Poradnia ubezpieczeniowa

Jednostka zawiera liczne transakcje z podmiotami zagranicznymi, wobec czego zobowiązana była dokonać na dzień bilansowy stosownej wyceny aktywów i pasywów według kursu średniego NBP obowiązującego na 31 grudnia 2018 r. W jaki sposób należy rozliczyć różnice kursowe z wyceny bilansowej w księgach roku bieżącego?

Zgodnie z art. 30 ust. 1 pkt 1 ustawy o rachunkowości (dalej: u.r.) wyrażone w walutach obcych składniki aktywów i pasywów wycenia się na dzień bilansowy po obowiązującym na ten dzień średnim kursie ogłoszonym dla danej waluty przez NBP. W przypadku jednostek, których rok obrotowy pokrywa się z rokiem kalendarzowym, do wyceny aktywów i pasywów wyrażonych w walutach obcych, dokonywanej na 31 grudnia 2018 r., należało stosować kursy średnie NBP ogłoszone w tabeli nr 252/A/NBP/2018 z 31 grudnia 2018 r. Powstałe różnice kursowe zgodnie z art. 30 ust. 4 u.r. należało zaliczyć odpowiednio do przychodów lub kosztów finansowych.

Różnice kursowe naliczone na dzień bilansowy trzeba rozliczyć w księgach rachunkowych roku kolejnego. Przepisy o rachunkowości nie określają terminu ani sposobu rozliczenia różnic kursowych ustalonych na dzień bilansowy. W praktyce rozliczenia tego można dokonać poprzez:

• storno różnic kursowych naliczonych na 31 grudnia dokonane pod datą 1 stycznia roku następnego,
• storno różnic kursowych naliczonych na 31 grudnia dokonane pod datą faktycznego rozliczenia rozrachunków, np. otrzymania zapłaty, uregulowania zobowiązania, dokonania kompensaty należności i zobowiązań itd. (nie stornuje się różnic kursowych od nieuregulowanych rozrachunków),
• ujęcie w księgach rachunkowych zrealizowanej różnicy kursowej powstałej z zastosowania kursu z wyceny bilansowej oraz kursu z dnia zapłaty.

Wybraną przez jednostkę metodę rozliczenia różnic kursowych należy stosować w sposób ciągły i powinna ona wynikać z przyjętych zasad (polityki) rachunkowości.

Przedsiębiorca jest użytkownikiem wieczystym gruntu. Jak powinien ujmować w księgach rachunkowych należną gminie opłatę roczną za użytkowanie wieczyste?

Przedsiębiorcy w ramach prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej dość często wykorzystują grunty stanowiące własność jednostek samorządu terytorialnego lub Skarbu Państwa. Grunty te mogą być bowiem oddawane w użytkowanie wieczyste, w wyniku czego oddający w użytkowanie nadal pozostaje właścicielem gruntu, natomiast użytkownik nabywa prawa zbliżone do właściciela. Zasady oddawania gruntów w użytkowanie wieczyste i gospodarowania tymi gruntami wynikają z art. 232–243 kodeksu cywilny oraz ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Użytkownik wieczysty, poza pierwszą opłatą, przez cały okres użytkowania wieczystego uiszcza również opłaty roczne. Opłatę roczną należy wnieść z góry za dany rok w terminie do 31 marca, np. za 2019 r. w terminie do 31 marca 2019 r. Wyjątkiem od tej reguły jest opłata za rok, w którym zostało ustanowione prawo użytkowania wieczystego. Wówczas bowiem opłaty rocznej nie pobiera się.

Opłatę roczną co do zasady zalicza się w ciężar kosztów podstawowej działalności operacyjnej. Sposób ujęcia opłaty w księgach rachunkowych zależy od tego, czy jej wartość jest dla jednostki istotna.

