KSR 1 "Rachunek przepływów pieniężnych": Jakie problemy przynosi praktyka

Zasady sporządzania rachunku przepływów pieniężnych regulowane są przez ustawę o rachunkowości, a w szczególności przez Krajowy Standard Rachunkowości nr 1 "Rachunek przepływów pieniężnych". Spółki sporządzające sprawozdanie finansowe zgodnie z MSSF korzystają z rozwiązań zawartych w MSR 7 "Rachunek przepływów pieniężnych". Główną różnicą pomiędzy ustawą o rachunkowości a MSSF jest sam kształt rachunku przepływów. W zestawieniu sporządzonym zgodnie z ustawą o rachunkowości w pionie działalności operacyjnej wychodzi się od zysku netto. Natomiast w zestawieniu przepływów sporządzonym zgodnie z MSR 7 wychodzi się od zysku brutto, co wymaga ujęcia podatku dochodowego w ramach korekt do działalności operacyjnej.

Stosowane zasady

Sporządzenie rachunku przepływów pieniężnych generalnie opiera się na zasadzie kasowej, co oznacza, że operacje gospodarcze ujmowane są w momencie zapłaty. Natomiast sporządzenie bilansu bazuje na zasadzie memoriałowej, gdzie zdarzenia gospodarcze księgowane są w okresach, których dotyczą. Rozbieżność między tymi zasadami powoduje, że rachunek przepływów pieniężnych, w odróżnieniu od bilansu, nie może zawierać zdarzeń, które nie stanowią przepływów pieniężnych. Zdarzenia takie powinny być z rachunku przepływów eliminowane.

Ważny rodzaj działalności

Zestawienie cash flow składa się z trzech podstawowych rodzajów działalności: operacyjnej, inwestycyjnej i finansowej. Rachunek zysków i strat również zawiera te rodzaje działalności. Operacje gospodarcze, które powinno ujmować się w ramach danego rodzaju działalności w rachunku przepływów pieniężnych, różnią się jednak od tych ujmowanych w rachunku zysków i strat. Przykładem mogą tu być otrzymane odsetki od udzielonej pożyczki - w cash flow należy je prezentować w pionie działalności inwestycyjnej, natomiast w rachunku zysków i strat w pionie działalności finansowej (o ile zostały naliczone za okres, za który rachunek zysków i strat jest sporządzany).

Z praktyki wynika, że najwięcej błędów popełnianych jest przez księgowych przy identyfikacji korekt do wyniku finansowego netto w pionie działalności operacyjnej rachunku przepływów. Oczywiście zdarzają się także pomyłki w ramach pozostałych pionów działalności w cash flow. Najczęściej popełniane błędy to:

●korekty zmian stanów pozycji bilansowych nieuwzględniające eliminacji pozycji niepieniężnych oraz przesunięć do działalności inwestycyjnej lub finansowej;

●błędna prezentacja odpisów na rzeczowe aktywa trwałe, wartości niematerialne i prawne lub inwestycje długoterminowe;

●nieuzasadniona eliminacja niezapłaconych odsetek handlowych albo przesunięcie zapłaconych odsetek do działalności finansowej lub inwestycyjnej;

●nieuzasadniona eliminacja lub przesunięcie różnic kursowych powstałych na rozrachunkach handlowych;

●brak rozpoznania przekwalifikowania pozycji bilansowych (np. reklasyfikacja środków trwałych do zapasów lub odwrotnie);

●nieprawidłowa identyfikacja różnicy pomiędzy bilansową zmianą stanu środków wpieniężnych a ich zmianą wynikającą z cash flow;

●błędne korekty związane z leasingiem finansowym;

●nieprawidłowe korekty eliminacyjne związane z aportem zorganizowanej części przedsiębiorstwa;

●niepoprawne ujęcie wyceny forwardów;

●niepoprawne ujęcie dotacji do środków trwałych;

●pomyłki w znakach ("plus" lub "minus") odpowiednich pozycji cash flow w ramach korekt wyniku finansowego.

Ważne

Zdecydowana większość podmiotów sporządza rachunek przepływów pieniężnych metodą pośrednią. Metoda bezpośrednia jest bardzo rzadko spotykana w praktyce

Pomocne wskazówki

● W ramach korekt do wyniku finansowego netto wszystkie korekty dotyczące kosztów prezentuje się ze znakiem "plus", a przychodów ze znakiem "minus", natomiast korekty dotyczące zwiększenia stanu aktywów ze znakiem "minus", a pasywów ze znakiem "plus" (korekty dotyczące zmniejszenia prezentuje się ze znakiem odwrotnym).

