Między ubóstwem a budżetem

Podatek dochodowy od osób fizycznych jest podatkiem progresywnym. Model ten przewiduje dwie podstawowe stawki podatku 18 proc. i 32 proc. Próg podatkowy, po przekroczeniu którego podatnik płaci podatek według wyższej stawki, wynosi 85 528 zł. Przyjęty model przewiduje również zerową stawkę podatku. Ten próg podatkowy wyznacza kwota wolna od podatku. Aktualnie po zaokrągleniu podstawy opodatkowania i podatku do pełnych złotych jest to kwota 3091 zł. Tym samym osoby, które w roku podatkowym osiągnęły dochód nie wyższy niż 3091 zł, nie płacą podatku dochodowego. Tak niska kwota wolna od podatku powoduje, że w praktyce tylko nieliczna grupa społeczna nie musi płacić podatku dochodowego z uwagi na niskie dochody.

Kwota wolna mogłaby stanowić ulgę o powszechnym charakterze, z której skorzystać mogłyby osoby najmniej zarabiające. Tak jest też w wielu państwach członkowskich Unii Europejskiej. Przykładowo w przeliczeniu na złote w Niemczech jest to kwota ok. 34 000 zł, we Francji ok. 24 000 zł, we Włoszech i w Grecji ok. 20 000 zł, a w Chorwacji ok. 14 000 zł. Polska kwota wolna od podatku jest więc nieporównywalnie niższa.

Kwestią tą zainteresował się rzecznik praw obywatelskich (RPO). W złożonej kilka dni temu do Trybunału Konstytucyjnego (TK) skardze RPO zaskarżył jako niezgodny z art. 2 i art. 84 Konstytucji RP, art. 27 ust. 1 ustawy PIT w zakresie, w jakim przepis ten ustala w pierwszym przedziale skali podatkowej kwotę zmniejszającą podatek w wysokości 556,02 zł. RPO zauważył, iż w przeszłości kwota wolna od podatku podlegała waloryzacji. Niestety już od 2004 r. przestały obowiązywać przepisy dotyczące waloryzacji tej wielkości. W tym czasie kwota ta uległa podwyższeniu tylko raz. Od dłuższego czasu utrzymuje się więc kwota wolna od podatku w wysokości 3091 zł (po zaokrągleniach).

W złożonej skardze RPO zwrócił uwagę, iż odejście od przyjętego mechanizmu waloryzacji kwoty wolnej od podatku budzi wiele wątpliwości, tym bardziej że - jak wynika z komunikatu prezesa GUS - wzrost cen towarów i usług konsumpcyjnych ogółem w marcu 2014 r. w stosunku do marca 2008 r. wyniósł 117,9. Odnotowano więc wzrost cen o 17,9 proc.

W ocenie RPO weryfikacji przez TK wymaga jednak przyjęte przez ustawodawcę założenie, zgodnie z którym podatnik przekraczający aktualnie przyjętą kwotę wolną od podatku jest w stanie zaspokoić swoje elementarne potrzeby życiowe oraz jest w stanie ponieść obciążenia publicznoprawne w postaci uiszczenia podatku dochodowego. W ocenie RPO regulacje dotyczące kwoty wolnej od podatku pozostają w sprzeczności z konstytucyjną zasadą sprawiedliwości społecznej. Podatkiem dochodowym obciążone są bowiem osoby, które żyją w ubóstwie. Czyli osoby, których standard życia spada poniżej społecznie akceptowanego minimum. Aktualnie próg interwencji socjalnej z powodu ubóstwa dla osoby samotnie prowadzącej gospodarstwo domowe został ustalony na kwotę rocznego dochodu nieprzekraczającego 6504 zł. RPO zwraca więc uwagę, że kwota stanowiąca normatywny próg ubóstwa jest ponad dwukrotnie wyższa od przyjętej kwoty zwolnionej od podatku.

W ocenie RPO ustawodawca nie powinien tworzyć przepisów prawa nakładających obowiązki podatkowe na osoby, które nie są w stanie zaspokoić elementarnych potrzeb życiowych. Opodatkowanie takich osób pogłębia bowiem ubóstwo i jeszcze bardziej uzależnia je od pomocy społecznej.

Rozstrzygnięcie Trybunału Konstytucyjnego w niniejszej sprawie będzie miało istotne znaczenie, w szczególności dla osób najmniej zarabiających, które w aktualnym systemie podatkowym muszą odprowadzać podatek dochodowy. Należy zwrócić uwagę, iż były już podejmowane próby legislacyjne, które miały podwyższyć kwotę wolną od podatku. Podwyższenie tej kwoty zmniejszyłoby jednak wpływy do budżetu państwa, dlatego też nie udało się przeprowadzić istotnych zmian. Wyrok TK uznający za niezgodny z konstytucją art. 27 ust. 1 ustawy PIT w zakresie kwoty wolnej od podatku, może więc wymusić na ustawodawcy długo oczekiwaną zmianę przepisów.

@RY1@i02/2014/198/i02.2014.198.071000200.802.jpg@RY2@

Marcin Bazylczuk radca prawny, doradca podatkowy

Marcin Bazylczuk

radca prawny, doradca podatkowy