Jeżeli w ocenie jednostki wartość opłaty rocznej za użytkowanie wieczyste nie jest nieistotna, to można ją odnieść jednorazowo w ciężar kosztów działalności operacyjnej zapisem:

• Wn konto 403 „Podatki i opłaty”,
• Ma konto 225 „Pozostałe rozrachunki publicznoprawne” (w analityce: Rozrachunki z gminą z tytułu użytkowania wieczystego).

Jeżeli natomiast kwota rocznej opłaty za wieczyste użytkowanie jest istotna na tyle, że jej jednorazowe ujęcie w kosztach zniekształciłoby wynik finansowy danego okresu sprawozdawczego, to koszt takiej opłaty rozlicza się w czasie za pośrednictwem konta czynnych rozliczeń międzyokresowych kosztów.

Właściciel firmy (osoba fizyczna) wykorzystuje na potrzeby prowadzonej działalności gospodarczej swój prywatny samochód osobowy. Dla celów podatku dochodowego wydatki eksploatacyjne związane z jego używaniem są od 2019 r. zaliczane do kosztów uzyskania przychodów w wysokości 20 proc. W jaki sposób należy ujmować te wydatki w księgach rachunkowych?

Przedsiębiorca będący osobą fizyczną może wykorzystywać na potrzeby prowadzonej działalności gospodarczej swój prywatny samochód osobowy, który nie został wprowadzony przez niego do firmowego majątku. W związku z używaniem tego auta ponosi on zwykle wydatki m.in. na zakup paliwa, naprawy serwisowe, przeglądy, składki na ubezpieczenie, opłaty parkingowe itp.

Od 1 stycznia 2019 r., w związku z nowelizacją art. 23 ust. 1 pkt 46 ustawy o PIT, ustawodawca wprowadził uproszczony sposób rozliczania tych wydatków dla celów podatku dochodowego. Zgodnie z tym przepisem nie uznaje się za koszty uzyskania przychodów poniesionych wydatków z tytułu kosztów używania samochodu osobowego, stanowiącego własność podatnika prowadzącego działalność gospodarczą i niebędącego składnikiem majątku, o którym mowa w art. 14 ust. 2 pkt 1 ustawy o PIT, oraz składek na ubezpieczenie takiego samochodu. Jeżeli jednak wydatki te i składki dotyczą samochodu osobowego, który jest wykorzystywany również do celów związanych z działalnością gospodarczą prowadzoną przez podatnika, to stanowią one koszty uzyskania przychodów w wysokości 20 proc. Przy czym poniesione wydatki obejmują również podatek naliczony, co do którego na gruncie ustawy o VAT nie przysługuje prawo do odliczenia (art. 23 ust. 5a ustawy o PIT).

Dla celów bilansowych nie ma znaczenia, że wymienione wydatki eksploatacyjne, dotyczące prywatnego samochodu osobowego właściciela, są rozliczane w ramach ww. limitu. W sytuacji gdy wydatki te zostały poniesione w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą jednostki, ujmuje się je w księgach rachunkowych na podstawie dowodów źródłowych (zasadniczo faktur) w wysokości faktycznie poniesionej przez przedsiębiorcę, czyli w pełnej wysokości. Dla celów bilansowych koszty używania tego auta obciążają wynik finansowy jednostki w pełnej wysokości, tj. bez względu na ograniczenia wynikające z przepisów ustawy o podatku dochodowym.

Ze względu na fakt, że wydatki eksploatacyjne związane z samochodem osobowym właściciela firmy są objęte podatkowym limitem, to wskazane jest odpowiednie rozbudowanie ewidencji analitycznej w celu prawidłowego rozliczenia wydatków w rachunku podatkowym.

przykład

Paliwo

Właściciel firmy wykorzystuje prywatny samochód osobowy na potrzeby prowadzonej działalności gospodarczej. Auto nie jest składnikiem firmowego majątku. W marcu przedsiębiorca zakupił paliwo, co jest udokumentowane fakturą, za 246 zł (wartość netto + VAT = 200 zł + 46 zł). Przy nabyciu paliwa podatek VAT odliczany jest w 50 proc.

