Jest już nowy KSR nr 9

Obowiązek sporządzenia sprawozdania z działalności w danym roku obrotowym dotyczy spółek kapitałowych, spółek komandytowo-akcyjnych, towarzystw ubezpieczeń wzajemnych, towarzystw reasekuracji wzajemnej, spółdzielni oraz przedsiębiorstw państwowych. Zgodnie z art. 49 i 55 ustawy o rachunkowości kierownicy tych jednostek mają obowiązek sporządzić sprawozdanie z działalności odpowiednio - jednostki i grupy kapitałowej.

Sprawozdanie z działalności stanowi uzupełnienie sprawozdania finansowego i poza danymi liczbowymi zawiera przede wszystkim informacje opisowe (np. specyfika działalności, osiągnięcia, zamierzenia), które powinny być dostosowane do danej jednostki. Oznacza to, że treść sprawozdania - mimo katalogu potencjalnych/oczekiwanych ujawnień zawartego w art. 49 ustawy o rachunkowości - nie jest jednoznacznie określona.

Omówiony poniżej zakres treści sprawozdania dotyczy wszystkich jednostek objętych tym wymogiem. Od emitentów papierów wartościowych wymagane są dodatkowe ujawnienia - raporty roczne i skonsolidowane raporty roczne na mocy rozporządzenia ministra finansów z 19 lutego 2009 r. w sprawie informacji bieżących i okresowych przekazywanych przez emitentów papierów wartościowych oraz warunków uznawania za równoważne informacji wymaganych przepisami prawa państwa niebędącego państwem członkowskim (Dz.U. z 2014 r. poz. 133).

Wszystkie te podmioty zgodnie z art. 10 ust. 3 ustawy o rachunkowości mogą wykorzystać wskazówki zawarte w krajowych standardach rachunkowości wydanych przez Komitet Standardów Rachunkowości. Dlatego mogą korzystać z nowego KSR nr 9 - Sprawozdanie z działalności. Wszedł on w życie 15 maja i ma zastosowanie do sprawozdań sporządzonych za rok obrotowy rozpoczynający się w 2014 r. Możliwe jest również jego wcześniejsze zastosowanie.

Po co nowy standard

Nowy standard nie stawia sobie za cel stworzenia jednolitego i szczegółowego wzoru sprawozdania z działalności, gdyż nie byłoby to możliwe. Jego celem jest pomoc w sporządzeniu sprawozdania z działalności, które spełni wymogi ustawowe i jednocześnie będzie odpowiadać oczekiwaniom użytkowników. Poprzez wydanie tego standardu Komitet Standardów Rachunkowości chce również promować dobre praktyki w tym zakresie. W związku z powyższym standard jest zgodny z dokumentem wydanym w grudniu 2010 r. przez Radę Międzynarodowych Standardów Rachunkowości (IASB) - IFRS Practice Statement "Management Commentary. A Framework for Presentation", stanowiącym niezobowiązujące wytyczne dla spółek zobowiązanych do sporządzenia sprawozdania, działalności lub sprawozdania podobnego (np. komentarza zarządu). Dokument ten nie stanowi MSR w rozumieniu ustawy o rachunkowości i odpowiednich przepisów wspólnotowych i nie został przyjęty do stosowania przez kraje UE.

W KSR nr 9 podkreślono, że celem sprawozdania z działalności jest wzbogacenie wiedzy o jednostce dzięki dostarczaniu jego użytkownikom istotnych informacji uzupełniających sprawozdanie finansowe, z którym jest powiązane, oraz informacji dodatkowych ułatwiających ocenę jednostki - jej działalności, sytuacji i zamierzeń (por. pkt 4.1 KSR 9). Dzięki przedstawieniu w sprawozdaniu finansowym wyjaśnień nt. warunków, zdarzeń i okoliczności, kształtujących wyniki i sytuację finansową, łatwiejsze może być zrozumienie ich potencjalnego wpływu na przyszłość jednostki (por. pkt 4.3). Co warte podkreślenia, standard zwraca szczególną uwagę, że sprawozdanie z działalności jest obiektywnym przedstawieniem "punktu widzenia" kierownika jednostki - na przeszłość, ale i na przyszłe zdarzenia, czy też skutki dotychczasowych działań jednostki (por. pkt 4.4).

