Skarbówkę interesuje rynkowość transakcji podmiotów powiązanych

Z podmiotami powiązanymi mamy do czynienia zarówno w przypadku istnienia powiązań krajowych, jak i zagranicznych. Przez istnienie powiązań rozumie się możliwość wywierania wpływu przez jedną spółkę na działalność drugiej przez istnienie między nimi np. relacji kapitałowych czy zarządczych.

Ryzyko szacowania

Wszelkie transakcje pomiędzy takimi podmiotami są badane pod kątem rynkowości rozliczeń. W przypadku ustalenia braku rynkowości rozliczeń transakcji między dwoma podmiotami, co do których stwierdzono istnienie powiązań, organy podatkowe mają możliwość szacowania ich dochodów. Dochody podmiotów powiązanych, gdy transakcja została zawarta na warunkach odbiegających od rynkowych, określa się w drodze oszacowania, stosując następujące metody: porównywalnej ceny niekontrolowanej, ceny odprzedaży, rozsądnej marży (koszt plus).

Jeżeli nie jest możliwe zastosowanie żadnej z tych trzech metod, stosuje się metody zysku transakcyjnego.

Jeżeli organy podatkowe określą, na podstawie art. 11 ustawy o CIT (t.j. Dz.U. z 2011 r. nr 74, poz. 397 z późn. zm.), dochód podatnika w wysokości wyższej (stratę w wysokości niższej) niż zadeklarowana przez podatnika w związku z dokonaniem transakcji z podmiotami powiązanymi, a podatnik nie przedstawi tym organom wymaganej przez te przepisy dokumentacji podatkowej - różnicę między dochodem zadeklarowanym przez podatnika a określonym przez te organy opodatkowuje się stawką 50-proc.

Obowiązek sporządzenia dokumentacji dotyczy transakcji między podmiotami powiązanymi, w których łączna kwota (lub jej równowartość) wynikająca z umowy lub rzeczywiście zapłacona w roku podatkowym przekracza wartości określone w ustawie o CIT.

Wykonanie umowy

Określając wartość rynkową usług w transakcjach między podmiotami powiązanymi, organy podatkowe lub organy kontroli skarbowej w pierwszej kolejności badają, czy dane świadczenie zostało rzeczywiście wykonane i czy niezależne podmioty zawarłyby taką transakcję na warunkach ustalonych przez podmioty powiązane.

W związku z tym dla transakcji niematerialnych z podmiotami powiązanymi spółka musi: sporządzić dokumentację zgodnie z art. 9a ustawy o CIT; zgromadzić dokumentację poświadczającą wykonanie usług; udowodnić rynkowość rozliczeń między podmiotami (za pomocą tzw. analizy porównawczej).

Częstym problemem szczególnie w przypadku transakcji niematerialnych jest brak odpowiedniej dokumentacji potwierdzającej wyświadczenie usług pomiędzy podmiotami. Nie zawsze musi to świadczyć o braku rzeczywistego świadczenia. Często wynika to z trudności w zdobyciu odpowiedniej dokumentacji lub też braku świadomości o konieczności jej posiadania. Dotyczy to w szczególności transakcji między zagraniczną centralą, a polską spółką z grupy, która jako jedyne poświadczenie poniesionych kosztów otrzymuje fakturę lub notę obciążeniową, często na znaczne kwoty. Z powodu trudności w wydobyciu odpowiedniej dokumentacji od centrali polskie spółki często wyłączają kwoty obciążeń od podmiotów powiązanych z kosztów podatkowych, gdyż "ukosztowiając" je, narażałyby się na ryzyko sporu z organami podatkowymi. Robią to, mając często pełną świadomość, że obciążenia z grupy są za rzeczywiście wyświadczone usługi, a koszty te zostały poniesione w celu osiągnięcia przychodów lub zachowania albo zabezpieczenia ich źródła. Trudność we właściwym udokumentowaniu takich usług wynika głównie z ich niematerialnego charakteru, a często z braku zrozumienia po stronie spółki świadczącej co do wagi dostarczenia odpowiednich dowodów.

Kluczowa dokumentacja

Co można zrobić w takiej sytuacji? Z pewnością konieczne będzie uzyskanie szczegółowych informacji co do charakteru usług nabywanych z grupy. Takie dane powinny się znaleźć w dokumentacji przygotowanej zgodnie z art. 9a ustawy o CIT. Ułatwi to określenie, jakiego rodzaju dowody poświadczające wyświadczenie usług spółka może zebrać. Dowodami na wyświadczenie usług może być wszelka korespondencja dotycząca usług, przygotowane prezentacje, otrzymane raporty, umowy między spółkami, zestawienie wykonanych czynności, protokoły odbioru itp. Charakter dowodów będzie uzależniony oczywiście od rodzaju wyświadczonych usług. Pomimo niewątpliwie dużego nakładu pracy związanego z zebraniem niezbędnych materiałów po raz pierwszy, przygotowanie takich dokumentów odpowiednio wcześniej będzie zdecydowanie łatwiejsze niż podczas prowadzonej kontroli rozliczeń spółki przez organy. Dodatkowo po zebraniu odpowiednich dowodów po raz pierwszy spółka powinna rozważyć zaimplementowanie odpowiednich procedur umożliwiających bieżące gromadzenie niezbędnych dowodów. Pozwoli to spółce zaliczyć te obciążenia z grupy do kosztów podatkowych bez konieczności narażania się na spór z organami podatkowymi.

W czasie kryzysu organy podatkowe, szukając potencjalnych oszczędności dla budżetu państwa, bacznie analizują transakcje z podmiotami powiązanymi, których stroną są polskie spółki

@RY1@i02/2012/102/i02.2012.102.21400020j.803.jpg@RY2@

Izabela Dzięciołek doradca podatkowy, senior w Ernst & Young

Izabela Dzięciołek

doradca podatkowy, senior w Ernst & Young