Obowiązek prowadzenia ksiąg przez cudzoziemca przedsiębiorcę

Jestem obywatelem Niemiec. Chcę rozpocząć prowadzenie działalności gospodarczej w Polsce. Planowałem termin rozpoczęcia na październik br. Nie mam obywatelstwa polskiego, ale mieszkam w Polsce. Czy będę musiał prowadzić księgi rachunkowe od samego początku mojej działalności?

Nie. Ustawa z 29 września 1994 r. o rachunkowości w art. 2 ust. 1 pkt 6 wskazuje, iż jej przepisy stosuje się, z zastrzeżeniem ust. 3, do mających siedzibę lub miejsce sprawowania zarządu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej między innymi osób zagranicznych, oddziałów i przedstawicielstw przedsiębiorców zagranicznych, w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej. Jeśli spojrzy się literalnie na ten zapis, to rzeczywiście może się wydawać, iż cudzoziemiec rozpoczynający działalność gospodarczą w Polsce będzie musiał prowadzić księgi rachunkowe już od pierwszej operacji gospodarczej, jaka zostanie przez niego przeprowadzona.

Tymczasem nie jest to prawda. Będzie go obowiązywał inny zapis art. 2 ust. 1 ustawy o rachunkowości - pkt 2, który wskazuje, iż obowiązek prowadzenia ksiąg rachunkowych w przypadku osób fizycznych, spółek cywilnych osób fizycznych, spółek jawnych osób fizycznych, spółek partnerskich powstaje, jeżeli ich przychody netto ze sprzedaży towarów, produktów i operacji finansowych za poprzedni rok obrotowy wyniosły co najmniej równowartość w walucie polskiej 1 200 000 euro. Tę wyrażoną w euro wielkość przelicza się na walutę polską po średnim kursie ogłoszonym przez Narodowy Bank Polski na dzień 30 września roku poprzedzającego rok obrotowy.

Zgodnie z art. 5 pkt 2 lit. a ustawy o swobodzie działalności gospodarczej przez osobę zagraniczną rozumie się "osobę fizyczną nieposiadającą obywatelstwa polskiego". Jest to jedyne kryterium warunkujące uznanie osoby fizycznej za osobę zagraniczną. W świetle tego przepisu każda osoba fizyczna nieposiadająca obywatelstwa polskiego (bez względu na miejsce zamieszkania, czy też ewentualne posiadanie lub jego brak zezwolenia na osiedlenie się) jest w świetle wyżej wskazanego przepisu osobą zagraniczną, wówczas bez znaczenia dla ustalenia obowiązku prowadzenia ksiąg rachunkowych pozostaje wysokość przychodu netto osiągnięta z prowadzonej przez tę osobę pozarolniczej działalności gospodarczej.

Jest jednak bardzo ważne odstępstwo od tej zasady i dotyczy ono obywateli państw członkowskich Unii Europejskiej. Zgodnie bowiem z brzmieniem art. 12 i 43 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską zakazana jest wszelka dyskryminacja ze względu na przynależność państwową. Odnosi się to też do kwestii ograniczenia swobody przedsiębiorczości obywateli jednego państwa członkowskiego na terytorium innego państwa członkowskiego, ograniczeń w tworzeniu agencji, oddziałów lub filii przez obywateli danego państwa członkowskiego, ustanowionych na terytorium innego państwa członkowskiego.

Z wyrażonej w art. 43 traktatu zasady swobody przedsiębiorczości i zasady pierwszeństwa prawa wspólnotowego nad prawem krajowym wynika, że:

1) prawo wspólnotowe ma pierwszeństwo przed prawem krajowym państwa członkowskiego,

2) państwa mają obowiązek zapewnić skuteczność prawa wspólnotowego,

3) krajom członkowskim nie wolno jest wprowadzać przepisów prawa krajowego które byłyby sprzeczne z prawem wspólnotowym,

4) w razie sprzeczności przepisów prawa wspólnotowego i krajowego, zastosowanie mają przepisy prawa wspólnotowego,

5) późniejsze prawo krajowe nie deroguje wcześniejszego prawa wspólnotowego.