Zasady sporządzania i prezentacji

Nowością dla jednostek przyzwyczajonych do dość sformalizowanego charakteru wymogów ustawy o rachunkowości jest odmienna koncepcja podejścia do ustalenia oczekiwanej treści sprawozdania z działalności. Wynika to z oparcia KSR nr 9 na wspomnianym dokumencie autorstwa IASB, który - jak większość regulacji - wychodzi z założenia, że kluczowe jest określenie zasad, według jakich dany dokument powinien być przygotowany, i analizowanie tych zasad przez pryzmat celów, którym dany dokument powinien służyć.

Jak wskazano powyżej, punktem odniesienia przy sporządzaniu sprawozdania z działalności powinna być jego użyteczność dla podmiotów zainteresowanych jego treścią - właścicieli, inwestorów, pracowników, regulatorów itp. Aby sprawozdanie było użyteczne, musi posiadać określone cechy jakościowe, tzn. można domniemywać, że posiadanie tych cech w naturalny sposób zagwarantuje użyteczność sprawozdania.

Szczegółowe wskazówki odnośnie do znaczenia i zastosowania powyższych cech jakościowych opisano w standardzie. Warto zwrócić uwagę, że w przypadku "porównywalności" standard nie wymaga porównywalności sprawozdań sporządzanych przez różne jednostki (tak jak to się dzieje w przypadku sprawozdań finansowych), gdyż mają one charakter zindywidualizowany. Niemniej jednak wskazuje on na potencjalne ułatwienie dla użytkowników w odnajdywaniu potrzebnych informacji w przypadku zastosowania zasad zaproponowanych w tym standardzie.

Sprawozdanie z działalności powinno być łatwe do zidentyfikowania i odróżnienia spośród innych dokumentów przygotowywanych przez jednostkę. Standard określa wymogi formalne (język, waluta, okres, podpisywanie) odnośnie do sprawozdania z działalności oraz podkreśla konieczność nadania mu odpowiedniego układu, właściwego pogrupowania informacji i doboru formy prezentacji (por. pkt 5.8-5.14) w celu osiągnięcia przejrzystości i spójności informacji.

Czy warto stosować

O popularności i zakresie stosowania wytycznych zawartych w KSR nr 9 zdecydują główni użytkownicy, czyli właściciele. O ile proponowane poszerzenie zakresu informacji przekazywanych inwestorom jest czynnikiem pozwalającym zwiększyć komunikację pomiędzy spółkami a potencjalnymi udziałowcami, a tym samym poprawić podstawę podejmowanych decyzji, to dobrowolne poszerzanie treści sprawozdań z działalności na szeroką skalę chyba nam nie grozi. Wiąże się to z kilkoma aspektami: przyzwyczajeniem do dotychczasowej praktyki, niechęcią przed ujawnianiem tajemnic przedsiębiorstwa przed szerszym gronem odbiorców czy wreszcie przyzwyczajeniem do nadrzędnej roli sprawozdania finansowego jako głównego źródła informacji.

Brak sankcji

Należy zwrócić uwagę, że ustawa nie przewiduje sankcji za niesporządzenie sprawozdania z działalności czy sporządzenia go niezgodnie z przepisami ustawy lub zawarcia w tym sprawozdaniu nierzetelnych danych, tak jak to ma miejsce w odniesieniu do sprawozdania finansowego (por. art. 77 ustawy o rachunkowości). Wymaga jednak, pod groźbą odpowiedzialności karnej, jego złożenia w krajowym rejestrze sądowym. Oznacza to, że przygotowaniu tego sprawozdania należy poświęcić należytą uwagę, tym bardziej że w przypadku badania sprawozdania finansowego przez biegłego rewidenta również sprawozdanie z działalności jest poddawane ocenie pod kątem jego kompletności i zgodności ze sprawozdaniem finansowym. Nieprawidłowości w tym zakresie mogą skutkować modyfikacją opinii z badania sprawozdania finansowego.

