Brak PIT-11 nie zwalnia z rozliczenia i zapłaty podatku

Pracodawca ma zasadniczo obowiązek w trakcie roku pobierać i wpłacać zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych, którym opodatkowani są jego pracownicy. Po zakończeniu roku musi natomiast m.in. sporządzić informację o dochodach oraz o pobranych zaliczkach na podatek dochodowy - PIT-11. Na podstawie tej informacji pracownik samodzielnie wypełnia swoje zeznanie i rozlicza się z fiskusem. W praktyce może się jednak zdarzyć, że pracodawca nie przekaże informacji pracownikowi albo nie odprowadzi należnych zaliczek. Będąc pracownikiem, dobrze jest zatem wiedzieć, jakie kroki podjąć w takim przypadku.

Zadania pracodawcy

Zgodnie z przepisami prawa podatkowego to podatnik odpowiada całym swoim majątkiem za wynikające ze zobowiązań podatkowych należności. Podatnikiem jest m.in. osoba fizyczna podlegająca na mocy ustaw podatkowych obowiązkowi podatkowemu. Płatnikiem jest natomiast osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej, obowiązana na podstawie przepisów prawa podatkowego do obliczenia i pobrania od podatnika podatku i wpłacenia go we właściwym terminie organowi podatkowemu. W przypadku podatku dochodowego od osób fizycznych w stosunku do pracowników płatnikami są ich zakłady pracy. Oznacza to, że zasadniczo to na pracodawcy ciąży obowiązek odprowadzenia zaliczki na podatek, a następnie sporządzenia i przekazania pracownikowi informacji PIT-11. Niewystawienie przez pracodawcę informacji PIT-11 nie zwalnia pracownika z obowiązku rocznego rozliczenia się z fiskusem do 30 kwietnia.

Konieczne dane

Rozliczenie się bez otrzymanej od pracodawcy informacji PIT-11 może budzić w praktyce spore problemy. Wykazaniu w zeznaniu podatkowym podlega bowiem nie tylko osiągnięty dochód (kwota przekazana przez pracodawcę po potrąceniu zaliczek i składek), ale także pobrane przez pracodawcę zaliczki na podatek dochodowy czy składki na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne.

Zasadniczo jednak brak stosownej informacji od pracodawcy o wysokości osiągniętych przychodów nie zwalnia podatnika od obowiązku złożenia rocznego zeznania. Nawet jeżeli podatnik nie jest w stanie wpisać do zeznania właściwych kwot, odpowiadających tym z PIT-11, powinien pamiętać o złożeniu w terminie zeznania z uwzględnieniem przybliżonych wartości (na podstawie RMUA czy pasków płacowych), aby później złożyć ewentualną korektę, ale nie narażać się na odpowiedzialność za brak złożenia zeznania. Warto pamiętać, że nieotrzymanie przez pracownika informacji PIT-11 nie wpływa też na rozliczanie przysługujących pracownikowi ulg lub zwolnień podatkowych.

Zanim samodzielnie zaczniemy szukać danych koniecznych do wypełnienia zeznania, warto zwrócić się do pracodawcy o wystawienie stosownej informacji. Może się bowiem okazać, że informacji nie otrzymaliśmy przez niedopatrzenie pracowników działu kadr. Rzadko, ale jak wskazuje praktyka, zdarza się, iż pracodawca umyślnie nie sporządza PIT-11, co jest zasadniczym błędem i może rodzić konsekwencje karne skarbowe. Sam pracownik albo były pracownik nie ma natomiast instrumentów, które mogłyby wymusić na płatniku wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku.

Odpowiedzialność karna skarbowa

Niewystawienie pracownikowi informacji PIT-11 niewątpliwie stanowi naruszenie przepisów prawa. W doktrynie nie ma jednak zgody co do tego, z jakiego przepisu kodeksu karnego skarbowego płatnik niewystawiający tej informacji będzie odpowiadał. Analizując treść przepisów kodeksu karnego skarbowego, wydaje się, że podstawą odpowiedzialności płatnika za brak złożenia PIT-11 mógłby być art. 79 par. 2 tego kodeksu. Przewiduje on za brak złożenia deklaracji w terminie, karę grzywny jak za wykroczenie skarbowe, przy czym pod pojęciem deklaracji należy rozumieć nie tylko deklaracje, ale również zeznania, wykazy oraz informacje, do których składania obowiązani są, na podstawie przepisów prawa podatkowego, podatnicy, płatnicy i inkasenci.

Jednocześnie, analizując art. 80 par. 2 kodeksu karnego skarbowego, zgodnie z którym płatnik, który wbrew obowiązkowi nie składa w terminie podatnikowi lub właściwemu organowi wymaganej informacji podatkowej, podlega karze grzywny do 180 stawek dziennych, można wnioskować, że także ten przepis mógłby stanowić podstawę odpowiedzialności płatnika za brak PIT-11.

