Istotna zmiana warunków umowy leasingu może oznaczać konieczność jej przekwalifikowania w księgach

Zdarza się, że w czasie trwania umowy leasingu umowę dla celów księgowych trzeba przekwalifikować z tej o charakterze operacyjnym na finansowy. Kiedy takie sytuacje mogą nastąpić?

Taka konieczność może wystąpić w dwóch przypadkach: zmian stosowanych przez jednostkę zasad rachunkowości oraz istotnej zmiany pierwotnych warunków umowy leasingu. Z pierwszą z wymienionych przyczyn mamy do czynienia, jeżeli przedsiębiorstwo najpierw, zgodnie z art. 3 ust. 6 ustawy z 29 września 1994 r. o rachunkowości (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 330), korzystało z możliwości stosowania dla celów rachunkowości rozwiązań podatkowych i następnie przestało z tej opcji korzystać. Tak może się stać, jeżeli jednostka sama zrezygnuje ze stosowania zasad podatkowych albo jest do tego zmuszona, ponieważ przekracza kryteria (tj. art. 64 ust. 1 ustawy o rachunkowości zobowiązujące do badania sprawozdań), które uniemożliwiają korzystanie z tego ułatwienia. Przy tym należy pamiętać, że zmiany zasad rachunkowości stosuje się od początku roku obrotowego, w którym dokonano takiej zmiany. Z kolei jeżeli chodzi o zmianę warunków umowy, to mam na myśli taką sytuację, gdy są one na tyle istotne, że powodują zmianę kryteriów kwalifikacji przyjętych pierwotnie przy zawarciu umowy leasingu. Może to dotyczyć m.in. wydłużenia okresu umowy, zwiększenia wysokości opłat leasingowych lub zmiany przedmiotu umowy. Przykładowo przyjmijmy, że pierwotnie zawarto umowę przedmiotu o ekonomicznym okresie życia pięciu lat na okres jednego roku. Jest to na tyle krótki okres, że umowa taka będzie umową leasingu operacyjnego. Załóżmy dalej, że po pół roku wydłużono okres umowy o kolejne trzy lata. W takim wypadku łączny okres umowy jest na tyle długi, że umowę należy przekwalifikować do leasingu finansowego.

Ujęcie w księgach umów leasingu operacyjnego i finansowego w znaczący sposób się różni. Jak więc ująć takie przekwalifikowanie?

To zależy. Jeżeli mamy do czynienia ze zmianą zasad rachunkowości, należy na dzień rozpoczęcia roku obrotowego założyć, że umowa taka była od początku zakwalifikowana do leasingu finansowego, i ustalić, jaka przy takim założeniu powinna być wartość środków trwałych i zobowiązań leasingowych na dzień zmiany zasad rachunkowości. Należy wprowadzić do ksiąg rachunkowych wartość środków trwałych oraz zobowiązań, a ewentualną różnicę odnieść na pozycję "Niepodzielony wynik z lat ubiegłych".

W przypadku gdy mamy do czynienia ze zmianą warunków umowy sytuację taką traktujemy jako zupełnie nową umowę leasingu finansowego i wprowadzamy do ksiąg wynikające z niej nowe aktywa i zobowiązania leasingowe.

Czy zdarzają się przypadki odwrotne, że leasing finansowy trzeba przekwalifikować na operacyjny?

Taka sytuacja także może się zdarzyć, chociaż w praktyce będzie występować bardzo rzadko, ponieważ jest sprzeczna z istotą umowy leasingu finansowego, która przekazuje leasingobiorcy zarówno korzyści, jak i ryzyko. Na przykład strony mogą uzgodnić skrócenie okresu umowy, które spowoduje, że leasingobiorca straci kontrolę nad zasadniczą częścią korzyści ekonomicznych uzyskiwanych z przedmiotu leasingu. W takim wypadku należy pod datą zmiany warunków umownych wyksięgować wartość środka trwałego oraz zobowiązania leasingowego, a skutki odnieść w przychody lub koszty. Moim zdaniem będą to przychody lub koszty finansowe, gdyż leasing jest przede wszystkim szczególną formą finansowania działalności przedsiębiorstwa.

@RY1@i02/2013/083/i02.2013.083.008000100.802.jpg@RY2@

Wojtek Górski

Dr Marcin Pielaszek, biegły rewident, adiunkt w Katedrze Rachunkowości Menedżerskiej SGH

Rozmawiała Agnieszka Pokojska