Jak rozliczać odziedziczoną firmę

O pomoc w rozwiązaniu tych wątpliwości poprosiliśmy eksperta z Urzędu Skarbowego w Gorlicach oraz Joannę Patyk, doradcę podatkowego.

Z opisanego stanu faktycznego wynika, że czytelniczka nabyła wraz z dwójką małoletnich dzieci w spadku po mężu przedsiębiorstwo. Udział w spadku każdego ze spadkobierców wynosi 1/3. Czytelniczka odziedziczone przedsiębiorstwo chce nadal prowadzić.

Spadkobierca przejmuje przewidziane w przepisach prawa podatkowego majątkowe prawa i obowiązki spadkodawcy. Na spadkobierców przechodzą też przysługujące spadkodawcy prawa o charakterze niemajątkowym związane z działalnością, pod warunkiem dalszego prowadzenia tej działalności na ich rachunek. Zatem spadkobiercy przejmują wszelkie prawa i obowiązki majątkowe, a uprawnienia niemajątkowe w zależności od tego, czy kontynuują działalność.

Stosownie do art. 5a pkt 3 ustawy z 26 lipca 1991 r. o PIT (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 51, poz. 307 z późn. zm.), ilekroć w ustawie jest mowa o przedsiębiorstwie, oznacza to przedsiębiorstwo w rozumieniu przepisów ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. z 1964 r. nr 16, poz. 93 z późn. zm.), która stanowi, że przedsiębiorstwo jest zorganizowanym zespołem składników niematerialnych i materialnych przeznaczonym do prowadzenia działalności. Z kolei ilekroć w ustawie jest mowa o pozarolniczej działalności, oznacza to działalność zarobkową wykonywaną w sposób zorganizowany i ciągły, prowadzoną we własnym imieniu i na własny lub cudzy rachunek, z której uzyskane przychody nie są zaliczane do innych przychodów ze źródeł wymienionych w art. 10 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 - 9 ustawy o PIT.

Prowadzenie działalności polega m.in. na zawieraniu umów, zaciąganiu zobowiązań, nabywaniu praw majątkowych. Jeżeli stroną takich czynności jest osoba małoletnia, to w jej imieniu działają rodzice - w tym przypadku matka, jako przedstawiciel ustawowy. Zarząd majątkiem dziecka jest elementem władzy rodzicielskiej, z zastrzeżeniem że czynności przekraczające zakres zwykłego zarządu są poddane kontroli sądu opiekuńczego. Z kolei czysty dochód z majątku dziecka powinien być przede wszystkim obracany na utrzymanie i wychowanie dziecka oraz jego rodzeństwa, które wychowuje się razem z nim, nadwyżka zaś - na inne uzasadnione potrzeby rodziny. Jeżeli dochody z majątku dziecka byłyby tak wysokie, że po zaspokojeniu wymienionych potrzeb nadal pozostałaby nadwyżka, to zasadna wydaje się jej akumulacja, a przez to zwiększenie kapitału należącego do małoletniego dziecka.

W przedstawionej sytuacji dla rozstrzygnięcia, kto i w jaki sposób ma dokonywać rozliczeń podatkowych w PIT, w tym odpisów amortyzacyjnych środków trwałych wchodzących w skład nabytego w spadku przedsiębiorstwa, znaczenie ma art. 7 ust. 1 ustawy o PIT. Nakazuje on doliczanie dochodów małoletnich dzieci - z wyjątkiem dochodów z ich pracy, stypendiów i dochodów z przedmiotów oddanych im do swobodnego użytku - do dochodów rodziców, chyba że rodzicom nie przysługuje prawo pobierania pożytków ze źródeł przychodów dzieci.

Czytelniczka powinna więc składać jedną deklarację podatkową w imieniu swoim i małoletnich dzieci i wykazywać w niej dochód (stratę), po uwzględnieniu wszystkich przychodów i kosztów, w tym odpisów amortyzacyjnych, osiągnięty łącznie przez nią oraz przez małoletnich z tytułu kontynuacji działalności prowadzonej przez zmarłego przedsiębiorcę. Najpewniej będzie to PIT-36. Jednak do deklaracji nie trzeba będzie dołączać PIT-M, gdyż wszystkie wartości odnośnie do małoletnich powinny być ujęte w polach dotyczących działalności gospodarczej prowadzonej przez czytelniczkę.

radca prawny w Urzędzie Skarbowym w Gorlicach

EKSPERT RADZI

@RY1@i02/2012/060/i02.2012.060.07100150a.802.jpg@RY2@

Joanna Patyk doradca podatkowy, właścicielka Kancelarii Podatkowej Tax & Business

