Pożyczkę między osobami fizycznymi trzeba rozliczyć w PIT

1 Czy zawarcie umowy pożyczki ma konsekwencje na gruncie podatku dochodowego?

Tak. W wielu przypadkach strony umowy pożyczki zapominają, że zawarcie tego rodzaju umowy może wywoływać obowiązek uiszczenia nie tylko podatku od czynności cywilnoprawnych, lecz także dochodowego. Sposób rozliczenia PIT zależy m.in. od statusu pożyczkodawcy i pożyczkobiorcy oraz od ewentualnego oprocentowania pożyczki. [przykład]

2 Jaki skutek ma więc udzielenie pożyczki przez osobę prywatną, a jaki przez osobę prowadzącą działalność gospodarczą?

Pożyczkodawcy będący osobami fizycznymi nieprowadzącymi działalności gospodarczej, którzy w związku z udzieleniem pożyczki otrzymują odsetki, muszą uiścić zryczałtowany podatek dochodowy w wysokości 19 proc. Tego typu przychód kwalifikowany jest bowiem jako przychód z kapitałów pieniężnych. W przypadku natomiast udzielania pożyczek w ramach działalności prowadzonej w celach zarobkowych w sposób zorganizowany i ciągły przychód taki stanowić będzie przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej. Dochody (odsetki, prowizje) z tego rodzaju działalności opodatkowane będą według skali lub 19-proc. podatkiem liniowym.

3 A czy przedsiębiorca udzielający pożyczki może odliczyć jakieś koszty - jeśli tak, to jakie?

Osoba prowadząca działalność gospodarczą, której przedmiot stanowi udzielanie pożyczek, powinna mieć możliwość zaliczenia do kosztów uzyskania przychodów wydatków, które poniosła w celu osiągnięcia przychodu lub zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodu, z wyjątkiem wydatków enumeratywnie wymienionych w ustawie. Kosztem uzyskania przychodu powinien być np. właściwie udokumentowany wydatek w postaci czynszu najmu lokalu, w którym prowadzona jest działalność gospodarcza.

Należy zauważyć, że opłaty komornicze i sądowe związane z wyegzekwowaniem od pożyczkobiorców kwot niespłaconych przez nich pożyczek, jako wydatki poniesione w celu zachowania istniejącego źródła przychodu, nieujęte przy tym w katalogu negatywnym zawartym w art. 23 ustawy o PIT, również mogą zostać zaliczone do kosztów uzyskania przychodów. Powyższe potwierdził m.in. dyrektor Izby Skarbowej w Katowicach w interpretacji podatkowej z 7 stycznia 2011 r. (nr IBPBI/1/415-1046/10/BK). Jednocześnie kosztu uzyskania przychodu nie będzie stanowić m.in. kwota udzielonej pożyczki, ponieważ znalazła się ona w ustawowym katalogu wydatków nieuznawanych za koszty.

4 Czy pożyczkobiorcy też mają jakieś obowiązki podatkowe?

Z przepisów ustawy o PIT wynika, że osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą, osoby prawne i ich jednostki organizacyjne oraz jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej, które dokonują wypłat z tytułu udzielonych im pożyczek, występują w roli płatnika, tzn. są obowiązane do potrącenia zryczałtowanego podatku w wysokości 19 proc. od kwoty wypłaconych odsetek. Płatnicy powinni pamiętać o deklaracji o zryczałtowanym podatku dochodowym PIT-8AR, której złożenie jest ich obowiązkiem. PIT-8AR składany jest we właściwym urzędzie skarbowym w terminie do końca stycznia roku następującego po roku podatkowym. W przypadku gdy pożyczkobiorcą jest osoba fizyczna nieprowadząca działalności gospodarczej, na takiej osobie nie ciąży obowiązek pobrania podatku. W takiej sytuacji osoba, która udzieliła pożyczki, sama uiszcza zryczałtowany podatek dochodowy.

5 Często osoby fizyczne, np. bliscy znajomi, udzielają sobie pożyczek nieoprocentowanych. Jakie są tego konsekwencje podatkowe?

Powyższa kwestia nie jest postrzegana jednolicie. Nieoprocentowane pożyczki związane są z pojęciem nieodpłatnego świadczenia, które definiowane jest przez organy podatkowe oraz sądy administracyjne jako każde działanie lub zaniechanie na rzecz innej osoby oraz wszystkie zjawiska gospodarcze i zdarzenia prawne, których następstwem jest uzyskanie korzyści kosztem innego podmiotu, jak również wszystkie zdarzenia prawne i zdarzenia gospodarcze w działalności tych podmiotów, których skutkiem jest przysporzenie majątku innej osobie, mające konkretny wymiar finansowy.

