Kiedy podmiot może zrezygnować z tworzenia sprawozdania skonsolidowanego

@RY1@i02/2011/215/i02.2011.215.07100080c.802.jpg@RY2@

Radomił Maślak dyrektor, dział audytu i doradztwa PricewaterhouseCoopers

W przypadku MSSF jednostka dominująca może nie sporządzać skonsolidowanego sprawozdania, jeżeli sama jest podmiotem całkowicie lub częściowo zależnym od innej jednostki, a jej właściciele zostali poinformowani o zamiarze jego niesporządzania i nie zgłosili sprzeciwu. Wyjątek ten jest tym uzasadniony, że w przypadku wieloszczeblowych grup informacja finansowa i tak jest analizowana najczęściej z perspektywy całej grupy, tj. wyższego szczebla, a sprawozdanie skonsolidowane grupy niższego szczebla stanowi informację cząstkową. Dlatego też powyższe zwolnienie można zastosować tylko w wypadku, gdy jednostka dominująca wyższego szczebla sporządzi i opublikuje swoje skonsolidowane sprawozdanie finansowego według MSSF. Zasada ta w domyśle zakłada, że w tym sprawozdaniu zostaną uwzględnione wszystkie jednostki zależne, w tym również jednostki dominującej niższego szczebla i jej spółek zależnych.

Powyższe zwolnienie nie dotyczy spółek dominujących niższego szczebla, których akcje lub dłużne papiery wartościowe są notowane na rynkach publicznych (krajowych, zagranicznych, OTC). W tym wypadku interes publiczny wymaga, aby inwestorzy (akcjonariusze lub właściciele dłużnych papierów) otrzymywali pełne informacje finansowe o spółce czy grupie, podobnie jak inwestorzy innych podmiotów notowanych na rynkach publicznych.

Ustawa o rachunkowości daje więcej możliwości niesporządzania sprawozdania skonsolidowanego. Jedno ze zwolnień dotyczy małych grup kapitałowych, które nie osiągają określonych wartości przychodów (15 mln euro), aktywów (7,5 mln euro) lub zatrudnienia (250 osób) na dzień bilansowy roku obrotowego i roku poprzedzającego. Wartości te określa się na podstawie danych łącznych wszystkich spółek grupy, bez dokonywania wyłączeń konsolidacyjnych.

Podobnie jak w MSSF, w ustawie o rachunkowości występuje również zwolnienie dotyczące grup wieloszczeblowych, jednak jego warunki są bardziej rygorystyczne niż w przypadku MSSF (art. 56 ust. 2). Aby jednostka dominująca niższego szczebla mogła nie sporządzać sprawozdania skonsolidowanego, właścicielem co najmniej 90 proc. udziałów musi być jednostka dominująca mająca siedzibę lub miejsce sprawowania zarządu na terenie Europejskiego Obszaru Gospodarczego, a pozostali udziałowcy (mniejszościowi) muszą wyrazić zgodę na niesporządzanie sprawozdania skonsolidowanego (w MSSF natomiast: "nie zgłoszą sprzeciwu"). Powoduje to znaczne problemy dla jednostek, gdzie struktura właścicieli mniejszościowych jest mocno rozproszona (np. akcje pracownicze) i uzyskanie takiej zgody od wszystkich udziałowców przed zakończeniem roku obrotowego jest praktycznie niemożliwe.

Znacząca ulga, jaką może być niesporządzenie sprawozdania skonsolidowanego grupy niższego szczebla, wiąże się jednak z dodatkowym obowiązkiem. Przedsiębiorstwo korzystające z takiego zwolnienia powinno złożyć, we właściwym rejestrze sądowym, skonsolidowane sprawozdanie jednostki wyższego szczebla, wraz z jej sprawozdaniem z działalności i opinią biegłego z badania tego sprawozdania przetłumaczone przez tłumacza przysięgłego na język polski. Ten wymóg jest niestety czasami niezauważany przez jednostki korzystające ze zwolnienia. Przykładowo jedna z grup kapitałowych działających w Polsce nie sporządzała swojego sprawozdania skonsolidowanego, powołując się na to, że jej spółka dominująca sporządza sprawozdanie grupy w Luksemburgu, jednakże nie dopełniła obowiązku wynikającego z art. 69 ust. 4 i nie złożyła tego sprawozdania do polskiego rejestru sądowego.

Innym wymogiem, jaki należy spełnić przy korzystaniu z powyższego zwolnienia dla grup wieloszczeblowych, a o którym się zapomina, jest obowiązek włączenia do sprawozdania skonsolidowanego grupy wyższego szczebla zarówno jednostki dominującej niższego szczebla, jak i wszystkich jej jednostek zależnych. Znane są przypadki grup kapitałowych działających w Polsce, które nie sporządzają swojego sprawozdania skonsolidowanego ze względu na to, że są częścią grupy międzynarodowej sporządzającej takie sprawozdanie na wyższym szczeblu. Jednakże często nie uwzględniają tego, że do sprawozdania grupy wyższego szczebla nie są włączone niektóre jednostki zależne, które byłyby istotne z perspektywy konsolidacji w Polsce. Zatem na podstawie art. 56 ust. 2 pkt 2 jednostki takie nie są uprawnione do korzystania ze zwolnienia.

Ostatnią możliwością, jaką oferuje ustawa o rachunkowości odnośnie do niesporządzenia sprawozdania skonsolidowanego, jest sytuacja, gdzie wszystkie jednostki zależne są wyłączone z obowiązku objęcia konsolidacją (np. ze względu na ograniczenia w sprawowaniu kontroli, intencję odsprzedaży w ciągu roku od nabycia lub nieistotność). W takim wypadku sprawozdanie skonsolidowane składałoby się wyłącznie ze sprawozdania jednostki zależnej, co, z perspektywy inwestora, nie wnosiłoby dodatkowej wartości.

AP