Jakie obowiązki podatkowe mają emeryci i renciści

W Polsce obowiązuje zasada: uzyskany dochód podlega opodatkowaniu i wykazaniu w zeznaniu PIT. Dotyczy to także kwot uzyskiwanych z emerytur bądź rent. Przez emeryturę lub rentę rozumie się łączną kwotę świadczeń emerytalnych i rentowych wraz ze wzrostami i dodatkami, z wyłączeniem dodatków rodzinnych i pielęgnacyjnych oraz dodatków do rent rodzinnych dla sierot.

Zeznanie do wyboru

Organy rentowe do końca lutego, po upływie roku podatkowego (w rozliczeniu za 2011 r. był to 29 lutego 2012 r.), sporządzają i przekazują roczne obliczenie podatku (PIT-40A). Druk ten trafia do podatnika uzyskującego dochód z emerytur i rent, rent strukturalnych, rent socjalnych, świadczeń przedemerytalnych, zasiłków przedemerytalnych i nauczycielskich świadczeń kompensacyjnych oraz urzędu skarbowego właściwego według miejsca zamieszkania podatnika. W przypadku osoby niebędącej polskim rezydentem podatkowym PIT-40A będzie przekazany urzędowi skarbowemu, którym kieruje naczelnik urzędu skarbowego właściwy w sprawach opodatkowania osób zagranicznych.

Jeśli organ rentowy sporządzi PIT-40A, podatnik nie musi już samodzielnie składać rocznego zeznania, choć ma taką możliwość. Gdy zdecyduje się na rozliczenie indywidualne, w większości przypadków będzie musiał wypełnić PIT-37.

Deklaracja PIT-37 przeznaczona jest na wpisanie przychodu m.in. z emerytury lub renty krajowej (w tym renty strukturalnej, renty socjalnej), świadczeń przedemerytalnych, zasiłków przedemerytalnych.

Dochody/straty wpisuje się w części C deklaracji PIT-37. W kol. b i kol. d należy wykazać łączną kwotę świadczeń emerytalnych, rentowych oraz innych świadczeń krajowych. Podatnicy nie wypełniają kol. c i kol. e. W kol. f trzeba wykazać sumę zaliczek pobranych przez płatnika (płatników).

W praktyce mogą też zdarzyć się sytuacje, że emeryt lub rencista uzyska inne dochody, np. z inwestycji giełdowych lub pracy za granicą. W pierwszym przypadku poza PIT-37 będzie trzeba złożyć PIT-38. W drugim przypadku rozliczenia trzeba będzie dokonać w deklaracji PIT-36.

Zatem od źródła pochodzenia zarobionych pieniędzy w danym roku będzie zależeć, jakie deklaracje musi złożyć emeryt lub rencista.

Możliwe preferencje

Osoby uzyskujące emeryturę lub rentę mogą skorzystać z preferencji w PIT: wspólnego opodatkowania z małżonkiem lub jako rodzic samotnie wychowujący dziecko.

Z wnioskiem o łączne opodatkowanie dochodów mogą wystąpić małżonkowie podlegający w Polsce nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu (w Polsce muszą rozliczać wszystkie światowe dochody), pozostający w związku małżeńskim przez cały rok, między którymi istnieje przez cały rok wspólność majątkowa, jeżeli do żadnego z nich w roku podatkowym nie mają zastosowania przepisy o PIT liniowym, ryczałcie ewidencjonowanym lub karcie podatkowej, podatku tonażowym. Wniosek o łączne opodatkowanie małżonków musi być złożony w ustawowym terminie rozliczenia PIT. W rozliczeniu za 2011 r. musi to być 30 kwietnia 2012 r.

Jeżeli małżonkowie spełniają wszystkie z tych warunków, to mogą - na wspólny wniosek - być opodatkowani łącznie od sumy swoich dochodów) po uprzednim odliczeniu odrębnie przez każdego z małżonków przysługujących ulg lub odliczeń. W tym przypadku podatek określa się na imię obojga małżonków w podwójnej wysokości podatku obliczonego od połowy łącznych dochodów małżonków, z tym że do sumy tych dochodów nie wlicza się dochodów (przychodów) opodatkowanych w sposób zryczałtowany (np. od wygranych w grach liczbowych, dywidend, odsetek od lokat bankowych). Ta zasada obliczania podatku ma zastosowanie również w sytuacji, gdy jeden z małżonków w roku nie uzyskał przychodów ze źródeł opodatkowanych skalą PIT lub osiągnął dochody w wysokości niepowodującej obowiązku zapłaty podatku.

