Można zastosować średni kurs

Obowiązującą od tego roku nowelizacja ustawy o rachunkowości ujednoliciła zasady przeliczania transakcji w walutach obcych z tymi zawartymi w ustawach o podatkach dochodowych. Obecnie regułą jest, że sprzedaż lub kupno walut oraz zapłata należności lub zobowiązań, wyrażone w walutach obcych, ujmuje się w księgach rachunkowych na dzień ich przeprowadzenia po kursie faktycznie zastosowanym w tym dniu, wynikającym z charakteru operacji. Jak wskazano w interpelacji poselskiej (nr 10877), obowiązujące przepisy spowodowały, że księgowi mają poważne trudności z rozliczaniem różnic kursowych dla celów rachunkowych. Trudności mają szczególnie przedsiębiorcy posiadający wiele rachunków w różnych walutach i bankach. Bank nie zamieszcza informacji o kursie, jaki został zastosowany do konkretnej operacji, co utrudnia rozliczenie różnic kursowych według kursu faktycznego.

Do problemu odniosło się Ministerstwo Finansów w odpowiedzi na interpelację. Wyjaśniło, że zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy z 29 września 1994 r. o rachunkowości ujęcie w księgach rachunkowych operacji gospodarczych wyrażonych w walutach obcych następuje po ich przeliczeniu na złote za pomocą:

● kursu waluty faktycznie zastosowanego do danej operacji (sprzedaży lub kupna walut oraz zapłaty należności lub zobowiązań), co zależy od jej charakteru i okoliczności,

● kursu średniego waluty ogłoszonego przez NBP z dnia poprzedzającego dzień zapłaty należności (zobowiązań) - jeżeli charakter operacji wskazuje, że nie byłoby uzasadnione przyjęcie do wyceny innego kursu, a także w przypadku pozostałych operacji.

Oznacza to, że do przeliczenia operacji dla celów księgowych jednostka przyjmuje albo faktycznie zastosowany kurs waluty, np. bieżący kurs stosowany przez bank obsługujący jednostkę (ewentualnie indywidualnie wynegocjowany), kurs wyznaczony przez kantor bądź inny wynikający z warunków umowy (np. forward lub opcji walutowych), jeżeli taki kurs jest właściwy dla przeprowadzanej operacji, albo kurs średni NBP, w szczególności gdy operacje zapłaty należności (zobowiązań) regulowane są za pośrednictwem bankowego rachunku walutowego jednostki. Waluty obce trafiające na walutowy rachunek bankowy, a pochodzące np. z zapłaty należności w walucie obcej czy zaciągnięcia kredytu walutowego, nie są bowiem odsprzedawane bankowi prowadzącemu ten rachunek, lecz służą potrzebom jednostki, a środki wypłacane z tego rachunku, przeznaczone do regulacji zobowiązań w walucie obcej, nie są zakupywane w banku. Tym samym, zdaniem MF, wyceny tych środków nie należy wiązać z kursem kupna (sprzedaży) banku prowadzącego rachunek walutowy jednostki. Bank nie informuje o kursie stosowanym w momencie wpływu (rozchodu) środków na i z jej walutowego rachunku bankowego. Na wyciągu bankowym również nie zamieszcza informacji o równowartości w złotych kwoty, która wpłynęła w walucie obcej na ten rachunek bądź została z niego wypłacona. Wycena taka uwzględnia zatem stan faktyczny i pozwala na przyjęcie jednolitych i bezpiecznych zasad, a w następstwie tego ustalanie różnic kursowych stosowanych zarówno dla celów księgowych, jak i w rachunku podatkowym dla osób prawnych i fizycznych.

Resort zwrócił uwagę, że ustalanie różnic kursowych dla celów podatkowych w oparciu o kurs średni NBP jako kurs faktycznie zastosowany uzasadnia brzmienie art. 15a ust. 4 i 5 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz art. 24c ust. 4 i 5 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Z przepisów tych wynika, że jeżeli nie jest możliwe uwzględnienie faktycznie zastosowanego kursu waluty w danym dniu (np. przeliczenie operacji po kursie bankowym), przyjmuje się kursy średnie NBP. Ponadto, jeżeli faktycznie zastosowany kurs waluty byłby wyższy lub niższy odpowiednio o więcej niż powiększona lub pomniejszona o 5 proc. wartość kursu średniego ogłaszanego przez NBP z ostatniego dnia roboczego poprzedzającego dzień faktycznie zastosowanego kursu waluty, organ podatkowy może wezwać strony umowy do zmiany tej wartości lub wskazania przyczyn uzasadniających zastosowanie kursu waluty. W razie niedokonania zmiany wartości lub niewskazania przyczyn, które uzasadniają zastosowanie faktycznego kursu waluty, organ podatkowy określa ten kurs, opierając się na kursach walut ogłaszanych przez NBP.

Od 1 stycznia 2009 r. po zmianie przepisów ustawy o rachunkowości zasady przeliczania w księgowości walut obcych i ustalania różnic kursowych pokrywają się z równolegle obowiązującymi zasadami określonymi w prawie podatkowym.

Magdalena Majkowska

ust. 2 ustawy z 29 września 1994 r. o rachunkowości (t.j. Dz.U. z 2002 r. nr 76, poz. 694 z późn. zm.).

Ministerstwa Finansów na interpelację poselską nr 10877/09.