W przypadku nieoprocentowanych pożyczek zawieranych pomiędzy osobami fizycznymi nieprowadzącymi działalności gospodarczej zaobserwować można liberalne podejście organów podatkowych, które przyznają, że taka czynność nie powoduje powstania u pożyczkobiorcy przychodu z tytułu nieodpłatnego świadczenia. Takie stanowisko zajął m.in. dyrektor Izby Skarbowej w Warszawie w interpretacji podatkowej z 31 października 2012 r. (nr IPPB4/415-673/12-2/MP). Inaczej sytuacja przedstawia się w przypadku osób fizycznych zawierających umowę pożyczki w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. Wówczas uzyskanie nieoprocentowanej pożyczki często jest zrównywane z uzyskaniem nieodpłatnego świadczenia, a w konsekwencji opodatkowane.

6 Powszechną praktyką jest udzielanie nieoprocentowanych pożyczek wśród członków rodziny. Czy wtedy też należy się podatek?

Korzystanie z pieniędzy udzielonych w ramach nieoprocentowanej pożyczki może być postrzegane jako przychód z nieodpłatnych świadczeń. Jednocześnie należy zauważyć, że ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych w art. 21 ust. 1 pkt 125 przewiduje zwolnienie, którym objęta jest wartość świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń, otrzymanych od osób zaliczonych do I i II grupy podatkowej w rozumieniu przepisów o podatku od spadków i darowizn.

Ustawa o podatku od spadków i darowizn do I grupy zalicza: małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, zięcia, synową, rodzeństwo, ojczyma, macochę i teściów. W skład II grupy wchodzą z kolei: zstępni rodzeństwa, rodzeństwo rodziców, zstępni i małżonkowie pasierbów, małżonkowie rodzeństwa i rodzeństwo małżonków, małżonkowie rodzeństwa małżonków oraz małżonkowie innych zstępnych.

7 Co z pożyczkami społecznościowymi udzielanymi w internecie (ang. social lending) - jak je rozliczać?

Organy podatkowe nie prezentują w tym względzie jednolitego stanowiska, a przez to podatnicy nie mają pewności co do określenia źródła przychodów z tytułu udzielania pożyczek społecznościowych. Przedstawiane są poglądy przyporządkowujące takie przychody zarówno do kapitałów pieniężnych, jak i źródła w postaci działalności gospodarczej. Ze względu na rozbieżności interpretacyjne w powyższym zakresie warto się zastanowić nad złożeniem wniosku do właściwego dyrektora izby skarbowej o wydanie wiążącej interpretacji podatkowej rozstrzygającej o kwalifikacji źródła przychodów.

Inaczej należy rozliczyć pożyczkę od osoby prywatnej, a inaczej od przedsiębiorcy

@RY1@i02/2014/168/i02.2014.168.07100090b.802.jpg@RY2@

Michał Orzoł ekspert podatkowy w KPMG w Polsce

PRZYKŁAD

Obowiązuje formularz PIT-36

Pan Adam od kilku lat uzyskuje przychody z umowy o pracę. W 2014 roku z zaoszczędzonych pieniędzy udzielił koledze pożyczki w wysokości 4000 zł, z której tytułem odsetek otrzymał 200 zł. Który formularz podatkowy będzie właściwy?

Odsetki od pożyczki (nieudzielonej w ramach prowadzonej działalności gospodarczej) stanowią przychód z kapitałów pieniężnych i podlegają opodatkowaniu według stawki 19 proc. W związku z tym, że pożyczkobiorca - osoba fizyczna nieprowadzącą działalności gospodarczej - nie pełni w przedstawionej sytuacji funkcji płatnika, to pan Adam jest zobowiązany sam opodatkować ten przychód, wykazując kwotę podatku w zeznaniu rocznym.

W konsekwencji, jeżeli w ciągu roku podatkowego pan Adam uzyskał przychody ze stosunku pracy oraz odsetki z tytułu udzielenia pożyczki, to do 30 kwietnia 2015 r. powinien dokonać rozliczenia na formularzu PIT-36. W takiej sytuacji przychód ze stosunku pracy należy wykazać w części D (wiersz 1), a obliczoną kwotę należnego podatku z tytułu otrzymanych odsetek w części K w poz. 199 zeznania PIT-36.

Rozmawiał Przemysław Molik

Podstawa prawna

Ustawa z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 361 ze zm.).