Od rozliczenia za 2010 r. wniosek o łączne opodatkowanie dochodów może być wyrażony przez jednego z małżonków. W naszym przypadku męża emeryta lub żonę rencistkę. Złożenie wniosku przez jednego z małżonków traktuje się na równi ze złożeniem przez niego oświadczenia o upoważnieniu go przez jego współmałżonka do złożenia wniosku o łączne opodatkowanie ich dochodów. Oświadczenie to składa się pod rygorem odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznania.

1 proc. podatku

Rozliczenie za pośrednictwem ZUS nie pozbawia podatnika możliwości przekazania 1 proc. podatku dla organizacji pożytku publicznego. Aby wesprzeć potrzebujących, podatnik musi jednak złożyć PIT-37, który zastąpi PIT-40A wypełniony przez ZUS, i wykazać w nim 1 proc. Wystarczy w deklaracji podać numer Krajowego Rejestru Sądowego organizacji, którą chcemy wesprzeć oraz kwotę do przekazania. Nie podajemy już nazwy organizacji. Reszty formalności dopełni naczelnik urzędu skarbowego.

Dodatkowe świadczenia

Warto jeszcze wspomnieć o tym, że emeryt i rencista może w trakcie roku uzyskać dochody z innych świadczeń. Przychodami są otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniądze i wartości pieniężne oraz wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń.

Przychody z tytułu emerytur i rent opodatkowane są zgodnie z obowiązującą skalą podatkową (stawki 18 i 32 proc.). Jednak przy różnych wypłatach może być konieczne zastosowanie innych zasad rozliczeń.

Przykładowo odprawa emerytalna podlega podatkowi dochodowemu od osób fizycznych na zasadach przewidzianych dla przychodów ze stosunku pracy. Jeżeli bowiem odprawę emerytalną może otrzymać tylko pracownik, to wypłacenie jej emerytowi lub renciście nie może skutkować zastosowania opodatkowania w formie ryczałtu. Przychody ze stosunku pracy - a więc i odprawy emerytalne - które są wypłacane po uzyskaniu statusu emeryta lub rencisty, podlegają opodatkowaniu jak przychody ze stosunku pracy.

W przypadku świadczeń przyznawanych emerytom i rencistom w niektórych przypadkach będzie miał zastosowanie podatek zryczałtowany. Przepisy ustawy o PIT przewidują, że od uzyskanych na terytorium Polski dochodów (przychodów) pobiera się zryczałtowany podatek dochodowy z tytułu świadczeń otrzymanych przez emerytów lub rencistów, w związku z łączącym ich uprzednio z zakładem pracy stosunkiem służbowym, stosunkiem pracy, pracy nakładczej lub spółdzielczym stosunkiem pracy w wysokości 10 proc. należności.

Zwolnienia z PIT

Nie wszystkie świadczenia dla emerytów i rencistów będą opodatkowane. Niektóre podlegają zwolnieniom z PIT. Część jest zwolniona z podatku w ogóle, część w granicach limitu. Wolne od PIT są m.in.:

● świadczenia rzeczowe lub ekwiwalenty pieniężne w zamian tych świadczeń otrzymywane przez emerytów i rencistów w związku z łączącym ich poprzednio z zakładami pracy stosunkiem służbowym, stosunkiem pracy lub spółdzielczym stosunkiem pracy oraz od związków zawodowych - do wysokości nieprzekraczającej w roku podatkowym 2280 zł,

● wartość rekompensaty pieniężnej otrzymanej na podstawie przepisów o zrekompensowaniu okresowego niepodwyższania płac w sferze budżetowej oraz utraty niektórych wzrostów lub dodatków do emerytur i rent,

● dodatki do rent rodzinnych dla sierot zupełnych, wypłacone na podstawie odrębnych przepisów,

● wartość świadczeń przysługujących na podstawie odrębnych przepisów dotyczących emerytów i rencistów z tytułu abonamentowych opłat telewizyjnych i radiowych,

● wypłacone, za pośrednictwem płatnika, przy emeryturach i rentach zagranicznych podwyżki (zwiększenia) mające charakter dodatków rodzinnych, pod warunkiem przedstawienia płatnikowi dokumentu stwierdzającego wysokość podwyżki,

● świadczenia rzeczowe (w naturze) lub ekwiwalenty pieniężne w zamian tych świadczeń, przysługujące na podstawie odrębnych przepisów członkom rodzin zmarłych pracowników oraz zmarłych emerytów i rencistów - do wysokości nieprzekraczającej w roku podatkowym kwoty 2280 zł.