Zapisy w księgach rachunkowych marca:

1. Faktura zakupu – paliwo

a) wartość netto powiększona o część VAT, która nie podlega odliczeniu (200 zł + 50 proc. x 46 zł), tj. 223 zł: Wn konto 300 „Rozliczenie zakupu”,

b) podatek naliczony podlegający odliczeniu (50 proc. x 46 zł), tj. 23 zł: Wn konto 221 „Podatek naliczony i jego rozliczenie”,

c) wartość brutto, tj. 246 zł: Ma konto 240 „Pozostałe rozrachunki” (w analityce: „Rozrachunki z właścicielem – prywatny samochód osobowy”),

d) zarachowanie w ciężar kosztów – paliwo, wydatek stanowiący koszt uzyskania przychodów (223 zł x 20 proc.), tj. 44,60 zł: Wn konto 401 „Zużycie materiałów i energii” (w analityce: Zużycie paliwa ‒ KUP), Ma konto 300 „Rozliczenie zakupu”,

e) zarachowanie w ciężar kosztów – paliwo, wydatek niestanowiący kosztu uzyskania przychodów (223 zł – 44,60 zł), tj. 178,40 zł: Wn konto 401 „Zużycie materiałów i energii” (w analityce: „Zużycie paliwa ‒ NKUP”), Ma konto 300 „Rozliczenie zakupu”.

Prowadzę księgi rachunkowe jednostki, która spełnia warunki do uznania za jednostkę mikro. Jeżeli jednostka chciałaby sporządzić uproszczone sprawozdanie finansowe za 2018 r., to w jakim terminie organ zatwierdzający powinien podjąć stosowną decyzję w tej sprawie?

Jeżeli jednostka spełnia warunki do uznania za jednostkę mikro, o której mowa w art. 3 ust. 1a i ust. 1b u.r., to jest uprawniona do sporządzenia uproszczonego sprawozdania finansowego, obejmującego bilans oraz rachunek zysków i strat, którego zakres informacyjny wynika z załącznika nr 4 do u.r. Uproszczenia dotyczą także zwolnień z obowiązku sporządzenia informacji dodatkowej, zestawienia zmian w kapitale (funduszu) własnym, rachunku przepływów pieniężnych oraz sprawozdania z działalności jednostki, co wynika z art. 48 ust. 3, art. 48a ust. 3, art. 48b ust. 4 i art. 49 ust. 4 u.r.

Warunkiem niezbędnym do stosowania uproszczeń i zwolnień określonych dla jednostki mikro jest podjęcie decyzji przez organ zatwierdzający jednostki w sprawie sporządzania sprawozdania finansowego z zastosowaniem tych uproszczeń i zwolnień. Przepisy ustawy o rachunkowości nie określają terminu, w którym taka decyzja powinna zostać podjęta. Z art. 52 ust. 1 u.r. wynika, że kierownik jednostki zapewnia sporządzenie rocznego sprawozdania finansowego nie później niż w ciągu trzech miesięcy od dnia bilansowego. Oznacza to, że decyzja w sprawie sporządzenia uproszczonego sprawozdania finansowego, przewidzianego dla jednostki spełniającej warunki do uznania za mikrojednostkę, powinna zostać podjęta z odpowiednim wyprzedzeniem umożliwiającym sporządzenie sprawozdania finansowego w wymienionym terminie, tj. nie później niż w ciągu trzech miesięcy od dnia bilansowego.

Jeżeli jednostka spełnia warunki do uznania za jednostkę mikro, ale jej organ zatwierdzający nie podejmie w odpowiednim czasie decyzji o sporządzeniu uproszczonego sprawozdania finansowego za 2018 r. według załącznika nr 4 do u.r., to jednostka powinna sporządzić sprawozdanie finansowe za 2018 r. w pełnym zakresie, tj. zgodnie z załącznikiem nr 1 do u.r.

przykład

Termin

Dotychczas spółka z o.o. sporządzała sprawozdanie finansowe na zasadach ogólnych, tj. w pełnym zakresie. Za 2018 r. jednostka, spełniająca ustawowe warunki do uznania za jednostkę mikro, ma zamiar sporządzić sprawozdanie finansowe według zasad określonych dla mikrojednostki. Rok obrotowy spółki z o.o. pokrywa się z rokiem kalendarzowym.

