będzie mógł wpłacać każdy, kto ukończył 16 lat. Różnice dotyczą kwestii podatkowych i limitów wpłat. W przypadku IKE limit ten ustalany jest każdego roku przez ministra pracy i polityki społecznej i nie może przekroczyć trzykrotności przeciętnego prognozowanego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej na dany rok. W 2012 r. jest to ponad 10 tys. zł. Wpłaty na IKZE w ciągu roku nie mogą przekroczyć kwoty odpowiadającej równowartości 4 proc. podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie emerytalne. W tym roku to jest 4030,80 zł. Wpłat na IKE nie można odpisać ani od dochodu, ani od podatku. Korzystniej jest przy IKZE. Osoba oszczędzająca na IKZE będzie mogła odpisać w rocznym rozliczeniu podatkowym wpłacone kwoty od dochodu. Wypłata środków zgromadzonych na IKE jest nieopodatkowana, pod warunkiem że nastąpi po osiągnięciu przez oszczędzającego 60 lat lub 55 lat, jeśli ma on ustalone prawo do emerytury. Wypłata w przypadku IKZE jest opodatkowana podatkiem PIT zarówno wtedy, gdy nastąpi przed osiągnięciem przez oszczędzającego 65 lat, jak i wtedy, gdy będzie to wcześniej. Opodatkowaniu PIT będzie podlegało także przekazanie pieniędzy zgromadzonych przez oszczędzającego na wypadek jego śmierci na rzecz osoby uprawnionej. Oszczędności zgromadzone na obydwu rodzajach kont nie podlegają podatkowi od zysków kapitałowych.

2 Czy osoba pobierająca emeryturę może wpłacać na IKZE

Jest to możliwe, bo z tytułu osiągania przychodów z umów podlega ubezpieczeniu emerytalnemu i można ustalić dla niej indywidualny limit wpłat na IKZE. Tak samo dorabiający rencista może dobrowolnie oszczędzać na emeryturę. Albo osoba, która w poprzednim roku pracowała, a obecnie nie jest zatrudniona i przebywa na zasiłku dla bezrobotnych, urlopie wychowawczym czy macierzyńskim.

3 Czy samozatrudniony ma prawo do wyższego limitu wpłat

Nie jest to możliwe, bo samozatrudnionych - podobnie jak pozostałych ubezpieczonych - obowiązują limity wpłat środków na konto emerytalne. Maksymalny pułap wynosi 4 proc. od podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie emerytalne ustalonej za poprzedni rok. Zatem w tym roku oszczędzający, na przykład pracownik, może wpłacić 4030,80 zł. Taki jest wynik pomnożenia 100 770 zł (roczny pułap) przez 4 proc. Ale niektórzy nie będą mogli wpłacić ponad 4 tysięcy złotych, po prostu dlatego, iż za mało zarabiają, albo jak samozatrudniony ma niską podstawę uiszczania składek. Limit wpłat dla osób prowadzących działalność gospodarczą jest liczony od tej właśnie podstawy. Zatem w przypadku samozatrudnionego ten limit w 2012 roku stanowi 4989,6 zł (415,8 zł x 12 miesięcy). Osoba taka, biorąc pod uwagę limit 4 proc. od podstawy, mogłaby więc do IKZE odprowadzić zaledwie 199,6 zł. Czyli samozatrudniony może niewiele wpłacić w porównaniu do dobrze zarabiającym pracownikiem. Prawo daje mu jednak możliwość wyższej wpłaty. Właśnie między innymi dla niego istnieje przepis, który umożliwi mu wpłatę od wyższej kwoty odpowiadającej 4 proc. od 12 minimalnych płac. Minimalne wynagrodzenie w 2011 roku wyniosło 1386 zł, zatem 12-krotność tej kwoty jest równa 16 632 zł. Maksymalny limit wpłat w bieżącym roku to 16 632 zł x 4 proc. = 665,28 zł.

Paweł Jakubczak

pawel.jakubczak@infor.pl

Podstawa prawna

Art. 3, art. 12 oraz art. 31 ustawy z 25 marca 2011 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z funkcjonowaniem systemu ubezpieczeń społecznych (Dz.U. nr 75, poz. 398).

Art. 19 ust. 10 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r., nr 205, poz. 1585 z późn. zm.).