Zobowiązania ewidencjonuje się w wartości nominalnej

Przepisy prawa bilansowego definiują zobowiązania jako wynikające z przeszłych zdarzeń obowiązki wykonania świadczeń o wiarygodnie określonej wartości, które spowodują wykorzystanie już posiadanych lub przyszłych aktywów jednostki.

W księgach rachunkowych jednostki ewidencjonują w tym zakresie zobowiązania powstałe m.in. z tytułu zakupu towarów, materiałów, środków trwałych i usług. Ich wycena początkowa będzie przebiegała na podstawie art. 28 ust. 11 pkt 2 ustawy o rachunkowości, tj. według wartości nominalnej. W takiej kwocie ewidencjonuje się je na dzień powstania tych zobowiązań. Należy pamiętać, że na dzień bilansowy konieczna jest ich ponowna wycena. Następuje ona na zasadach określonych w art. 28 ust. 1 pkt 8 ustawy o rachunkowości. Oznacza to ustalenie wartości w kwocie wymagalnej zapłaty, tzn. wraz z odsetkami z tytułu zwłoki w zapłacie, w przypadku gdy na podstawie kodeksu cywilnego podmiot został nimi obciążony, lub też wynikają one z umowy z kontrahentem.

Do ewidencji zobowiązań służą konta rozrachunków, tj. zespołu 2. Przykładowo konto 202 - Rozrachunki z dostawcami, służy do ewidencji rozrachunków z krajowymi i zagranicznymi dostawcami z tytułu materiałów, towarów, robót i usług zakupionych w celach prowadzonej działalności operacyjnej. Na tym koncie księguje się zobowiązania wynikające m.in. z faktur VAT wystawionych na dostawy, roboty i usługi lub prawomocnych administracyjnych lub sądowych tytułów egzekucyjnych.

Saldo Ma konta - Rozrachunki z dostawcami, wykazuje stan zobowiązań, natomiast saldo Wn (należności) powstaje np. w przypadku wpłat przewyższających zobowiązania lub udzielonych upustów.

Przykładowe księgowania mogą przebiegać w następujący sposób:

1. Faktura od dostawcy krajowego na zakup towarów: strona Wn konta 300 - Rozliczenie zakupu - w cenie nabycia (wartość netto), strona Wn konta 225 - Rozliczenie VAT naliczonego - wartość VAT, strona Ma konta 202 - Rozrachunki z dostawcami - wartość brutto,

2. Podwyższenie zobowiązania o odsetki za zwłokę w zapłacie: strona Wn konta: 756 - Koszty finansowe, strona Ma konta 202 - Rozrachunki z dostawcami,

3. Odpisanie zobowiązania umorzonego: strona Wn konta 202 - Rozrachunki z dostawcami, strona Ma 760 - Pozostałe przychody operacyjne,

4. Zapłata zobowiązania na rachunek bankowy: strona Wn konta 202 - Rozrachunki z dostawcami, strona Ma konta 130 - Rachunek bankowy.

Podmiot może jednak zapłacić kontrahentowi przykładowo wekslem - co stanowi swego rodzaju kredyt kupiecki. Do ewidencji zobowiązań wynikających z wydanych kontrahentom weksli i czeków własnych w wartości, na która one opiewają, służy konto 205 - Zobowiązania z tytułu weksli i czeków wydanych dostawcom.

Ewidencja zapłaty zobowiązań wekslem może przebiegać następująco: strona Wn konta 202 - Rozrachunki z dostawcami, strona Ma konta 205 - Zobowiązania z tytułu weksli i czeków wydanych dostawcom. Wówczas różnicę wartości (na poczet kosztów dyskonta) ujmuje się: strona Wn konta 756 - Koszty finansowe, strona Ma konta 205 - Zobowiązania z tytułu weksli i czeków wydanych dostawcom.

Należy pamiętać też, że konto 202 nie służy do ewidencji zakupu środków trwałych. Ujęcie zobowiązań z tego tytułu przebiega za pośrednictwem konta 240 - Inne rozrachunki. Ewidencja w tym przypadku będzie przebiegała analogicznie jak w powyższych schematach.

Jeżeli operacje zakupu np. towarów lub materiałów wyrażone są w walucie obcej, do przeliczenia ich na polskie złote należy zastosować przepisy art. 30 ust. 2 ustawy o rachunkowości. Przypomnijmy, że zgodnie z tym przepisem do sprzedaży lub kupna walut oraz zapłaty należności lub zobowiązań stosuje się kurs waluty faktycznie zastosowany do danej operacji zależny od charakteru i okoliczności operacji. Jeżeli nie jest możliwe zastosowanie takiego kursu, stosuje się średni kurs waluty ogłoszone przez Narodowy Bank Polski z dnia poprzedzającego dzień zapłaty należności/zobowiązań.

Warto w tym miejscu zwrócić uwagę na wyjaśnienia Ministerstwa Finansów w tym zakresie, zamieszczone na stronie internetowej www.mf.gov.pl.