Treść sprawozdania z działalności w odniesieniu do wymogów ustawy o rachunkowości

Charakterystyka działalności i zasobów	- branża - otoczenie makroekonomiczne i prawne - główne wyroby/usługi, rynki - struktura prawna i organizacyjna jednostki (grupy) - oddziały (zakłady) - przyjęte normy, kodeksy - wdrożone systemy zarządzania (certyfikowane) - prace badawczo-rozwojowe - zasoby ludzkie (zatrudnienie, struktura)	- art. 49 ust. 2 pkt 3 - art. 49 ust. 2 pkt 5 - art. 49 ust. 2 pkt 6 - art. 49 ust. 3
Cele i ryzyko	- cele jednostki i priorytety działań - oczekiwany czas realizacji - ryzyka i zagrożenia wiążące się z działalności (obecne i przyszłe, wewnętrzne i zewnętrzne) - ryzyka związane z posiadanymi instrumentami finansowymi - stwierdzone istotne naruszenia przepisów prawa - zagrożenia kontynuacji działalności	- art. 49 ust. 2 pkt 2 - art. 49 ust. 2 pkt 7
Osiągane wyniki i aktualna sytuacja jednostki Kluczowe osiągnięcia Perspektywy rozwoju	- wyniki i sytuacja finansowa na koniec danego okresu (za okres) i jej przewidywany rozwój - wynik działalności w sferze ekonomicznej, środowiskowej i społecznej - wskaźniki finansowe - istotne zdarzenia jednorazowe (np. restrukturyzacja, podziały, połączenia, spory prawne) - zdarzenia po zakończeniu okresu sprawozdawczego - prognozy/projekcje	- art. 49 ust. 2 pkt 1 - art. 49 ust. 2 pkt 2 - art. 49 ust. 2 pkt 4 - art. 49 ust. 3
Stosowane zasady ładu korporacyjnego (obowiązkowo tylko emitenci papierów wartościowych dopuszczonych do obrotu na rynku regulowanym)	- katalog zasad ładu korporacyjnego - odstępstwa od zasad - sposób funkcjonowania organów jednostki - system kontroli wewnętrznej i zarządzanie ryzykiem i jego ocena (w odniesieniu do procesu sporządzania sprawozdań finansowych)	- art. 49 ust. 2 pkt 8

Opracowanie własne na podstawie KSR nr 9 i ustawy o rachunkowości

Podsumowanie

Co składa się na użyteczność sprawozdania:

● wiarygodność - zawiera informacje: prawdziwe, obiektywne, poprawne, zgodne ze sprawozdaniem finansowym;

● przydatność - pomaga ocenić przeszłe, teraźniejsze i przyszłe zdarzenia albo potwierdzić/skorygować poprzednie oceny tych zdarzeń;

● zrozumiałość - posługuje się prostym językiem, stosuje odpowiednią, ścisłą klasyfikację oraz zawiera czytelny opis i prezentację informacji;

● porównywalność - zawiera informacje prezentowane dla tych samych okresów porównawczych.

@RY1@i02/2014/100/i02.2014.100.008000100.802.jpg@RY2@

Krzysztof Maksymik partner w Departamencie Rewizji Finansowej BDO

Krzysztof Maksymik

partner w Departamencie Rewizji Finansowej BDO

Podstawa prawna

Krajowy Standard Rachunkowości nr 9 "Sprawozdanie z działalności" (Dz.Urz. Min.Fin., poz. 17). Ustawa o rachunkowości z 29 września 1994 r. (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 330 ze zm.).