Ważne

Organy rentowe są zobowiązane jako płatnicy pobierać zaliczki miesięczne od wypłacanych emerytur i rent, świadczeń i zasiłków przedemerytalnych, zasiłków pieniężnych z ubezpieczenia społecznego, rent strukturalnych oraz rent socjalnych

PRZYKŁADY

1 Jak emeryt może skorzystać z ulgi rehabilitacyjnej w zeznaniu rocznym

Ulga rehabilitacyjna przysługuje osobie niepełnosprawnej lub takiej, która ma na utrzymaniu osoby niepełnosprawne, takie jak: współmałżonek, dzieci własne i przysposobione, dzieci obce przyjęte na wychowanie, pasierbowie, rodzice, rodzice współmałżonka, rodzeństwo, ojczym, macocha, zięciowie i synowe - jeżeli w roku podatkowym dochody tych osób niepełnosprawnych nie przekraczają 9120 zł. Odliczeniu od dochodu w ramach ulgi rehabilitacyjnej podlegają wydatki poniesione na cele rehabilitacyjne oraz wydatki związane z ułatwieniem wykonywania czynności życiowych.

W opisanej sytuacji podatnik będzie mógł odliczyć wydatki rehabilitacyjne (jeśli są one wymienione w ustawie o PIT, jako podlegające odliczeniu) w swoim zeznaniu podatkowym, bo ma na utrzymaniu niepełnosprawną żonę, której dochody nie przekroczyły 9120 zł.

2 Czy dopłata do wypoczynku emeryta będzie objęta 10-proc. stawką podatku dochodowego

Od uzyskanych w Polsce dochodów (przychodów) pobiera się zryczałtowany podatek dochodowy z tytułu świadczeń otrzymanych przez emerytów i rencistów w związku z łączącym ich uprzednio z zakładem pracy stosunkiem służbowym, stosunkiem pracy, pracy nakładczej lub spółdzielczym stosunkiem pracy w wysokości 10 proc. należności. Podstawą prawną ich wypłaty nie jest stosunek pracy, lecz uprzednie pozostawanie w takim stosunku. Tą formą opodatkowania objęte są zatem świadczenia nadzwyczajne, otrzymane i przyznane po rozwiązaniu stosunku pracy, takie jak opisane w pytaniu.

3 Jak podatkowo rozliczać ulgowe przejazdy finansowane byłym pracownikom

Od uzyskanych przez emerytów lub rencistów świadczeń, w związku z łączącym ich uprzednio z zakładem pracy stosunkiem służbowym, stosunkiem pracy, pracy nakładczej lub spółdzielczym stosunkiem pracy pobiera się podatek dochodowy w wysokości 10 proc. należności. Wolne od podatku dochodowego są świadczenia rzeczowe lub ekwiwalenty pieniężne w zamian tych świadczeń otrzymywane przez emerytów i rencistów w związku z łączącym ich poprzednio z zakładami pracy stosunkiem służbowym, stosunkiem pracy lub spółdzielczym stosunkiem pracy oraz od związków zawodowych - do wysokości nieprzekraczającej w roku podatkowym 2280 zł.

Oznacza to, że w przypadku gdy emeryci lub renciści uzyskają świadczenia w związku z łączącym ich uprzednio z zakładem pracy stosunkiem pracy o wartości wyższej niż kwota wskazana w powołanym przepisie, opodatkowaniu podlega powstała nadwyżka ponad tę kwotę, od której płatnik ma obowiązek pobrać zryczałtowany 10-proc. podatek dochodowy. Przy czym, jeśli przedmiotem świadczeń nie są pieniądze, podatnik jest zobowiązany wpłacić płatnikowi kwotę należnego podatku przed udostępnieniem tego świadczenia.

PIT 2011 - 11 dni zostało na złożenie PIT za rok 2011

Ewa Matyszewska

ewa.matyszewska@infor.pl

Podstawa prawna

Ustawa z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 361).