● Zmiana każdej z pozycji bilansu powinna być ujęta w całości w odpowiednich pozycjach cash flow, np. zmiana wartości środków trwałych może wynikać ze zwiększeń (np. w postaci nabycia, leasingu finansowego), naliczonej amortyzacji za rok obrotowy lub zmniejszeń (np. w postaci likwidacji, sprzedaży, przekwalifikowania).

● Wszystkie zdarzenia niestanowiące przepływu pieniężnego powinny zostać wyeliminowane z cash flow.

● Wszystkie zdarzenia stanowiące przepływ pieniężny, a dotyczące działalności inwestycyjnej lub finansowej, powinny zostać przesunięte z działalności operacyjnej, np. naliczone w roku obrotowym i zapłacone do dnia bilansowego odsetki od kredytów.

PRZYKŁAD

Metoda pośrednia

Sporządzić rachunek przepływów pieniężnych metodą pośrednią dla Spółki X.

Stany pozycji bilansowych na bilans otwarcia i zamknięcia oraz wynikająca z tego zmiana ukształtowały się następująco (dane w tys. zł)

1)

Wartości niematerialne i prawne, w tym:	150	200	(50)
- wartość firmy	10	0	10
- inne wartości niematerialne i prawne	140	200	(60)
Rzeczowe aktywa trwałe	400	300	100
Należności długoterminowe	10	0	10
Inwestycje długoterminowe (udziały)	500	400	100
Rozliczenia międzyokresowe czynne długoterminowe	50	30	20
Zapasy	100	150	(50)
Należności krótkoterminowe	300	250	50
Inwestycje krótkoterminowe, w tym:	400	350	50
- pożyczki udzielone	100	50	50
- wycena forwardów	30	50	(20)
- środki pieniężne w kasie i na rachunkach bankowych	220	250	(30)
- lokaty bankowe do 3 m-cy	50	0	50
Rozliczenia międzyokresowe czynne krótkoterminowe	150	50	100
Kapitały, w tym:	900	800	100
- wynik finansowy netto	100	50	50
- pozostałe pozycje kapitałów	800	750	50
Rezerwy	120	100	20
Zobowiązania długoterminowe (kredyt bankowy)	180	200	(20)
Zobowiązania krótkoterminowe, w tym:	610	280	330
- kredyty i pożyczki	200	100	100
- zobowiązania z tyt. leasingu finansowego	60	50	10
- zobowiązania z tytułu emisji obligacji	100	0	100
- zobowiązania inwestycyjne	50	60	(10)
- zobowiązania handlowe	150	50	100
- zobowiązania publiczno-prawne	30	10	20
- pozostałe zobowiązania	20	10	10
Rozliczenia międzyokresowe bierne	250	350	(100)

2) W okresie sprawozdawczym miały miejsce następujące operacje gospodarcze:

a) przekwalifikowano środki trwałe na zapasy w kwocie 20 tys. zł;

b) naliczono odsetki:

- od udzielonych pożyczek spółkom powiązanym w kwocie 15 tys. zł, z tego otrzymano 10 tys. zł;

- od kredytu bankowego w kwocie 20 tys. zł, całość została zapłacona;

- od zobowiązań leasingowych w kwocie 5 tys. zł, całość została zapłacona;

- kontrahenci naliczyli spółce odsetki za opóźnienia w dostawie towarów w kwocie 15 tys. zł, odsetki nie zostały uiszczone;

c) spłaty kredytu bankowego wyniosły 30 tys. zł;

d) na koniec roku obrotowego otrzymano aportem zorganizowaną część przedsiębiorstwa:

- środki trwałe w wartości netto 10 tys. zł;

- zapasy w kwocie 25 tys. zł;

- należności w kwocie 20 tys. zł;

- środki pieniężne o wartości 10 tys. zł;

- rezerwy w kwocie 15 tys. zł;

- zobowiązania z tytułu dostaw i usług w kwocie 20 tys. zł;

- zobowiązania publiczno-prawne w kwocie 5 tys. zł;

- zobowiązania z tytułu kredytów w kwocie 20 tys. zł.