W omawianym stanie znaczenie ma fakt, że zmarły małżonek prowadził działalność oraz że majątek dziedziczą żona i jego małoletnie dzieci (w wysokości 1/3). Jednocześnie jeżeli spadek przypada kilku spadkobiercom - tak jak to ma miejsce w omawianym przypadku - do wspólności majątku spadkowego oraz do działu spadku stosuje się odpowiednio przepisy o współwłasności w częściach ułamkowych. Przedmiotowe przepisy kodeksu cywilnego mają odniesienie do uregulowań prawa podatkowego, co zostało m.in. potwierdzone w interpretacji dyrektora Izby Skarbowej z Łodzi z 30 września 2011 r. (nr IPTPB1/415-60/11-4/KSU). W interpretacji tej dyrektor określił, że śmierć podatnika jest jedną z form zakończenia bytu prawnego podmiotu prowadzącego działalność, a więc również zakończeniem występowania podmiotu w obrocie gospodarczym w charakterze podatnika PIT. Od chwili otwarcia spadku spadkobierca może samodzielnie objąć spadek we władanie. Orzeczenie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku potwierdza nabycie spadku przez spadkobiercę i ma jedynie znaczenie deklaratoryjne.

Do czasu działu spadku przez spadkobierców istnieje współwłasność majątkowa małżonki oraz jej dzieci, co skutkuje konkretnymi konsekwencjami podatkowymi na gruncie ustawy o PIT. W odniesieniu do współwłasności zastosowanie znajdują art. 8 ustawy o PIT. W takim przypadku obowiązuje ogólna zasada opodatkowania danej osoby w odniesieniu do jej udziału we współwłasności, czyli w omawianym przypadku w wysokości 1/3 uzyskanych dochodów.

Jednocześnie istotne tutaj są uregulowania art. 7 ustawy o PIT i możliwość doliczania dochodów małoletnich dzieci do dochodów uzyskanych przez rodziców. W konsekwencji tych uregulowań pożytki (dochody) z działalności prowadzonej przez żonę zmarłego (a zarazem matkę małoletnich dzieci) są niewątpliwie w części wynikającej z udziału we współwłasności (udział w wysokości 1/3) także dochodami małoletnich dzieci. Zgodnie jednak z zasadami podatkowymi dochody te mogą być doliczane do dochodów matki i łącznie rozliczane przez tę osobę.

Zeznaniem podatkowym właściwym do dokonania rozliczeń podatkowych przez matkę małoletnich dzieci, doliczającą dochody tych dzieci do swoich dochodów, jest zeznanie podatkowe o wysokości osiągniętego dochodu (uzyskanej straty) PIT-36. W przedmiotowym zeznaniu wykazywane są wówczas zarówno dochody podatnika - matki, jak i dochody małoletnich dzieci (w części D.3). Zasady szczegółowe dokonywania rozliczeń znajdują się w broszurze wydanej przez ministra finansów.

W odniesieniu do kosztów uzyskania przychodów oraz amortyzacji obowiązuje także opisana zasada dotycząca udziału we współwłasności. Kosztami są wydatki w części dotyczącej udziału we współwłasności. Ta zasada została potwierdzona m.in. w interpretacji indywidualnej dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z 16 marca 2011 r. (nr IBPBI/1/415-1227/10/AB), w której, w odniesieniu do przepisów ustawy o PIT i zasad amortyzacji, urzędnicy stwierdzili, że zgodnie z art. 22g ust. 11 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, w myśl którego, w razie gdy składnik majątku stanowi współwłasność podatnika, wartość początkową tego składnika ustala się w takiej proporcji jego wartości, w jakiej pozostaje udział podatnika we własności tego składnika majątku. Wartość początkową środków trwałych nabytych w drodze spadku (a w istocie tę część wartości początkowej środków trwałych, która została nabyta w drodze spadku) podatniczka powinna określić w takiej proporcji ich wartości, w jakiej pozostawał jej udział we własności tych składników majątku, według wartości rynkowej z dnia nabycia spadku, zgodnie z cytowanym art. 22g ust. 1 pkt 3 ustawy o PIT.

W konsekwencji w związku z uregulowaniami podatkowymi i stanowiskiem organów podatkowych małżonka zmarłego jest uprawniona do stosowania odpisów amortyzacyjnych i uznawania kosztów w części, w jakiej przysługuje jej udział we współwłasności.

Niewątpliwie jednak podobna zasada obowiązuje przy ustalaniu kosztów oraz zasad dokonywania odpisów amortyzacyjnych w odniesieniu do pozostałych współwłaścicieli - w omawianym przypadku do małoletnich dzieci. Ustalając dochód do opodatkowania małoletnich dzieci, stosuje się również te zasady, gdyż dochodem podatkowym jest różnica między przychodem a kosztami. W praktyce więc dochód ustalany z działalności gospodarczej powinien być wykazywany jako dochód trzech osób (podatników) z zastosowaniem zasad ustalania przychodu podatkowego i kosztów dotyczących tych trzech osób, a także z założeniem możliwości rozliczenia całości dochodu przez matkę małoletnich dzieci.

Oprac. Ewa Matyszewska

Ustawa z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2005 r. nr 8, poz. 60 z późn. zm.). Ustawa z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 51, poz. 307 z późn. zm.).