Księgowi w sprawozdaniach nie ujmują rezerw i odpisów

Spółki, których rok kalendarzowy pokrywa się z obrotowym, sporządziły już sprawozdanie finansowe (powinny to uczynić do końca marca). Natomiast organy zatwierdzające mają czas do 30 czerwca na ich zatwierdzenie.

Warto zwrócić uwagę na często występujące w sprawozdaniu finansowym błędy. W znacznej mierze wpływają one na wynik finansowy – i często powodują jego zawyżenie. Jest to szczególnie ważne, w przypadku gdy spółka nie podlega badaniu. W tym przypadku bowiem jest mało prawdopodobne, aby błędy zostały poprawione.

Ciągle przypominanym przez biegłych rewidentów problemem jest brak ujmowania odpisów aktualizacyjnych, czy to dotyczy zapasów, aktywów, czy też należności.

W dobie kryzysu jest duże prawdopodobieństwo wystąpienia konieczności ujęcia tego typu zdarzeń w księgach rachunkowych. Po pierwsze dlatego, że może zwiększyć się odsetek należności nieściągalnych, po drugie brak popytu może spowodować, że przedsiębiorcy mogą wycofać się z niektórych projektów. Przykładem mogą być deweloperzy, którzy rezygnują z rozpoczęcia niektórych inwestycji. Może być to przesłanką do odpisania wartości gruntów, które były zakupione w czasach dobrej koniunktury dla deweloperów, natomiast teraz nie ma możliwości jego odsprzedania.

Aby prawidłowo ustalić wartość wszystkich środków trwałych w sprawozdaniu finansowym, należy przeanalizować, czy istnieją przesłanki wskazujące na trwałą utratę ich wartości. Według art. 28 ust. 7 ustawy o rachunkowości z takim zdarzeniem mamy do czynienia wtedy, gdy istnieje duże prawdopodobieństwo, że kontrolowany przez jednostkę składnik aktywów nie przyniesie w przyszłości w znaczącej części lub w całości przewidywanych korzyści ekonomicznych. Przyczyną przeprowadzenia procedury aktualizacji wyceny może być przykładowo sytuacja, w której spółka zamierza zaniechać lub restrukturyzować działalność, do której są wykorzystywane określone składniki majątku.

Odpisy aktualizujące dotyczące środków trwałych do ksiąg rachunkowych wprowadza się w zależności od tego, czy wcześniej, na mocy odrębnych przepisów, ich wartość była aktualizowana. Jeżeli tak nie było, kwotę odpisu należy zaksięgować w następujący sposób: strona Wn konta 766 – Pozostałe koszty operacyjne, strona Ma konta 050 – Odpisy aktualizujące wartość środków trwałych.

Wskazówki dotyczące identyfikacji składników majątku, które należy poddać procedurze aktualizacyjnej, podane są w krajowym standardzie rachunkowości nr 4 – Utrata wartości aktywów. Standard wymienia kryteria, które determinują konieczność dokonania procedury aktualizującej. KSR dostępny jest na stronie internetowej Ministerstwa Finansów. Został też opublikowany z Dzienniku Urzędowym ministra finansów z 20 lipca 2007 r. nr 8, poz. 46.

Kolejnym błędem jest brak ujmowanych rezerw, np. na świadczenia pracownicze czy toczące się postępowania sądowe. W ujęciu tej kwestii może pomóc krajowy standard rachunkowości nr 6 – Rezerwy, bierne rozliczenia międzyokresowe kosztów, zobowiązania warunkowe (ukazał się w Dzienniku Urzędowym ministra finansów z 28 listopada 2008 r. nr 12, poz. 90).