Resort wyjaśnia, że do przeliczenia operacji dla celów księgowych jednostka przyjmuje kurs waluty faktycznie zastosowany, np. bieżący kurs stosowany przez bank obsługujący jednostkę (ewentualnie indywidualnie wynegocjowany), kurs wyznaczony przez kantor bądź inny wynikający z warunków umowy (np. forward lub opcji walutowych), jeżeli taki kurs jest właściwy dla przeprowadzanej operacji. Może też przyjąć kurs średni NBP, w szczególności gdy operacje zapłaty należności/zobowiązań regulowane są za pośrednictwem bankowego rachunku walutowego jednostki. Ministerstwo tłumaczy, że waluty obce, trafiające na walutowy rachunek bankowy, a pochodzące np. z zapłaty należności w walucie obcej czy zaciągnięcia kredytu walutowego nie są odsprzedawane bankowi prowadzącemu ten rachunek, lecz służą potrzebom jednostki, a środki wypłacane z tego rachunku, przeznaczone do regulacji zobowiązań w walucie obcej, nie są zakupywane w banku. Tym samym wyceny tych środków nie należy wiązać z kursem kupna/sprzedaży waluty stosowanym przez bank prowadzący rachunek walutowy jednostki. Bank na ogół nie informuje jednostki o kursie stosowanym w momencie wpływu/rozchodu środków na i z jej walutowego rachunku bankowego. Na wyciągu bankowym również nie zamieszcza informacji o równowartości w złotych kwoty, która wpłynęła w walucie obcej na ten rachunek bądź została z niego wypłacona. Resort finansów podkreśla więc, że wycena taka uwzględnia zatem stan faktyczny i pozwala na przyjęcie jednolitych i bezpiecznych zasad, a w następstwie tego ustalanie różnic kursowych stosowanych zarówno dla celów księgowych, jak i w rachunku podatkowym dla osób prawnych i fizycznych.

W przypadku zakupu np. towarów z krajów Unii Europejskiej najczęściej mamy do czynienia z wewnątrzwspólnotowym nabyciem. Zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy o VAT oznacza to nabycie prawa do rozporządzania jak właściciel towarami, które w wyniku dokonanej dostawy przemieszczane są z terytorium jednego państwa unijnego do drugiego. W tym kontekście warto zwrócić uwagę na art. 5 ust. 1 pkt 4 ustawy o VAT. Wśród czynności opodatkowanych podatkiem od towarów i usług przepis ten wymienia wewnątrzwspólnotowe nabycie towarów za wynagrodzeniem na terytorium kraju. W tym przypadku obowiązek podatkowy powstaje 15. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym dokonano dostawy towaru będącego przedmiotem wewnątrzwspólnotowego nabycia. Natomiast gdy przed tym terminem podatnik podatku od wartości dodanej wystawił fakturę, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą wystawienia faktury. Takie regulacje zawiera art. 20 ust. 5 i 6 ustawy o VAT. Należy jednak pamiętać, że nie dotyczy to wewnątrzwspólnotowego nabycia nowych środków transportu. Zgodnie bowiem z art. 20 ust. 9 ustawy o VAT w takiej sytuacji obowiązek podatkowy powstaje z chwilą otrzymania towaru, nie później niż z chwilą wystawienia faktury przez podatnika podatku od wartości dodanej.

Powstanie obowiązku podatkowego z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia towarów pociąga za sobą konieczność wystawienia faktury wewnętrznej. Kwota podatku należnego wynikająca z faktury wewnętrznej stanowi kwotę podatku naliczonego.

Ujęcie w księgach rachunkowych tych operacji może przebiegać w następujący sposób:

1. Ewidencja wewnątrzwspólnotowej dostawy towarów:

● na podstawie faktury otrzymanej od kontrahenta zagranicznego (kwota wynikająca z faktury): strona Wn konta 300 - Rozliczenie zakupu, strona Ma konta 202 - Rozrachunki z dostawcami,

● na podstawie faktury wewnętrznej - wartość VAT: strona Wn konta 225 - Rozliczenie VAT naliczonego, strona Ma konta 224 - Rozliczenie VAT należnego.

2. Zapłata zobowiązania z walutowego rachunku bankowego: strona Wn konta 202 - Rozrachunki z dostawcami, strona Ma konta 132 - Rachunek walutowy,

3. Różnice kursowe powstałe po zapłacie zobowiązania:

- dodatnie: strona Wn konta 202 - Rozrachunki z dostawcami, strona Ma konta 750 - Przychody finansowe,

- ujemne: strona Wn konta 756 - Koszty finansowe, strona Ma konta 202 - Rozrachunki z dostawcami.

@RY1@i02/2010/108/i02.2010.108.086.0007.001.jpg@RY2@

Nabycie towarów z kraju UE

Agnieszka Pokojska

agnieszka.pokojska@infor.pl

Art. 28 i 30 ustawy z 29 września 1994 r. o rachunkowości (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 152, poz. 1223 z późn. zm.).