W jaki sposób należy prawidłowo zidentyfikować jednostki powiązane

@RY1@i02/2011/215/i02.2011.215.07100090f.802.jpg@RY2@

Benita Wysocka, konsultant w dziale audytu w Baker Tilly Poland

Jednostkami powiązanymi, na podstawie ustawy o rachunkowości, mogą być wyłącznie spółki prawa handlowego, a więc spółki kapitałowe (z o.o. i akcyjne) oraz osobowe (jawne, partnerskie, komandytowe i komandytowo-akcyjne), a także przedsiębiorstwa państwowe. Jedynie w przypadku jednostki współzależnej (art. 3 ust. 1 pkt 40 ustawy o rachunkowości) dopuszcza się inną niż spółka handlowa i przedsiębiorstwo państwowe formę organizacyjno-prawną (np. spółka cywilna), która może być jednostką powiązaną. W skrócie ujmując, jednostki powiązane to jednostki podporządkowane (zależne, współzależne, a także stowarzyszone) i ich jednostki nadrzędne.

Do jednostek powiązanych nie zalicza się spółek prawa handlowego z uwagi na zależności zachodzące między ich właścicielami, udziałowcami lub akcjonariuszami. Warunkiem uznania jednostek za powiązane jest powiązanie o charakterze kapitałowym między tymi jednostkami (np. spółka z o.o. posiada udziały w spółce jawnej), a nie osobowym, tj. między ich właścicielami, bez względu na udział w ogólnej liczbie głosów.

Przykłady:

1. Osoba fizyczna prowadząca działalność gospodarczą, będąca udziałowcem w spółce z o.o. (75 proc.) i jednocześnie jej prezesem, nie jest powiązana, według prawa bilansowego, ze spółką z o.o., mimo występowania między nimi procesów zakupu i sprzedaży.

2. Spółka z o.o. i spółka jawna, dokonujące między sobą transakcji, należące do tego samego właściciela - osoby fizycznej, nie są jednostkami powiązanymi. Warunkiem powiązania jest posiadanie własności przez osoby prawne, a nie przez osobę fizyczną (ich właściciela).

Zgodnie z ustawą o rachunkowości powiązania bezpośrednie spełniają definicję jednostki powiązanej, i to zarówno w dół, jak i w górę. Ponadto grupa jednostek powiązanych dotyczy wszystkich spółek z grupy kapitałowej, również tych niemających bezpośredniego powiązania z daną spółką (np. inne spółki zależne matki). Ponadto grupa jednostek powiązanych może obejmować szerszy krąg spółek niż grupa kapitałowa, gdyż definicja grupy kapitałowej odnosi sie jedynie do jednostki dominującej i jednostek od niej zależnych.

Aby jednoznacznie określić, czy dany podmiot jest jednostką powiązaną wobec spółki, każdorazowo konieczna jest analiza jej miejsca w grupie kapitałowej.

Przykłady:

1. Spółka A i spółka B są kontrolowane przez spółkę C, która ma 100 proc. udziałów w każdej z nich (spółki A i B są spółkami-siostrami). Mimo braku między nimi bezpośredniego powiązania (żadna z nich nie ma udziałów w drugiej spółce), są one powiązane pośrednio, gdyż obydwie są kontrolowane przez spółkę C. Zgodnie z ustawą o rachunkowości są jednostkami powiązanymi.

2. Spółka A posiada 40 proc. udziałów spółki B i posiada zdolność wywierania znaczącego wpływu na spółkę B. Z kolei spółka B posiada 60 proc. udziałów w jednostce zależnej C. Spółka A przeprowadziła transakcję z jednostką C. W tej sytuacji spółka A powinna ujawnić informacje o przeprowadzonych transakcjach z jednostką zależną spółki B, tj. z jednostką C. Spółka A posiada zdolność wywierania znaczącego wpływu na spółkę B, która z kolei kontroluje jednostkę C. W konsekwencji jednostka C jest podmiotem powiązanym ze spółką A i transakcje między nimi powinny zostać ujawnione jako transakcje z jednostkami powiązanymi.

W ustawie o rachunkowości tylko dwukrotnie występuje określenie tego progu, tj. "większość ogólnej liczby głosów" (art. 3 ust. 1 pkt 37 lit. a) oraz "nie mniej niż 20 proc. głosów"( art. 3 ust. 1 pkt 38). Kryterium decydującym o zakwalifikowaniu do grona jednostek powiązanych jest posiadanie co najmniej 20 proc. w ogólnej liczbie głosów. W wyjątkowych sytuacjach wymagane będzie przeanalizowanie innego wpływu.

Informacje dotyczące transakcji z jednostkami powiązanymi należy wykazać w sprawozdaniu finansowym według stanu na dzień bilansowy nawet wtedy, gdy na dzień sporządzenia sprawozdania finansowego posiadane udziały w jednostce powiązanej zostały już sprzedane.

Przykład:

W październiku spółka A sprzedała 100 proc. udziałów w jednostce powiązanej C. Oznacza to, że na dzień bilansowy 31 grudnia jednostka C nie była już powiązana ze spółką A. Nierozliczone salda należności i zobowiązań wobec jednostki C, która była powiązana do października, ale dotyczące zdarzeń gospodarczych mających miejsce już po utracie powiązań z jednostką C, należy zaprezentować w bilansie w pozycjach należności i zobowiązań wobec pozostałych jednostek.

Wskazane jest wykazanie obrotów (przychodów i kosztów) z uwzględnieniem okresu, w jakim spółka była jednostką powiązaną. Brane są pod uwagę obroty za cały rok, jednak z uwzględnieniem istnienia okresu powiązania.

AP