Fiskus kontra naukowcy. Spory ciągle w sądach

Problem można już określić jako prawdziwy fiskalny serial. Jego symbolem jest program Mobilność Plus ustanowiony w kwietniu 2012 r. przez ministra nauki i szkolnictwa wyższego. Jego celem miało być umożliwienie młodym naukowcom (w tym uczestnikom studiów doktoranckich) udziału w badaniach naukowych prowadzonych w zagranicznych ośrodkach. Kandydaci do wyjazdu mogli otrzymać dofinansowanie nawet na 36 miesięcy pobytu poza Polską. Pieniądze miały pokryć wydatki ponoszone nie tylko przez naukowców, lecz także przez ich małżonków i małoletnie dzieci. Resort nauki wypłacał je macierzystej uczelni kandydata do wyjazdu, a ten zawierał z nią potem specjalną umowę.

Wydawało się, że cały program jest dobrze pomyślany, bo naukowcy wyjadą, zdobędą doświadczenie i wrócą do Polski, aby tu kontynuować badania. Szybko jednak pojawiły się spory podatkowe i trwają do dziś. Fiskus żądał podatku od pieniędzy wypłacanych naukowcom. Uznawał, że otrzymują oni opodatkowany przychód z innych źródeł. Naukowcy powoływali się na różne podstawy do skorzystania ze zwolnienia, ale w praktyce musieli przejść całą drogę sądową, aby móc skorzystać z preferencji. Przy czym i tak nie zawsze wygrywali.

Sądy skrupulatnie oceniają treść wniosków o interpretację i na tej podstawie orzekają o ewentualnym zwolnieniu. Błąd w opisanym stanie faktycznym w praktyce dawał wygraną fiskusowi. Obecnie naukowcy uznają najczęściej, że są w zagranicznej podróży służbowej, a to oznacza, iż przynajmniej część wypłaconych im pieniędzy korzysta z preferencji jako diety. Eksperci nie mają jednak wątpliwości i podkreślają, że dobrze by było, aby w ustawie o PIT pojawił się odrębny przepis, który zakończy te niepotrzebne spory.

Trudności dotyczą głównie programu Mobilność Plus. Inaczej bowiem resort finansów traktuje np. unijny program Erasmus+. Ma on być elementem strategii "Europa 2020", której celem jest poprawa systemu edukacji na Starym Kontynencie. W ramach tego programu polski pracownik naukowy może np. wyjechać do Holandii i otrzymać wsparcie pieniężne w trakcie pobytu. Minister finansów co roku przygotowuje rozporządzenia, w których zgadza się nie pobierać podatku od tych pieniędzy, a więc spory o nie nigdy nie trafią do sądu. Co ciekawe, rok temu przeciw udzieleniu tego zwolnienia protestowali przedstawiciele gmin w ramach obrad Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego. Obawiali się wtedy, że zwolnienia naukowców z podatku to niebezpieczny precedens, który może zapoczątkować obejmowanie preferencją kolejnych grup pracowników. W tym przypadku fiskus skutecznie jednak obronił swój pomysł.

Dla urzędu skarbowego dofinansowanie na udział w zagranicznych badaniach naukowych to zwykły przychód z innych źródeł do opodatkowania

Mariusz Szulc

C3