Czy fiskus może karać za błędy w deklaracji

Urzędy skarbowe, do których trafią roczne zeznania podatników, prowadzą czynności sprawdzające, które mają na celu m.in. sprawdzenie terminowości składania deklaracji, a także stwierdzenia ich formalnej poprawności. Pomyłki lub nieścisłości w zeznaniu będzie trzeba wytłumaczyć. Na tym etapie podatnik w zasadzie nie jest narażony na kary za błędy w PIT. W praktyce chronią go przed tym takie instrumenty, jak urzędowa korekta drobnych uchybień czy też możliwość poprawienia błędu od razu po wykryciu go przez organ i wezwaniu podatnika. Wyłączona jest także karalność podatnika w przypadku samodzielnego złożenia korekty deklaracji. Sankcje karne skarbowe grożą natomiast podatnikom, którzy w ogóle nie składają deklaracji, bądź wywiązują się z tego obowiązku z opóźnieniem.

Urzędowa korekta drobnych uchybień

Niektóre błędy w zeznaniach rocznych urzędnicy mogą poprawiać z własnej inicjatywy, bez udziału podatnika. I tak urzędnik koryguje deklarację, dokonując poprawek lub uzupełnień, jeżeli zmiana wysokości zobowiązania podatkowego, kwoty nadpłaty, kwoty zwrotu podatku lub wysokości straty w wyniku tej korekty nie przekracza kwoty 1 tys. zł. Urzędowa korekta deklaracji dotyczy zatem przypadków, gdy odstępstwa od formalnej poprawności deklaracji są mniejszej wagi.

Organ podatkowy ma obowiązek powiadomienia podatnika o dokonaniu korekty zeznania, doręczając mu uwierzytelnioną kopię poprawionej deklaracji. Podatnik otrzymuje też informację o wynikającej z korekty zmianie wysokości zobowiązania podatkowego, kwoty nadpłaty lub zwrotu podatku lub wysokości straty bądź informację o braku takich zmian. Na korektę dokonaną w toku czynności sprawdzających może on złożyć sprzeciw, w ciągu 14 dni od dnia otrzymania kopi korekty z informacją o jej skutkach finansowych. Niezłożenie sprzeciwu oznacza, że urzędowa korekta wywoła takie skutki, jak korekta deklaracji złożona przez podatnika. Natomiast w sytuacji, gdy podatnik w ustawowym terminie wniesie sprzeciw do organu podatkowego, korekta urzędnicza zostanie anulowana. W takim przypadku organ ma oczywiście prawo wezwać daną osobę do osobistego skorygowania deklaracji albo wszcząć postępowania podatkowe.

W sytuacji gdy w wyniku korekty deklaracji doszłoby do zmiany wysokości zobowiązania podatkowego, kwoty nadpłaty, kwoty zwrotu podatku lub wysokości straty w wysokości przekraczającej 1 tys. zł, organ podatkowy ma obowiązek zwrócić się do podatnika o jej skorygowanie oraz złożenie niezbędnych wyjaśnień. Organ podatkowy musi wskazać przyczyny, dla których podaje w wątpliwość informacje zawarte w zeznaniu.

Weryfikacja wykazanych ulg podatkowych

Na wezwania szczególnie narażeni są podatnicy odliczający w rocznych PIT ulgi. Wynika to z tego, że wszelkie preferencje są wyjątkiem od zasady powszechności i równości opodatkowania. Dlatego o prawie podatnika do konkretnej ulgi można mówić jedynie w sytuacji, gdy spełnione zostały wszystkie warunki wymienione przez ustawodawcę. Zadaniem organu podatkowego jest natomiast sprawdzenie poprawności dokonanego rozliczenia, w tym w zakresie zastosowanych preferencji podatkowych. Jeżeli ze złożonej deklaracji wynika, że podatnik skorzystał z przysługujących mu ulg podatkowych, organ podatkowy może zwrócić się do niego o okazanie dokumentów lub o złożenie fotokopii dokumentów, których posiadania przez podatnika, w określonym czasie wymaga przepis prawa.

W sytuacji zatem istnienia wątpliwości co do rzetelności złożonego przez podatnika zeznania podatkowego organ podatkowy jest obowiązany przeprowadzić stosowne postępowanie wyjaśniające, dopuszczając jako dowód wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem (art. 180 Ordynacji podatkowej). Jeżeli bowiem podatnik wywodzi skutki prawne, powołując się na określone fakty, obciąża go również ciężar udowodnienia tych okoliczności. Jedynie fakty powszechnie znane oraz fakty znane organowi podatkowemu z urzędu nie wymagają dowodu.

