Definicja kontroli wpłynie na sprawozdania finansowe

Od 1 stycznia 2013 r. będą obowiązywać trzy nowe Międzynarodowe Standardy Sprawozdawczości Finansowej (MSSF) z zakresu konsolidacji. Pakiet nowych standardów obejmuje MSSF 10 - Skonsolidowane sprawozdanie finansowe, MSSF 11 - Wspólne ustalenia umowne oraz MSSF12 - Ujawnianie informacji o zaangażowaniu w innych jednostkach. Co się zmieni?

MSSF 10 zastąpi regulacje odnoszące się do konsolidacji zawartej aktualnie w MSR 27 Skonsolidowane i jednostkowe sprawozdania finansowe oraz interpretacji tzw. SKI 12 Konsolidacja - jednostki specjalnego przeznaczenia. Po tej zmianie SKI 12 zostanie wycofany, natomiast MSR 27 zostanie okrojony i pozostaną w nim wyłącznie regulacje dotyczące jednostkowych sprawozdań finansowych.

Czy jednostki zależne trzeba będzie konsolidować inaczej niż dziś?

Nie. MSSF 10 nie będzie miał żadnego wpływu na sposób rozliczania jednostek zależnych w skonsolidowanych sprawozdaniach finansowych. Procedury i zasady konsolidacji pozostają bez zmian. Wdrożenie MSSF 10 może, choć nie musi spowodować, że zakres podmiotów objętych konsolidacją będzie inny. Główną tego przyczyną jest sformułowanie w MSSF 10 nowej definicji kontroli. Pochodną nowej definicji kontroli jest zawarty w MSSF 10 szeroki zakres wytycznych odnoszących się do jej stosowania. Nowe wytyczne wynikające z MSSF 10, które nie występowały w MSR 27 lub SKI 12, mogą mieć wpływ na odmienne niż dziś rozstrzygnięcia co do obowiązku objęcia jednostki konsolidacją.

Na czym polega nowa koncepcja kontroli?

Opiera się ona na trzech elementach: uprawnieniach, zmiennych wpływach z inwestycji i zdolności wykorzystania uprawnień do oddziaływania na zmienne wpływy z inwestycji. Wszystkie trzy wskazane elementy muszą występować łącznie. U podstaw nowej definicji kontroli leżą ryzyka i korzyści z tytułu zaangażowania inwestycyjnego w inną jednostkę, których wyrazem są wpływy ulegające wahaniom. Jeżeli zakres uprawnień inwestora jest tak szeroki, że może oddziaływać na jednostkę, kontroluje on ryzyka i korzyści związane z inwestycją. Warto dodać, że zgodnie z MSSF 10 sprawowanie kontroli można zlecić innemu podmiotowi. To również zupełna nowość. Przy rozstrzyganiu, kto faktycznie sprawuje kontrolę, może pojawić się konieczność przeanalizowania relacji zleceniodawca - agent. Te z kolei regulacje mogą mieć znaczenie dla funduszy inwestycyjnych.

Kto jeszcze powinien przeanalizować nowe wymogi?

Na pewno te grupy kapitałowe, które w swoich strukturach posiadają tzw. jednostki specjalnego przeznaczenia, objęte dotychczas regulacjami SKI 12. Według wyjaśnień Rady Międzynarodowych Standardów Rachunkowości to właśnie tego typu struktury skłoniły radę do opracowania nowego standardu do konsolidacji. Kryzys finansowy w USA dostarczył bogatego materiału empirycznego o skali strukturyzowania transakcji w grupach, głównie w instytucjach finansowych. Był to bezpośredni impuls do wyciągnięcia wniosku, że istniejące regulacje trzeba zmienić i to fundamentalnie. Dlatego też skutki rozstrzygnięć pod MSSF 10 dla tzw. jednostek strukturyzowanych (poprzednio określanych jako jednostki specjalnego przeznaczenia) mogą być inne niż dotychczas. A wszystko po to, by poza bilansem grupy nie znajdowały się obszary działalności, na które de facto decydujący wpływ ma nadal grupa. Co ciekawe, w przypadku tego typu struktur to nie prawa głosu będą rozstrzygać o kontroli. Nowa definicja posługuje się szerokim pojęciem uprawnień, pod którym mogą kryć się np. różnego typu umowy określające rozkład ryzyk i korzyści związanych z działalnością rozmaitych wehikułów. Tu kluczowe znaczenie ma ta działalność jednostki strukturyzowanej, z którą wiąże się zmienność wpływów.

Czy są potrzebne zmiany w systemie finansowo-księgowym?

Wdrożenie MSSF 10 nie wymaga modyfikacji w samym systemie finansowo-księgowym wspierającym konsolidację. Są one natomiast konieczne w procedurach wstępnych procesu konsolidacji, tj. na etapie identyfikowania jednostek, które powinny być objęte konsolidacją.

Natomiast jeżeli w świetle nowej definicji kontroli zakres konsolidowanych podmiotów będzie szerszy, przełoży się to na konieczność uzupełnienia obrazu grup kapitałowych o dane finansowe podmiotów, które wcześniej nie były objęte konsolidacją. A zatem konieczne będzie retrospektywne przekształcenie opublikowanych wcześniej sprawozdań skonsolidowanych i w związku z tym wprowadzenie odpowiednich zapisów do systemów finansowo-księgowych.

A co z pozostałymi dwoma standardami?

Wdrożenie MSSF 11 pociągnie konieczność zmian w systemie finansowo-księgowym tych grup kapitałowych, które jednostki współkontrolowane rozliczały dotychczas za pomocą konsolidacji proporcjonalnej. Metoda ta dostępna jest aktualnie na gruncie MSR 31 Udziały we wspólnych przedsięwzięciach. Zgodnie z MSSF 11 konsolidacja proporcjonalna zostaje zastąpiona przez metodę praw własności, co wiąże się z koniecznością opracowania odpowiednich algorytmów przetwarzania w systemie finansowo-księgowym wspierającym konsolidację. Niezbędne będzie również przekształcenie historycznych danych, czyli retrospektywne przekształcenie opublikowanych wcześniej sprawozdań skonsolidowanych i w związku z tym wprowadzenie odpowiednich zapisów do systemów finansowo-księgowych.

Natomiast MSSF 12 - Ujawnianie informacji o zaangażowaniu w innych jednostkach w całości dotyczy zakresu informacji prezentowanych w notach do sprawozdania finansowego. Standard określa i ujednolica wymogi dotyczące prezentowania informacji o jednostkach zależnych, wspólnych przedsięwzięciach oraz jednostkach stowarzyszonych, które dotychczas rozproszone były w MSR 27, MSR 28 oraz MSR 31. MSSF 12 wprowadza też np. nowy wymóg prezentowania informacji o charakterze oraz ekspozycji na ryzyko w związku z zaangażowaniem w innych jednostkach, w tym zwłaszcza w jednostkach strukturyzowanych, które dla podmiotów wykorzystujących tego typu rozwiązania mogą oznaczać narażenie na potencjalne straty.

@RY1@i02/2012/170/i02.2012.170.00800010b.802.jpg@RY2@

materiały prasowe

Elżbieta Podolak, menedżer techniczny w zespole audytu Grant Thornton

Rozmawiała Agnieszka Pokojska