Majątek trzeba wyceniać ostrożnie

Księgowi, którzy przystępują do wyceny bilansowej składników majątku, przy tego typu czynnościach powinni brać pod uwagę m.in. zasadą ostrożności. Konieczne jest więc zweryfikowanie, czy nie zachodzi potrzeba korekty ich wartości.

Wyceniając do bilansu środki trwałe, należy jednak pamiętać, że w przypadku tych składników majątku nie ma możliwości podwyższenia ich wartości. Możliwe jest to tylko na podstawie odrębnych przepisów (ostatnia aktualizacja w 1995 roku).

Możliwe jest natomiast dokonywanie odpisów aktualizujących zmniejszających wartość środków trwałych.

Definicję trwałej utraty wartości określa art. 28 pkt 7 ustawy o rachunkowości. Zgodnie z tym przepisem zachodzi ona, gdy istnieje duże prawdopodobieństwo, że kontrolowany przez jednostkę składnik aktywów (w tym przypadku środków trwałych) nie przyniesie w przyszłości w znaczącej części lub w całości przewidywanych korzyści ekonomicznych.

Taka utrata wartości może nastąpić z wielu powodów, przykładowo: zniszczenie lub trwałe uszkodzenie środka trwałego, wyłączenie do z użytkowania na skutek zmian technologicznych czy też przeznaczenie środka trwałego do sprzedaży.

Konieczność ujmowania odpisów wynika z zasad wyceny bilansowej tych składników majątku. Polskie prawo bilansowe wymaga, aby na dzień kończący rok obrotowy wycenić środki trwałe według ceny nabycia, kosztów wytworzenia lub wartości przeszacowanej (po aktualizacji wyceny środków trwałych), pomniejszając o odpisy amortyzacyjne lub umorzeniowe, a także o odpisy z tytułu trwałej utraty wartości.

W księgach rachunkowych odpisy aktualizujące dotyczące środków trwałych można zaewidencjonować w następujący sposób: strona Wn konta 766 - Pozostałe koszty operacyjne, strona Ma konta 050 - Odpisy aktualizujące wartość środków trwałych.

Jeżeli jednak ich wartość była aktualizowana na mocy odrębnych przepisów i został utworzony kapitał z aktualizacji wyceny, utratę wartości do wysokości utworzonego kapitału należy ująć: strona Wn konta 803 - Kapitał z aktualizacji wyceny, strona Ma konta 050 - Odpisy aktualizujące wartość środków trwałych.

Odpisy aktualizujące podlegają odwróceniu. Odwrócenie odpisu należy ująć w księgach rachunkowych jako pozostałe przychody operacyjne.

Przy wycenie bilansowej warto też zwrócić uwagę na należności. Zgodnie z art. 28 ust. 1 pkt 7 ustawy o rachunkowości, należności wyceniamy w kwocie wymaganej zapłaty przy zachowaniu zasady ostrożności. Szczegółowe wytyczne precyzujące sposób dokonywania odpisów odnajdujemy w art. 35b i 35c ustawy o rachunkowości. Artykuł 35b wymienia sytuacje, w jakich spółka powinna utworzyć odpisy aktualizujące. Przykładowo jest to upadłość kontrahenta, postawienie go w stan likwidacji czy też kwestionowanie należności.

Wysokość dokonanych odpisów musi uwzględnić stopień prawdopodobieństwa zapłaty należności. W przypadku należności od dłużników postawionych w stan likwidacji lub w stan upadłości należy utworzyć odpis do wysokości należności nieobjętej gwarancją lub innym zabezpieczeniem należności, zgłoszonej likwidatorowi lub sędziemu komisarzowi w postępowaniu upadłościowym. Podobnie jest, gdy dłużnik kwestionuje płatność lub zalega, a według oceny jego sytuacji majątkowej i finansowej spłata należności w umownej kwocie nie jest prawdopodobna.

System przyjęty dla tworzenia odpisów powinien być ustalony w zasadach (polityce) rachunkowości. Podmioty mogą więc przyjąć dostosowane do swojego profilu działalności zasady. Przykładowo, mogą dokonywać odpisów metodą indywidualną dla poszczególnych należności lub kontrahentów albo metodą statystyczną. System indywidualny jest właściwy dla firm, które posiadają stałą bazę klientów, i polega na przeprowadzeniu analizy sytuacji poszczególnych kontrahentów. Należy przy tym wziąć pod uwagę przyczynę zwłoki, ewentualne problemy finansowe dłużnika, dotychczasową współpracę oraz rodzaj posiadanych zabezpieczeń.

Niektóre firmy nie mogą sobie pozwolić na stosowanie tej metody. Wówczas odpisy mogą być tworzone metodą statystyczną na podstawie salda należności przeterminowanych. Oznacza to, że korzystając z danych historycznych, firma statystycznie określa wartość tworzonych odpisów. Może ona np. przyjąć, że w przypadku należności przeterminowanych od 90 do 180 dni będzie tworzyła odpis w wysokości 50 proc. salda należności. Natomiast jeżeli kontrahenci spóźniają się z zapłatą dłużej niż 180 dni, odpis dokonywany będzie w pełnej ich wysokości.

Zgodnie z art. 35b ust. 2 odpisy aktualizujące w zależności od rodzaju należności obciążają pozostałe koszty operacyjne lub koszty finansowe. Jeżeli wystąpi zdarzenie, które było przyczyną utworzenia odpisu, należność trzeba spisać w ciężar wcześniej utworzonego odpisu. Natomiast jeżeli przyczyna ustanie, należy rozliczyć dokonany uprzednio odpis, zaliczając jego zmniejszenie odpowiednio do pozostałych przychodów operacyjnych lub finansowych. Należy pamiętać, że odpisów należności, które dotyczą sprzedaży towarów i usług, dokonuje się łącznie z wartością VAT.

@RY1@i02/2010/046/i02.2010.046.086.008a.001.jpg@RY2@

Odpis aktualizujący

agnieszka.pokojska@infor.pl