Jakie problemy mają podmioty z tworzeniem informacji dodatkowej

1 Spółka może dokonać zmiany polityki (zasad) rachunkowości w trakcie roku obrotowego. W jaki sposób powinna ująć te zmiany w informacji dodatkowej tworzonej przy sporządzaniu sprawozdania finansowego?

Kwestię tę reguluje art. 8 ust. 2 ustawy o rachunkowości. Zgodnie z tym przepisem jednostka może, ze skutkiem od pierwszego dnia roku obrotowego, bez względu na datę podjęcia decyzji, zmienić dotychczas stosowane rozwiązania na inne, przewidziane ustawą. Zmiana taka wymaga również określenia w informacji dodatkowej wpływu tych zmian na sprawozdania finansowe, czyli bilans, rachunek zysków i strat, zestawienie zmian w kapitałach oraz przepływy środków pieniężnych. W informacji dodatkowej do sprawozdania finansowego jednostki za rok obrotowy, w którym zmiany te nastąpiły, należy podać przyczyny tych zmian, określić liczbowo ich wpływ na wynik finansowy oraz zapewnić porównywalność danych sprawozdania finansowego dotyczących roku poprzedzającego rok obrotowy, w którym dokonano zmian. Jedną z przyczyn może być np. zmiana systemu finansowego.

2 Jak wyglądają w praktyce zmiany zasad rachunkowości i jaki mają wpływ na sprawozdanie finansowe? Czy możemy to przedstawić na przykładzie?

Tak. Przykładowo, spółka do marca 2011 r. ewidencjonowała zejścia zapasów wwdług metody FIFO, tj. pierwsze przyszło, pierwsze wyszło. W kwietniu 2011 r. zmieniła metodę ewidencji rozchodów z magazynu na średnioważoną. Zgodnie z ustawą o rachunkowości zmiana sposobu wyceny będzie już obowiązywała od 1 stycznia 2011 r., a spółka jest zobowiązana do przeliczenia stanów magazynowych po średnioważonej, począwszy od 1 stycznia 2011 r. Załóżmy, że wartość zapasów według wyceny FIFO na koniec stycznia wynosiła 5 mln zł, natomiast po przeliczeniu wg średnioważonej wartość zapasów wynosi 4,5 mln zł. Powstała różnica 0,5 mln zł zmniejsza wartość zapasów w bilansie, a zwiększa koszt własny sprzedanych produktów czy towarów. W taki sam sposób należy przeliczyć stany magazynowe na koniec poprzedniego roku i zaprezentować zapasy według nowej wyceny w nocie. Wartość zapasów na koniec 2010 roku wynosiła 2,5 mln zł, po przeliczeniu według średnioważonej wynosi 2,4 mln zł. Powstała różnica to 100 tys. zł, która koryguje wartość zapasów oraz wartość kosztu własnego sprzedanych produktów/wartość sprzedanych towarów. W nocie zapewniającej porównywalność należy więc wykazać w pierwszej kolumnie dane sprzed zmiany, czyli de facto z poprzedniego sprawozdania finansowego, w kolejnej kolumnie wartości zmian będących konsekwencją zmian zasad rachunkowości, a ostatnia kolumna będzie prezentowała ostateczne wartości porównawcze z uwzględnieniem zmian. W taki sam sposób należy zaprezentować zmiany w rachunku zysków i strat oraz w zestawieniu zmian w kapitałach oraz przepływach pieniężnych. W zestawieniu zmian w kapitałach wycena będzie miała wpływ na zaprezentowany wynik netto, a w przepływach pieniężnych na pozycję prezentującą zmianę w stanie zapasów.

3 W jaki sposób najlepiej przedstawić porównywalność danych w przypadku zmiany polityki/zasad rachunkowości?

Zalecam w nocie o porównywalności danych w informacji dodatkowej zaprezentować bilans oraz rachunek zysków i strat z dodatkową kolumną, która zawierałaby kwoty, o jakie poszczególne pozycje sprawozdania powinny być skorygowane w związku z wprowadzoną zmianą - różnica do poprzedniego roku - oraz kolumną, która przedstawiałaby wartości bilansowe oraz wartości rachunku zysków i strat po uwzględnieniu zmiany. Taka forma prezentacji daje przejrzysty obraz pozycji, które uległy zmianom.

4 Jaką rolę pełni informacja dodatkowa do sprawozdania finansowego?

Informacja dodatkowa jest jednym z pięciu elementów sprawozdania finansowego. Prawidłowo sporządzona dostarcza szczegółowych informacji o bilansie, rachunku zysków i strat, a także rachunku przepływów pieniężnych. Powinna zawierać istotne dane i objaśnienia, które są niezbędne do rzetelnego i jasnego przedstawiania sytuacji majątkowej i finansowej oraz wyniku finansowego w sprawozdaniu.