Trzeba pamiętać, że organy podatkowe mogą żądać od podatnika okazania dokumentów, których posiadania wymaga od niego przepis prawa i w okresie, w którym musi je przechowywać (pokrywa on się z okresem przedawnienia zobowiązania podatkowego).

Odpowiedź na wezwanie urzędnika skarbowego

Jak wskazano, w razie wątpliwości co do poprawności złożonej deklaracji organ podatkowy może wezwać do udzielenia, w wyznaczonym terminie, niezbędnych wyjaśnień lub uzupełnienia deklaracji, wskazując przyczyny podania w wątpliwość rzetelności danych w niej zawartych. Podatnik może być wezwany do urzędu na piśmie, a w sprawach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub gdy stan sprawy tego wymaga, wezwania można dokonać lub telefonicznie albo przy użyciu innych środków łączności. Takie wezwanie wywołuje skutki prawne tylko wówczas, gdy nie ma wątpliwości, że dotarło do adresata we właściwej treści i w odpowiednim terminie.

Wprawdzie na etapie czynności sprawdzających nie jest dopuszczalne stosowanie kary porządkowej, jednak na wezwanie do stawienia się w urzędzie skarbowym warto odpowiedzieć i wykryte błędy od razu skorygować. Zwrócenie się do podatnika o okazanie odpowiednich dokumentów będących w jego posiadaniu pozwala na wstępne zbadanie rzetelności złożonej deklaracji w części dotyczącej odliczanych ulg. Jeśli jednak w ramach czynności sprawdzających nie zostaną wyjaśnione wątpliwości, np. na skutek biernej postawy podatnika, który nie okazał dokumentów niezbędnych do ustalenia prawa do odliczenia, może to stanowić podstawę do wszczęcia kontroli lub postępowania podatkowego.

Trzeba przy tym pamiętać, że również sprawdzenie rozliczenia podatku dochodowego w ramach czynności sprawdzających nie wyklucza jego późniejszej weryfikacji, gdyż celem czynności sprawdzających jest przede wszystkim zweryfikowanie zeznania pod kątem formalnym i rachunkowym.

Niezastosowanie się podatnika do wezwania organu podatkowego w zakresie skorygowania błędów lub omyłek w złożonej deklaracji podatkowej spowoduje, że deklaracja może zostać uznana za nieprawidłową, co w zależności od rodzaju wad może skończyć się wszczęciem postępowania podatkowego, a w rezultacie nawet odpowiedzialność karną skarbową.

Niekaralność korekt deklaracji podatkowych

Kodeks karny skarbowy wprowadza niekaralność korekt deklaracji podatkowych. Nie podlega karze za przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe, kto złożył prawnie skuteczną korektę deklaracji podatkowej wraz z uzasadnieniem przyczyn korekty i w całości uiścił, niezwłocznie lub w terminie wyznaczonym przez uprawniony organ, należność publicznoprawną uszczuploną lub narażoną na uszczuplenie. Przepis ten pozwala w przypadku złożenia błędnej deklaracji na dokonanie jej korekty, co odbywa się bez konieczności korzystania z mechanizmu czynnego żalu. Wystarczające jest złożenie korekty deklaracji podatkowej z uzasadnieniem jej przyczyn oraz ewentualne uiszczenie podatku wraz z odsetkami.

Skorygowanie zeznania samodzielnie lub zgodnie z zaleceniami organu podatkowego - z wyjątkiem zapłaty ewentualnych odsetek - nie powinno wiązać się z dodatkowymi negatywnymi konsekwencjami.

Granice korekty

Organ podatkowy może dokonać urzędowej korekty deklaracji tylko wtedy, gdy w wyniku dokonanych poprawek lub uzupełnień zmiana wysokości zobowiązania podatkowego, kwoty nadpłaty, kwoty zwrotu podatku lub wysokości straty nie przekroczy kwoty 1 tys. zł.

Ważne

Weryfikację rocznych rozliczeń podatkowych urzędnicy skarbowi rozpoczynają od czynności sprawdzających. Jest to postępowanie o najmniej sformalizowanym charakterze w porównaniu z kontrolą podatkową czy postępowaniem podatkowym.