Załóżmy, że zwyczajne zgromadzenie wspólników spółki z o.o. (organ zatwierdzający) podjęło 11 marca 2019 r. decyzję w tej sprawie w formie pisemnej uchwały. Do tego czasu jednostka nie sporządziła sprawozdania finansowego za 2018 r.

Taki termin podjęcia uchwały w sprawie sporządzania uproszczonego sprawozdania finansowego umożliwi sporządzenia tego sprawozdania z zachowaniem terminu określonego w art. 52 ust. 1 u.r., tj. nie później niż z upływem 31 marca 2019 r.

Spółka prowadzi działalność opodatkowaną VAT oraz zwolnioną z VAT, wobec czego w deklaracji VAT-7 za styczeń 2019 r. była zobowiązana do dokonania rocznej korekty VAT. W jaki sposób skutki tej korekty należy ująć w księgach rachunkowych?

Skutkiem rocznej korekty podatku naliczonego, o której mowa w art. 91 ust. 1 ustawy o VAT, może być zwiększenie lub zmniejszenie podatku naliczonego od wydatków związanych z działalnością mieszaną podatnika (w stosunku do odliczenia dokonanego w oparciu o proporcję wstępną). Korektę za 2018 r. należy wykazać w deklaracji VAT-7 za styczeń 2019 r. składanej do 25 lutego 2019 r. lub w deklaracji VAT-7K za I kwartał 2019 r. składanej do 25 kwietnia 2019 r.

Dla celów bilansowych korektę podatku naliczonego należy ująć w księgach rachunkowych roku, którego ona dotyczy. Taki sposób jej ujęcia wynika z zastosowania zasady memoriału (art. 6 ust. 1 u.r.). Oznacza to, że korektę roczną za 2018 r. wynikającą z deklaracji VAT-7 za styczeń br. należało ująć w księgach rachunkowych 2018 r. Jeżeli jednak kwota korekty nie była istotna, to – stosując uproszczenie, o którym mowa w art. 4 ust. 4 u.r. – można było ująć ją analogicznie jak dla celów podatku dochodowego, czyli w księgach rachunkowych 2019 r. Dla celów podatku dochodowego korektę VAT uwzględnia się w przychodach podatkowych lub kosztach podatkowych w rozliczeniu za miesiąc, w którym złożona została deklaracja VAT zawierającą roczną korektę.

przykład

Korekta

Jednostka rozlicza VAT za okresy miesięczne. Z ewidencji VAT oraz sporządzanej na jej podstawie deklaracji VAT-7 za styczeń 2019 r. wynikało, że korekta podatku naliczonego od nabycia środków trwałych stanowi kwotę 30 000 zł, natomiast od pozostałych nabyć stanowi (‒) 12 000 zł.

Zapisy w księgach rachunkowych grudnia 2018 r.:

1. PK – roczna korekta zwiększająca VAT naliczony od nabycia środków trwałych

Wn konto 221 „Podatek VAT naliczony i jego rozliczenie” 30 000 zł

Ma konto 760 „Pozostałe przychody operacyjne” 30 000 zł

2. PK – roczna korekta zmniejszająca VAT naliczony od pozostałych nabyć

Wn konto 765 „Pozostałe koszty operacyjne”

12 000 zł

Ma konto 221 „Podatek VAT naliczony i jego rozliczenie” 12 000 zł

Podstawa prawna

Ustawa z 29 września 1994 r. o rachunkowości (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 351).

Ustawa z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1509 ze zm.).

Ustawa z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 2174).

Ustawa z 23 kwietnia 1964 r. ‒ Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1025 ze zm.).

Ustawa z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 2204 ze zm.).