Zgodnie z jego wskazówkami bierne rozliczenia międzyokresowe kosztów z tytułu przyszłych świadczeń na rzecz pracowników dokonywane są w szczególności z tytułu niewykorzystanych urlopów, odpraw emerytalnych i rentowych, nagród jubileuszowych. Z tym, że niewykorzystany urlop to urlop za dany rok kalendarzowy i lata poprzednie, niewykorzystany przez pracownika do 31 grudnia, przy uwzględnieniu stanu na dzień bilansowy, w przypadku gdy rok obrotowy jest różny od kalendarzowego.

KSR wskazuje, że rozliczenia międzyokresowe kosztów niewykorzystanych urlopów w szczególności dokonuje się na urlopy pracowników produkcyjnych, pobierających wynagrodzenie uzależnione od efektów pracy (np. akordowe). Dzięki takiemu koszty odnoszone są do okresu, w którym jednostka faktycznie uzyskuje efekty pracy pracowników.

Z kolei odprawy emerytalne i rentowe oraz nagrody jubileuszowe stanowią długoterminowe świadczenia pracownicze zależne od stażu pracy. Pracownicy nabywają do nich prawo przez cały okres ich zatrudnienia w jednostce. Rodzi to przyszłe zobowiązanie jednostki w stosunku do pracowników. Standard wskazuje, że bierne rozliczenia międzyokresowe kosztów z tytułu tych zobowiązań powinny być ustalane w wiarygodnie oszacowanej wartości, w ciężar kosztów bezpośrednio związanych z działalnością operacyjną w bieżącym okresie.

Następną istotną kwestią jest niekompletność informacji dodatkowej do sprawozdania. Przykładowo często brak w niej informacji o udzielonych poręczeniach. Firmy, które zabezpieczają kredyty innym podmiotom, mogą znaleźć się w trudnej sytuacji ze względu na problemy ze spłatą kredytów spowodowanych kryzysem finansowym. Wykorzystanie poręczenia może wpłynąć na ich funkcjonowanie.

Warto podkreślić, że obowiązek wykazywania udzielonych przez jednostkę poręczeń jest określony w załączniku nr 1 do ustawy o rachunkowości. W ramach dodatkowych informacji i objaśnień do sprawozdania finansowego wykazuje się zobowiązania warunkowe, w tym udzielone przez jednostkę gwarancje i poręczenia, także wekslowe. Natomiast zobowiązanie warunkowe to takie, które stanie się zobowiązaniem, gdy zostaną spełnione określone warunki. W przypadku poręczeń umów kredytowych zobowiązanie u poręczyciela powstanie, dopiero gdy kredytobiorca nie spłaca poręczonego kredytu.

Ponadto w informacji dodatkowej konieczne jest ujawnienie danych o istotnych zagrożeniach co do kontynuacji działalności przez jednostkę po dniu bilansowym. Natomiast gdy założenie takie jest nieuzasadnione, już przed dniem bilansowym konieczna jest odpowiednia wycena składników majątku. W tym przypadku zastosowanie ma art. 29 ustawy o rachunkowości. Przepis ten obliguje do wyceny składników aktywów po cenach sprzedaży netto możliwych do uzyskania, nie wyższych jednak od cen ich nabycia albo kosztów wytworzenia, pomniejszonych o dotychczasowe odpisy amortyzacyjne lub umorzeniowe, a także odpisy z tytułu trwałej utraty wartości.

Biegli rewidenci wskazują na tego typu błędy podczas badania. Wprawdzie audytor nie może nakazać zmian w sprawozdaniu, jednak zawsze kwestie te są dyskutowane i wyjaśniane. Jeżeli spółka nie jest w stanie przekonać audytora do swojego stanowiska i nie wprowadzi stosownych korekt, wątpliwości biegłego zostaną odzwierciedlone w opinii. Wówczas może ona być z zastrzeżeniami, negatywna, a w skrajnych sytuacjach biegły może odmówić jej wydania.

W przypadku gdy spółka nie podlega badaniu, może wprowadzić korekty do sporządzonego już sprawozdania, pod warunkiem jednak że nie zostało ono jeszcze zatwierdzone.