Ponadto w swoich orzeczeniach Europejski Trybunał Sprawiedliwości stwierdził, że postanowienia traktatu i bezpośrednio obowiązujące akty prawne wydane przez instytucje wspólnotowe po ich wejściu w życie nie tylko automatycznie wyłączają stosowanie jakichkolwiek sprzecznych z nimi aktów prawa krajowego, ale również wykluczają przyjęcie przez parlament państwa członkowskiego nowych ustaw, które byłyby niezgodne z przepisami prawa wspólnotowego. ETS wskazał, że przepisy prawa wspólnotowego są bezpośrednim źródłem praw i obowiązków dla tych wszystkich, do których się odnoszą, tj. dla państw członkowskich oraz podmiotów prywatnych będących stronami stosunków prawnych na podstawie prawa wspólnotowego.

Zatem w kontekście przedstawionych regulacji i orzeczeń Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości należy uznać, iż osoby fizyczne będące obywatelami tych państw, nieposiadające obywatelstwa polskiego, powinny być traktowane tak jak obywatele polscy. W związku z tym zastosowanie do nich znajduje wspomniany art. 2 ust. 1 pkt. 2 ustawy o rachunkowości, na podstawie którego osoby te są zobowiązane do prowadzenia ksiąg rachunkowych dopiero po osiągnięciu za poprzedni rok obrotowy przychodów netto ze sprzedaży towarów, produktów i operacji finansowych wynoszących co najmniej równowartość w walucie polskiej 1 200 000 euro.

A więc osoba posiadająca obywatelstwo niemieckie, czyli obywatel państwa członkowskiego Unii Europejskiej prowadzący pozarolniczą działalność gospodarczą na terytorium Polski, zobowiązana jest do prowadzenia ksiąg rachunkowych dopiero po osiągnięciu, za poprzedni rok obrotowy, przychodów netto ze sprzedaży towarów, produktów i operacji finansowych wynoszących co najmniej równowartość w walucie polskiej 1 200 000 euro - zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o rachunkowości. Zanim przekroczony zostanie ten limit, może na potrzeby podatkowe, jeśli wybrała opodatkowanie na zasadach ogólnych:

wewidencjonować przychody i koszty za pomocą podatkowej księgi przychodów i rozchodów,

wstosować zasady rachunkowości określone ustawą również od początku następnego roku obrotowego pod warunkiem zawiadomienia o tym urzędu skarbowego, właściwego w sprawach opodatkowania podatkiem dochodowym.

Zaznaczyć warto, iż z punktu widzenia podatków identycznie wypowiedział się dyrektor Izby Skarbowej w Łodzi w interpretacji indywidualnej z 9 kwietnia 2013 r. nr IPTPB1/415-60/13-2/KSU. [przykład]

PRZYKŁAD

Obywatelka Włoch

We wrześniu 2013 roku podatniczka rozpoczęła jednoosobową działalność gospodarczą na podstawie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej dokonanego przez prezydenta miasta X. Jest obywatelką Włoch, nie posiada obywatelstwa polskiego, mieszka w Polsce i centrum jej interesów życiowych znajduje się w Polsce. Planowane w dłuższym okresie przychody nie osiągną równowartości w walucie polskiej progu 1 mln 200 tys. euro. Podatek opłacać będzie na zasadach ogólnych według skali podatkowej. Czy jest zobowiązana do prowadzenia ksiąg rachunkowych, czy też może prowadzić podatkową księgę przychodów i rozchodów?

Z uwagi na okoliczność, iż podatniczka posiada obywatelstwo włoskie, a więc jest obywatelem państwa członkowskiego Unii Europejskiej prowadzącym pozarolniczą działalność gospodarczą na terytorium Polski, zobowiązana będzie do prowadzenia ksiąg rachunkowych dopiero po osiągnięciu, za poprzedni rok obrotowy, przychodów netto ze sprzedaży towarów, produktów i operacji finansowych wynoszących co najmniej równowartość w walucie polskiej 1 200 000 euro - zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o rachunkowości. Tak więc w przypadku nieosiągnięcia przez podatniczkę w 2013 roku przychodu obligującego do prowadzenia ksiąg rachunkowych (tj. 1 200 000,00 euro w przeliczeniu na walutę polską) od początku 2014 roku podatniczka może ewidencjonować przychody i koszty za pomocą podatkowej księgi przychodów i rozchodów.

Karolina Pawlak

specjalista z zakresu rachunkowości

Podstawa prawna

Ustawa z 29 września 1994 r. o rachunkowości (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 330 z późn. zm.). Ustawa z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (t.j. Dz.U. z 2004 r. nr 173, poz. 1807 z późn. zm.).