PRZYKŁADY

1 Za brak zeznania grożą dotkliwe sankcje karne skarbowe

Podatnik, który uzyskiwał dochody i wbrew ciążącemu na nim obowiązkowi deklaracji nie złożył, musi liczyć się z surowymi sankcjami w momencie, gdy w związku z tym zostanie wezwany przez urząd skarbowy.

Brak zeznania, gdy nie zostało jednocześnie zgłoszone np. prowadzenie działalności gospodarczej, może być potraktowany jako uchylanie się od opodatkowania, a w zależności od wartości podatku narażonego na uszczuplenie taki czyn stanowi wykroczenie lub przestępstwo skarbowe, zgodnie z art. 54 kodeksu karnego skarbowego (t.j. Dz.U. z 2007 r. nr 111, poz. 765 z późn. zm.).

Jeżeli kwota podatku narażonego na uszczuplenie nie przekracza 7500 zł, podatnikowi grozi wyłącznie grzywna za wykroczenie skarbowe. W praktyce podatnik musi liczyć się z wymierzeniem mandatu, którego maksymalna wysokość to 3000 zł.

Nie tylko brak deklaracji, ale również opóźnienie w jej złożeniu jest czynem zabronionym. W takim wypadku, zgodnie z w art. 56 par. 4 kodeksu, podatnik podlega karze grzywny za wykroczenie skarbowe.

2 Organ podatkowy może wezwać podatnika do złożenia wyjaśnień

Prawo do ulgi w tym wypadku jest uzależnione od spełnienia trzech warunków. Po pierwsze, posiadanie przez osobę, której dotyczy wydatek, orzeczenia o zakwalifikowaniu do I lub II stopnia niepełnosprawności. Po drugie, bycie właścicielem lub współwłaścicielem samochodu osobowego. Po trzecie, używanie tego samochodu w związku z dojazdami na niezbędne zabiegi leczniczo-rehabilitacyjne. Jeżeli podatnik spełnia te warunki, ma prawo do ulgi, przy czym odliczenie jest limitowane i w roku podatkowym nie może przekroczyć kwoty 2280 zł.

Wprowadzenie limitu związane jest z tym, że w przypadku wydatków związanych z używaniem samochodu osobowego dla potrzeb związanych z koniecznym przewozem na niezbędne zabiegi leczniczo-rehabilitacyjne ustawodawca zrezygnował z ustalania wysokości poniesionych wydatków na podstawie dokumentów ich poniesienia.

Brak ustawowego wymogu dokumentowania wysokości poniesionych wydatków fakturą, rachunkiem lub innym dokumentem nie pozbawia jednak urzędu skarbowego prawa do zwrócenia się do podatnika o udowodnienie, że wydatek został przez nią faktycznie poniesiony oraz że spełnione zostały pozostałe warunki do zastosowania odliczenia. Podatnicy, którzy skorzystają z ulgi, mogą być poproszeni o przedstawienie orzeczenia o niepełnosprawności, a ponadto dokumentu, z którego wynika posiadanie tytułu własności do samochodu osobowego, lub dowodu potwierdzającego fakt odbycia zabiegów leczniczo-rehabilitacyjnych.

3 Dobrowolna korekta zeznania zmniejsza odsetki od zaległości podatkowej

W przypadku popełnienia tego rodzaju błędów podatnik powinien złożyć skorygowane zeznanie wraz z wyjaśnieniem przyczyn korekty. Jeżeli zwiększeniu ulegnie wartość podatku, do zapłaty konieczna będzie dopłata różnicy podatku wraz z odsetkami liczonymi od dnia upływu terminu płatności podatku. To samo dotyczy przypadku, gdy zadeklarował nadpłatę podatku, która została już zwrócona na jego rachunek, natomiast w wyniku korekty uległa ona zmniejszeniu. Skuteczne złożenie korekty wraz uzasadnieniem pozwoli zapłacić niższe odsetki od zaległości podatkowych. Obecnie obniżona stawka odsetek za zwłokę wynosi 7,5 proc. kwoty zaległości w stosunku rocznym, zaś podstawowa - 10 proc. Niższych odsetek nie stosuje się jednak do korekty dokonanej w wyniku czynności sprawdzających lub złożonej po doręczeniu zawiadomienia o wszczęciu kontroli.

PIT 2011 - 49 dni zostało na złożenie PIT za rok 2011

Magdalena Majkowska

magdalena.majkowska@infor.pl

Podstawa prawna

Art. 160, art. 180, art. 272 - 280 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2005 r. nr 8, poz. 60 z późn. zm.).