Wskazane składniki aktywów i zobowiązań zostały wycenione w wartości godziwej.

W zamian za otrzymaną zorganizowaną część przedsiębiorstwa spółka wydała udziały w wartości nominalnej 15 tys. zł.

Spółka na ww. transakcji rozpoznała wartość firmy w kwocie 10 tys. zł.

e) naliczono różnice kursowe:

- od zobowiązań z tytułu dostaw i usług w kwocie 5 tys. zł (ujemne RK);

- od środków pieniężnych w kwocie 10 tys. zł (dodatnie RK).

f) spółka ujęła w wartości inwestycji krótkoterminowych wycenę z tytułu kontraktów forward w kwocie 20 tys. zł; jako że spółka posiada rachunkowość zabezpieczeń, efekt wyceny został ujęty bezpośrednio w kapitale własnym;

g) w trakcie roku obrotowego dokonano odpisów aktualizujących wartość:

- środków trwałych w kwocie 15 tys. zł;

- zapasów w kwocie 10 tys. zł;

- należności z tytułu dostaw i usług w kwocie 15 tys. zł.

h) w trakcie roku obrotowego otrzymano dotację na zakup środków trwałych w kwocie 20 tys. zł, którą ujęto na rozliczeniach międzyokresowych przychodów (RMP); odpisy dotacji z RMP ujmowane są w pozostałe przychody operacyjne; spółka poinformowała w informacji dodatkowej do sprawozdania finansowego, iż odpisy amortyzacyjne od środków trwałych zakupionych z dotacji prezentowane są w kosztach działalności operacyjnej w pozycji amortyzacja;

i) w trakcie roku obrotowego spółka przyjęła środki trwałe w leasingu finansowym o wartości 15 tys. zł;

j) naliczona amortyzacja od środków trwałych i wartości niematerialnych i prawnych za rok obrotowy wyniosła 20 tys. zł;

k) wartość netto sprzedanych środków trwałych wyniosła 10 tys. zł; przychody netto z ich sprzedaży wyniosły 15 tys. zł;

l) spółka objęła za gotówkę udział w podwyższeniu kapitału zakładowego spółki zależnej w kwocie 100 tys. zł;

m) odsetki naliczone a niezapłacone od lokat bankowych wyniosły 5 tys. zł (zaprezentowano w bilansie w pozycji środków pieniężnych);

n) dla uproszczenia przyjęto, że stan środków pieniężnych na BO wynikający z bilansu jest taki sam, jak ich stan na BO wynikający z cash flow;

o) dla uproszczenia przyjęto, że całość zobowiązań długoterminowych dotyczy kredytu bankowego;

p) dla uproszczenia przyjęto, że całość inwestycji długoterminowych dotyczy udziałów w spółkach powiązanych;

q) spłaty pożyczek udzielonych nie wystąpiły.