W bilansie oraz rachunku zysków i strat prezentowane są ogólne dane dotyczące poszczególnych pozycji, takich jak wartości środków trwałych, zapasów czy zobowiązań. Natomiast informacja dodatkowa zawiera szczegółowe dane dotyczące poszczególnych pozycji bilansu oraz rachunku zysków i strat. W przypadku środków trwałych bilans prezentuje jedynie wartość księgową środków trwałych, tj. wartość netto. W informacji dodatkowej do sprawozdania znajduje się szczegółowe zestawienie zmian wartości środków trwałych w odniesieniu do ich wartości początkowej, amortyzacji, zwiększeń i zmniejszeń. Zaprezentowana jest również informacja, czy wartość środków trwałych zawiera środki trwałe wynajmowane na podstawie umów leasingu finansowego i czy spółka w wartości środków trwałych posiada również grunty używane na podstawie umowy użytkowania wieczystego.

Z kolei w nocie do zapasów prezentowana jest informacja na temat struktury wiekowej zapasów oraz informacja na temat odpisów aktualizujących ich wartości. Ponadto w informacji dodatkowej do zobowiązań zaprezentowany jest podział zobowiązań na okres wymagalności oraz podane są zabezpieczenia, jakie zostały ustanowione na zobowiązaniach.

5 Zdarza się, że tworząc informację dodatkową do sprawozdania finansowego, podmioty robią błędy. Z jakimi problemami w tej części rocznego raportu spotkała się pani w pracy biegłego rewidenta?

Najczęstszym błędem, jaki pojawia się przy sporządzaniu informacji dodatkowej, jest niekompletność ujawnień w odniesieniu do załącznika nr 1 ustawy o rachunkowości. Często w przypadku gdy wymieniony punkt w załączniku nie występuje w spółce lub nie ma zastosowania w odniesieniu do tej spółki, nie jest on najczęściej w ogóle prezentowany. W takim przypadku może rodzić się wątpliwość, czy sporządzający nie dopisał wymaganej informacji - czy punkt ten nie występuje, czy nie dotyczy. Zalecamy odnieść się do każdego punktu zawartego w załączniku nr 1, a w wypadku gdy nie występuje lub nie dotyczy, należy podać taką informację. Zdarzają się przypadki, iż sporządzający nie uzgadnia kwot występujących w poszczególnych notach do sprawozdań. Przykładowo, kwota podana jako poniesione nakłady na niefinansowe aktywa trwałe nie zgadza się ani z kwotą podaną w przepływach środków pieniężnych lub/ani z tabelą ruchu środków trwałych lub kwoty wymienione w nocie dotyczącej transakcji z podmiotami powiązanymi nie są zgodne z wartościami podanymi w należnościach i zobowiązaniach od podmiotów powiązanych czy w przychodach z jednostkami powiązanymi. Należy również zwrócić uwagę, iż w przypadku kiedy w spółce występuje ryzyko kontynuacji działalności, należy ujawnić w nocie dodatkowej do sprawozdania finansowego informacje o niepewności co do możliwości kontynuowania działalności, opis tych niepewności oraz stwierdzić, że taka niepewność występuje, oraz czy sprawozdanie finansowe zawiera korekty z tym związane. Nota dotycząca kontynuacji działalności powinna zawierać również opis podejmowanych bądź planowanych przez jednostkę działań mających na celu eliminację niepewności.

6 W jaki sposób można uniknąć błędów przy tworzeniu tej części sprawozdania?

Rekomenduję szczegółową analizę informacji, jakie wymagane są załącznikiem nr 1 do ustawy o rachunkowości, oraz szczegółowe uzgadnianie poszczególnych not do sprawozdań. Przykładowo, nota dotycząca zestawienia zmian w środkach trwałych prezentuje między innymi wartość netto poszczególnych pozycji środków trwałych, takich jak grunty, budynki i budowle czy maszyny i urządzenia. Wartość netto z noty dotyczącej środków trwałych należy sprawdzić do pozycji środki trwałe wykazanej w bilansie.

Najczęstszym błędem jest brak kompletności ujawnień w odniesieniu do załącznika nr 1 ustawy o rachunkowości

@RY1@i02/2012/060/i02.2012.060.071001200.802.jpg@RY2@

Materiały prasowe

Aleksandra Witek-Łojewska, biegły rewident, menedżer w Deloitte Audyt

Rozmawiała Agnieszka Pokojska

Podstawa prawna

Ustawa z 29 września 1994 r. o rachunkowości 1994 r. (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 152, poz. 1223 ze zm.).