PIT-8C

Warto pamiętać, że w rocznym rozliczeniu uwzględnia się nie tylko kwoty, które byłyby wykazane w informacji PIT-11, ale również inne przychody wykazywane np. w informacji PIT-8C. Wskazanej informacji zasadniczo nie otrzymamy od pracodawcy.

Upraszczając, ujawnieniu w informacji PIT-8C podlegają przychody z tzw. innych źródeł, czyli np. wypłacone osobom nieprowadzącym działalności gospodarczej kary umowne. Pamiętać trzeba, że podobnie jak w przypadku informacji PIT-11, nieotrzymanie przez podatnika PIT-8C nie zdejmuje z niego obowiązku uwzględnienia przychodu w rozliczeniu i odprowadzenia od niego podatku.

Pracownik może również osiągać takie przychody, które są powiązane ze stosunkiem pracy, niemniej jednak pracodawca nie jest obowiązany do pobrania od nich zaliczek czy wykazania w informacji podatkowej. Mowa tutaj przede wszystkich o przychodach z napiwków. Jeżeli bowiem pracownik otrzymuje napiwek bezpośrednio "do kieszeni", wówczas pracodawca nie jest obowiązany do rozliczenia takiego przychodu, gdyż taki przychód traktowany jest jako przychód z innych źródeł. Jeżeli jednak napiwki trafiają do wspólnej kasy, a następnie pracodawca rozdziela je między pracowników, wówczas pracodawca powinien działać jako płatnik - kwota napiwku stanowi wówczas przychód ze stosunku pracy.

Gdy zaliczki nie były odprowadzane

Może również zdarzyć się sytuacja, w której pracodawca wypłacał nam wynagrodzenie bez potrącania w ciągu roku zaliczek na podatek. Wówczas pojawia się pytanie, czy pracownik odpowiada za podatek niepobrany przez płatnika oraz za odsetki od zaległości podatkowej związanej z nieopłaceniem zaliczek na podatek w terminie? Obowiązujący od 2007 roku art. 26a Ordynacji podatkowej przewiduje, że podatnik nie ponosi odpowiedzialności z tytułu zaniżenia lub nieujawnienia przez płatnika podstawy opodatkowania czynności, m.in. przy przychodach ze stosunku pracy, do wysokości zaliczki, do której pobrania zobowiązany jest płatnik. Przepis ten miał na celu ograniczenie szarej strefy poprzez uwolnienie podatnika (zatrudnionego na umowę o pracę lub umowę cywilnoprawną) od odpowiedzialności za nieujawnienie przez płatnika podstawy opodatkowania.

W praktyce kwestia ta wywołuje spore problemy, w szczególności w sytuacji konieczności egzekwowania zobowiązania podatkowego już po zakończeniu roku podatkowego. Wątpliwości dotyczą zwłaszcza tego, czy w przypadku zaniżenia podstawy opodatkowania przez płatnika organy podatkowe - po upływie roku podatkowego - mogą egzekwować kwotę podatku od podatnika, czy powinny dochodzić jej od płatnika, który nie odprowadził zaliczek w prawidłowej wysokości. Wydaje się, że intencją wprowadzenia art. 26a Ordynacji podatkowej było stosowanie drugiej opcji, w świetle której to na płatniku spoczywa odpowiedzialność za nieujawnianie lub zaniżanie podstawy opodatkowania.

Jednocześnie, lektura interpretacji wydawanych przez ministra finansów wskazuje, że w praktyce przynajmniej z punktu widzenia organów podatkowych, dominuje pogląd, zgodnie z którym w przypadku niedopełnienia przez płatnika obowiązków związanych z uiszczaniem zaliczek na podatek podatnik będzie obowiązany do zapłacenia podatku, a jedyną ulgą będzie brak obowiązku zapłacenia odsetek od nieopłaconych terminowo zaliczek.

Ważne

Jeżeli pracownik będzie zmuszony rozliczyć się bez informacji PIT-11, wówczas wskazane jest, aby do swojego zeznania dołączył wyjaśnienie, że rozliczenie nie jest dokonywane na podstawie informacji PIT-11, gdyż nie została ona przez pracodawcę przekazana

Ważne

Płatnik, który wbrew obowiązkowi nie składa w terminie podatnikowi lub właściwemu organowi wymaganej informacji podatkowej, musi liczyć się z konsekwencjami wynikającymi z kodeksu karnego skarbowego

@RY1@i02/2012/079/i02.2012.079.07100160a.804.jpg@RY2@

Dominika Dragan-Berestecka, doradca podatkowy w Kancelarii Ożóg i Wspólnicy

Dominika Dragan-Berestecka

doradca podatkowy w Kancelarii Ożóg i Wspólnicy

Podstawa prawna

Ustawa z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 361). Ustawa z 10 września 1999 r. - Kodeks karny skarbowy (t.j. Dz.U. z 2007 r. nr 111, poz. 765 z późn. zm.). Ustawa z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2005 r. nr 8, poz. 60 z późn. zm.).