Rachunek przepływów pieniężnych	Stan na BZ
A. PRZEPŁYWY ŚRODKÓW PIENIĘŻNYCH Z DZIAŁALNOŚCI OPERACYJNEJ
I. Wynik finansowy netto (zysk/strata)	100
II. Korekty razem	(45)
1. Amortyzacja	20
2. Zyski/straty z tytułu różnic kursowych	(10)
3. Odsetki i udziały w zyskach (dywidendy)	10
4. Zysk/strata z działalności inwestycyjnej	10
5. Zmiana stanu rezerw	5
6. Zmiana stanu zapasów	95
7. Zmiana stanu należności	(40)
8. Zmiana stanu zobowiązań krótkoterminowych, z wyjątkiem kredytów i pożyczek	105
9. Zmiana stanu rozliczeń międzyokresowych	(240)
10. Inne korekty	0
III. Przepływy pieniężne netto z działalności operacyjnej (I-II)	55
B. PRZEPŁYWY ŚRODKÓW PIENIĘŻNYCH Z DZIAŁALNOŚCI INWESTYCYJNEJ
I. Wpływy (+)	25
1. Zbycie wartości niematerialnych i prawnych oraz rzeczowych aktywów trwałych	15
2. Zbycie inwestycji w nieruchomości oraz wartości niematerialne i prawne	0
3. Z aktywów finansowych, w tym:	10
a) w jednostkach powiązanych	10
b) w pozostałych jednostkach	0
4. Inne wpływy inwestycyjne	0
II. Wydatki (-)	235
1. Nabycie wartości niematerialnych i prawnych oraz rzeczowych aktywów trwałych	90
2. Inwestycje w nieruchomości oraz wartości niematerialne i prawne	0
3. Na aktywa finansowe, w tym:	145
a) w jednostkach powiązanych	145
b) w pozostałych jednostkach	0
4. Inne wydatki inwestycyjne	0
III. Przepływy pieniężne netto z działalności inwestycyjnej (I-II)	(210)
C. PRZEPŁYWY ŚRODKÓW PIENIĘŻNYCH Z DZIAŁALNOŚCI FINANSOWEJ
I. Wpływy (+)	210
1. Wpływy netto z wydania udziałów (emisji akcji) innych instrumentów kapitałowych oraz dopłat do kapitału	0
2. Kredyty i pożyczki	90
3. Emisja dłużnych papierów wartościowych	100
4. Inne wpływy finansowe	20
II. Wydatki (-)	60
1. Nabycie udziałów (akcji) własnych	0
2. Dywidendy i inne wypłaty na rzecz właścicieli	0
3. Inne niż wypłaty na rzecz właścicieli, wydatki z tytułu podziału zysku	0
4. Spłaty kredytów i pożyczek	30
5. Wykup dłużnych papierów wartościowych	0
6. Z tytułu innych zobowiązań finansowych	0
7. Płatności zobowiązań z tytułu umów leasingu finansowego	5
8. Odsetki	25
9. Inne wydatki finansowe	0
III. Przepływy pieniężne netto z działalności finansowej (I-II)	150
D. PRZEPŁYWY PIENIĘŻNE NETTO RAZEM (A.III + B.III + C.III)	(5)
E. Bilansowa zmiana stanu środków pieniężnych, w tym	20
zmiana stanu środków pieniężnych z tytułu różnic kursowych	10
F. ŚRODKI PIENIĘŻNE NA POCZĄTEK OKRESU	250
G. ŚRODKI PIENIĘŻNE NA KONIEC OKRESU (F + D)	245
o ograniczonej możliwości dysponowania	0

Zyski/straty z tytułu różnic kursowych - w pozycji wykazano zysk z tytułu różnic kursowych z wyceny bilansowej środków pieniężnych; zyski/straty z wyceny rozrachunków handlowych nie powinny być eliminowane, gdyż ulegają wyłączeniu poprzez zmianę stanu rozrachunków;

Odsetki i udziały w zyskach (dywidendy) - w pozycji wykazano całość naliczonych w roku obrotowym odsetek od kredytu bankowego i leasingu pomniejszonych o kwotę naliczonych odsetek od udzielonych pożyczek; odsetki od rozrachunków handlowych nie powinny być eliminowane bądź przesuwane do pozostałych rodzajów działalności w cash flow, gdyż stanowią element działalności operacyjnej;

Zysk/strata z działalności inwestycyjnej - w pozycji wykazano zysk ze sprzedaży środków trwałych (przychody ze sprzedaży minus nieumorzona wartość) oraz odpisy aktualizujące wartość środków trwałych; odpisy aktualizujące wartość zapasów bądź należności nie powinny być eliminowane, gdyż ulegają wyłączeniu poprzez bilansową zmianę stanu tych pozycji;

Zmiana stanu rezerw - w pozycji wykazano zmianę stanu rezerw wynikającą z bilansu, skorygowaną o rezerwy przejęte podczas aportu zorganizowanej części przedsiębiorstwa;

Zmiana stanu zapasów - w pozycji wykazano zmianę stanu zapasów wynikającą z bilansu, skorygowaną o zapasy przejęte podczas aportu zorganizowanej części przedsiębiorstwa oraz zapasy przekwalifikowane ze środków trwałych (operacje te nie stanowią przepływów pieniężnych);

Zmiana stanu należności - w pozycji wykazano zmianę stanu należności długo- i krótkoterminowych wynikającą z bilansu, skorygowaną o należności przejęte podczas aportu zorganizowanej części przedsiębiorstwa;

Zmiana stanu zobowiązań krótkoterminowych, z wyjątkiem kredytów i pożyczek - w pozycji wykazano zmianę stanu zobowiązań krótkoterminowych z wyłączeniem zobowiązań z tyułu kredytów i pożyczek, leasingu finansowego, dłużnych papierów wartościowych oraz zobowiązań inwestycyjnych, skorygowaną o zobowiązania przejęte podczas aportu zorganizowanej części przedsiębiorstwa;

