Jak w księgach rozliczyć materiały

SZYMON CENDAL

z działu audytu i doradztwa biznesowego TPA Horwath Horodko Audit

Zgodnie z art. 34 ust. 2 ustawy o rachunkowości jednostki mogą ujmować składniki rzeczowych aktywów obrotowych w księgach rachunkowych w przyjętych przez siebie cenach ewidencyjnych. Dla towarów i materiałów różnice między tymi cenami ewidencyjnymi, a rzeczywistymi cenami ich zakupu bądź nabycia wykazywane są na osobnym koncie Odchylenia od cen ewidencyjnych materiałów i towarów danego składnika zapasów. Zgodnie z tym samym przepisem na dzień bilansowy należy wartość tych składników doprowadzić do poziomu cen zakupu bądź nabycia.

Jednocześnie ustawa o rachunkowości nie wspomina o konieczności rozliczania odchyleń w trakcie okresu sprawozdawczego na przykład po każdym wydaniu do zużycia czy sprzedaży składnika zapasów. W praktyce z uwagi na intensywność obrotu gospodarczego i wiele zdarzeń mających charakter wydania zapasów rozliczanie w trakcie okresu byłoby zbyt czasochłonne. Stąd mając na uwadze praktykę gospodarczą oraz przepisy ustawy o rachunkowości, jednostki rozliczają odchylenia od cen ewidencyjnych zazwyczaj na koniec każdego miesiąca.

Wskaźnik odchyleń przypadającą na rozchody danego składnika zapasów w okresie sprawozdawczym obliczamy ze wzoru:

Wo = (O x 100) / Zdt, gdzie:

Wo – wskaźnik odchyleń,

O – saldo odchyleń od cen ewidencyjnych na koniec okresu (obejmuje odchylenia danego okresu, jak i stan końcowy na koniec poprzedniego okresu),

Zdt – obroty debetowe zapasów (obejmują przychody zapasów w bieżącym okresie oraz stan zapasów na koniec poprzedniego okresu).

Teraz obliczamy wartość odchyleń:

Or = (Wo x Rz) / 100, gdzie:

Or – odchylenia od cen ewidencyjnych dla rozchodu zapasów w bieżącym okresie,

Wo – wskaźnik odchyleń,

Rz – wartość rozchodu zapasów w bieżącym okresie.

W przypadku gdy cena przyjęta do ewidencji zapasów jest niższa od rzeczywistej ceny zakupu bądź nabycia, powstają odchylenia debetowe. Odchylenia kredytowe powstają w sytuacji odwrotnej.

W celu prawidłowego ujęcia w księgach obliczonej wartości odchyleń należy sprawdzić, czy saldo odchyleń na koniec okresu sprawozdawczego (z wzoru wartość O) reprezentuje odchylenia debetowe, czy kredytowe. W zależności od typu odchyleń dokonujemy księgowań według poniższego przykładu (założenia: Or = 100; Rz = 1200):

Debetowe saldo odchyleń:

● Ujęcie rozchodu – 1200 zł:

● Rozliczenie odchyleń – 100 zł:

Saldo odchyleń kredytowe:

● Ujęcie rozchodu – 1200 zł:

● Rozliczenie odchyleń – 100 zł:

Pozostałe na koncie saldo odchyleń od cen ewidencyjnych (O–Or) koryguje wartość danego zapasu w bilansie.

Z uwagi na zastosowaną metodę ewidencji i rozliczenia odchyleń od cen ewidencyjnych zapasów jednostki powinny prowadzić szczegółową ewidencje odchyleń dla każdej grupy zapasów. Powinna być ona prowadzona w sposób umożliwiający ustalenie bieżącego salda (debetowego bądź kredytowego) i ostatecznej wartości korygującej pozycję zapasów w sprawozdaniu finansowym.