Na co zwrócić uwagę przy analizie sprawozdania finansowego banku

biegły rewident, partner z firmy doradczej KPMG

Bożena Graczyk, biegły rewident, partner z firmy doradczej KPMG

Przygotowanie sprawozdania według MSR jest niewątpliwie procesem bardzo czasochłonnym i wymagającym dużych nakładów pracy. Największym problemem banków, jak i innych instytucji sporządzających sprawozdania finansowe według MSR wydaje się być konieczność przygotowania dużej liczby ujawnień wymaganych przez poszczególne standardy. Bankom najwięcej trudności sprawia w szczególności spełnienie wymogów Międzynarodowego Standardu Sprawozdawczości Finansowej 7 dotyczącego ujawnień w zakresie ryzyk finansowych i instrumentów finansowych. Ponadto należy zwrócić uwagę na często zmieniające się zapisy standardów i ciągle pojawiające się nowe interpretacji Komitetu do spraw Interpretacji Międzynarodowej Sprawozdawczości Finansowej niejednokrotnie wymagające retrospektywnej aplikacji. W 2009 roku na szczególną uwagę zasługują zmiany w MSR1 – Prezentacja sprawozdań finansowych wprowadzający m.in. wymóg prezentacji tzw. dochodu całkowitego oraz wprowadzenie MSSF 8 Segmenty operacyjne zastępujący MSR 14 Sprawozdawczość według segmentów.

Generalnie nie można mówić o błędach. Banki przywiązują wielką wagę do zapewnienia kompletności ujawnień, jak również formy prezentacji sprawozdania. Jednak ciągle identyfikujemy potrzebę bardziej szczegółowej prezentacji wymogów sprawozdawczych dotyczących instrumentów finansowych oraz ryzyka finansowego. Dotyczy to w szczególności ujawnień wartości godziwej instrumentów finansowych, płynności, ujawnień analizy wrażliwości wyniku finansowego na ryzyko rynkowe oraz ujawnień ilościowych dotyczących ryzyka kredytowego.

Wprowadzona w zeszłym roku poprawka do MSR 39 umożliwiła przedsiębiorstwom raportującym zgodnie z MSSF dokonania retrospektywnej reklasyfikacji instrumentów finansowych wycenianych do wartości godziwej (to jest prezentowanych kategorii przeznaczonych do obrotu oraz dostępnych do sprzedaży) do kategorii księgowej, w której prezentowane są w wysokości zamortyzowanego kosztu (czyli aktywów finansowych utrzymywanych do terminu wymagalności bądź należności). W efekcie wprowadzenia zmiany do standardu banki otrzymały możliwość dokonania reklasyfikacji aktywów, co do których bank zmienił intencję ich utrzymywania, będąca podstawą klasyfikacji aktywów finansowych do określonej kategorii księgowych. W 2008 roku polskie banki dokonywały przede wszystkim reklasyfikacji papierów dłużnych, których ceny istotnie spadały w reakcji na kryzys płynności oraz zmiany stóp bazowych, który wystąpił w 2008 roku. W wielu przypadkach, przy tak dużych spadkach cen, banki zmieniły pierwotny zamiar utrzymywania tych papierów w celu uzyskania krótkoterminowego wyniku z ich odsprzedaży i zdecydowały się, w celu uniknięcia dalszych strat wynikających z ewentualnych dalszych spadków cen tych aktywów, prezentować je w kategorii utrzymywanych do terminu zapadalności, kategorii pożyczek i należności lub aktywów dostępnych do sprzedaży. Wybór kategorii uzależniony był od intencji banków oraz od tego, czy dane aktywa spełniały definicje odpowiednich kategorii księgowych zgodnie z MSR 39.

Z uwagi na to, że poprawka do standardu wymaga, by w przypadku reklasyfikacji na dzień reklasyfikacji wartość godziwa papieru wartościowego stała się jego nowym zamortyzowanym kosztem, wpływ reklasyfikacji na wynik finansowy uzależniony jest od tego, jak zmieniła się cena papierów wartościowych pomiędzy datą reklasyfikacji a datą, na którą przygotowywane jest sprawozdanie finansowe. Oczywiście, wpływ reklasyfikacji na sprawozdanie finansowe zależy również oraz od kwoty papierów podlegających reklasyfikacji. W przypadku reklasyfikacji do kategorii aktywów finansowych dostępnych do sprzedaży, zmiana wyceny pomiędzy dniem reklasyfikacji a datą sprawozdania została ujęta w kapitałach własnych, natomiast w przypadku reklasyfikacji do kategorii aktywów utrzymywanych do terminu zapadalności oraz pożyczek i należności, aktywa nie są wyceniane do wartości godziwej. Z punktu widzenia czytelników sprawozdań finansowych istotne są wymogi MSSF 7, zgodnie z którymi jednostki muszą ujawnić określone informacje związane z reklasyfikacją instrumentów finansowych, w szczególności ujawnić wpływ reklasyfikacji na wynik finansowy.

Oczywiście podstawowym elementem do analizy w sprawozdaniach finansowych zarówno w bankach, jak i innych instytucjach jest wynik finansowy oraz współczynniki dochodowości, takie jak zwrot na kapitale własnym, zwrot na aktywach czy marża zyskowności.

Ważnymi pozycjami dla czytelnika sprawozdania są struktura należności kredytowych i poziom odpisów aktualizacyjnych. W 2008 roku w wyniku znaczącej deprecjacji złotówki, wiele banków dokonywało znaczących odpisów nie tylko na należności kredytowe, ale również na należności z zamkniętych i zapadłych transakcji walutowych. Ponadto istotny wpływ na wyniki banków miała sama wycena otwartych opcji walutowych i innych instrumentów finansowych.

Analizując sprawozdania finansowe banku, należałoby przyjrzeć się współczynnikowi płynności i źródła finansowania. Tutaj ważnym elementem jest stosunek udzielonych kredytów do przyjętych depozytów. Wskaźnik powyżej 1 może świadczyć o konieczności szybkiego pozyskania długoterminowych środków do finansowania działalności.

W związku z trudnościami zdobywania środków finansowania na rynku międzybankowym wiele banków prowadziło w 2007 roku i w pierwszej połowie 2008 roku tzw. wojnę depozytową, oferując wysokie stałe oprocentowanie depozytów w określonym okresie czasu. W sytuacji spadających stóp procentowych odbiło się to niskimi wynikami z tytułu odsetek w sprawozdaniach finansowych w 2008 roku, a efekt ten powiększył się w I kwartale 2009 r.

Ponadto ważnym elementem jest poziom współczynnika wypłacalności. Według wymogów regulacyjnych jego poziom nie może być niższy niż 8 proc. Jednak dobrą praktyką w sektorze jest utrzymywanie współczynnika wysokości powyżej 10 proc.