Zmiana stanu rozliczeń międzyokresowych - w pozycji wykazano zmianę stanu rozliczeń międzyokresowych czynnych długo- i krótkoterminowych oraz rozliczeń międzyokresowych biernych wynikającą z bilansu, skorygowaną o kwotę dotacji otrzymanych na zakup środków trwałych oraz o odpis tych dotacji dokonany w roku obrotowym w pozostałe przychody operacyjne;

a) Wpływy z aktywów finansowych w jednostkach powiązanych - w pozycji wykazano otrzymane odsetki od pożyczek udzielonych podmiotom powiązanym;

Nabycie wartości niematerialnych i prawnych oraz rzeczowych aktywów trwałych - w pozycji wykazano wynikające z bilansu: spadek wartości innych wartości niematerialnych i prawnych i wzrost wartości rzeczowych aktywów trwałych, skorygowane o:

● środki trwałe przejęte podczas aportu zorganizowanej części przedsiębiorstwa,

● zmianę stanu zobowiązań inwestycyjnych wynikającą z bilansu,

● środki trwałe przyjęte w okresie sprawozdawczym w leasing finansowy,

● przekwalifikowanie środków trwałych do zapasów,

● amortyzację,

● odpis aktualizujący wartość środków trwałych,

● wartość netto sprzedanych środków trwałych;

Wydatki na aktywa finansowe w jednostkach powiązanych - w pozycji wykazano opłacone gotówką udziały w spółce powiązanej oraz środki pieniężne wydatkowane na udzielenie pożyczek podmiotom powiązanym (wynikająca z bilansu zmiana stanu inwestycji krótkoterminowych z tytułu udzielonych pożyczek, skorygowana o naliczone, a niezapłacone odsetki i otrzymane spłaty rat kapitałowych - jeżeli wystąpiły);

Wpływy z tytułu kredytów i pożyczek - w pozycji wykazano wynikającą z bilansu zmianę stanu zobowiązań z tytułu kredytów bankowych (długo i krótkoterminowych), skorygowaną o naliczone, a niezapłacone odsetki (jeżeli wystąpiły), a także o dokonane w roku obrotowym spłaty oraz o kredyt przejęty podczas aportu zorganizowanej części przedsiębiorstwa;

Inne wpływy finansowe - w pozycji wykazano otrzymane w roku obrotowym dotacje na zakup środków trwałych;

Płatności zobowiązań z tytułu umów leasingu finansowego - w pozycji wykazano wynikającą z bilansu zmianę stanu zobowiązań leasingowych, skorygowaną o zwiększenia zobowiązań leasingowych w roku obrotowym oraz o naliczone, a niezapłacone odsetki (jeżeli wystąpiły);

Odsetki - w pozycji wykazano zapłacone odsetki leasingowe oraz od kredytów;

Bilansowa zmiana stanu środków pieniężnych - dotyczy wynikającej z bilansu zmiany stanu środków pieniężnych w kasie i na rachunkach bankowych oraz lokatach bankowych o terminie wymagalności do 3 miesięcy; lokaty bankowe powyżej 3 miesięcy zgodnie z KSR 1 nie są zaliczane do środków pieniężnych wykazywanych w rachunku przepływów pieniężnych; w analizowanym przykładzie bilansowa zmiana stanu środków pieniężnych różni się od zmiany stanu środków pieniężnych wynikających z cash flow o:

● różnice kursowe z wyceny bilansowej środków pieniężnych,

● naliczone, a niezapłacone odsetki od lokat bankowych,

● środki pieniężne przejęte w wyniku aportu zorganizowanej części przedsiębiorstwa,

co zgodnie z KSR 1 powinno zostać objaśnione w informacji dodatkowej do sprawozdania finansowego (podobnie jak w przypadku różnicy pomiędzy bilansową zmianą stanu aktywów i zobowiązań a ich zmianą wynikającą z cash flow).

@RY1@i02/2014/178/i02.2014.178.00800040h.803.jpg@RY2@

Arkadiusz Szostek konsultant w dziale rewizji finansowej BDO

Arkadiusz Szostek

konsultant w dziale rewizji finansowej BDO

Podstawa prawna

Ustawa z 29 września 1994 r. o rachunkowości (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 330 ze zm.).