Odszkodowanie za przewlekłość nie podlega zwolnieniu

Postanowieniem sądu okręgowego z 15 listopada 2011 r., na podstawie przepisów ustawy z 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz.U. z 2004 r. nr 179, poz. 1843 z późn. zm.) przyznano podatniczce odszkodowanie. Wypłacił je sąd rejonowy, a następnie ten sam sąd przesłał podatniczce PIT-8C. Czy postąpił prawidłowo?

W razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę lub na jego żądanie zasądzić odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez niego cel społeczny, niezależnie od innych środków potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia.

Zadośćuczynienie, analogicznie jak odszkodowanie, jest szczególnym rodzajem świadczenia polegającego na naprawieniu szkody, czyli uszczerbku, jakiego doznaje poszkodowany w różnego rodzaju dobrach przez prawo chronionych, w tym w dobrach osobistych. Chodzi zarówno o uszczerbek majątkowy, jak i niemajątkowy. Przepisy ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 361 z późn. zm.) nie różnicują świadczeń odszkodowawczych w zależności od tego, czy dotyczą naprawienia szkody majątkowej, czy niemajątkowej, a tym samym użyte przez ustawodawcę pojęcie odszkodowania należy odnosić również do zadośćuczynienia pieniężnego za szkodę niemajątkową (tj. za doznaną krzywdę). Oznacza to, że użyte w art. 21 ust. 1 pkt 3b ustawy o PIT pojęcie odszkodowania odnosi się także do zadośćuczynienia będącego formą wynagrodzenia za krzywdy poszkodowanego.

Ustawa o skardze za naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki przewiduje możliwość przyznania, na żądanie skarżącego, odpowiedniej sumy pieniężnej w wysokości od 2 tys. zł do 20 tys. zł. W wypadku przyznania odpowiedniej sumy pieniężnej od Skarbu Państwa wypłaty dokonuje sąd prowadzący postępowanie, w którym nastąpiła przewlekłość postępowania, ze środków własnych tego sądu.

Użyte wyrażenie "odpowiednia suma pieniężna" nie stanowi typowego naprawienia szkody. "Odpowiednia suma pieniężna" nie jest ani odszkodowaniem, ani zadośćuczynieniem. Nie jest to bowiem odszkodowanie za poniesione straty i utracone korzyści. Nie jest to również zadośćuczynienie pieniężne za doznaną krzywdę.

Reasumując, otrzymana "odpowiednia suma pieniężna" na podstawie orzeczenia sądowego na mocy ustawy o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki stanowi dla podatniczki przychód z innych źródeł. Nie ma ona bowiem charakteru odszkodowania ani zadośćuczynienia. W tej sytuacji świadczenie to nie korzysta ze zwolnienia z podatku dochodowego.

dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi z 26 kwietnia 2012 r. (nr IPTPB2/415-97/12-2/AK).

Oprac. Ewa Matyszewska