Jak korzystać z prawa do znaku towarowego

ODPOWIEDŹ

W trakcie prowadzonej działalności gospodarczej wielu podatników wykorzystuje znaki towarowe, w tym prawa do korzystania z takich znaków.

Zasady amortyzacji

Podatnicy prowadzący działalność gospodarczą mogą amortyzować nie tylko rzeczy materialne, ale również pewne prawa. Są to nie tylko nabyte przez nich i nadające się do gospodarczego wykorzystania w dniu przyjęcia do używania prawa do lokalu mieszkalnego, użytkowego czy do domu jednorodzinnego, ale również autorskie lub pokrewne prawa majątkowe czy licencje, ale także prawa określone w ustawie z 30 czerwca 2000 r. - Prawo własności przemysłowej (t.j. Dz.U. z 2003 r. nr 119, poz. 1117 z późn. zm.).

Chodzi m.in. o prawa do: wynalazków, patentów, znaków towarowych, wzorów użytkowych, wzorów zdobniczych. Prawa te, a szczególnie do znaków towarowych, i możliwość ich amortyzacji są przedmiotem sporów podatników z organami podatkowymi. Znaki towarowe są rejestrowane i objęte szczególną ochroną prawną, którą reguluje prawo własności przemysłowej. Zgodnie z jego przepisami znakiem towarowym może być każde oznaczenie, które można przedstawić w sposób graficzny, jeżeli oznaczenie takie nadaje się do odróżnienia towarów jednego przedsiębiorstwa od towarów innego przedsiębiorstwa. Znakiem towarowym może być w szczególności wyraz, rysunek, ornament, kompozycja kolorystyczna, forma przestrzenna, w tym forma towaru lub opakowania, a także melodia lub inny sygnał dźwiękowy. Ze znakami towarowymi związane są patenty oraz dodatkowe prawa ochronne, które wydawane są przez Urząd Patentowy. Z decyzją tego urzędu łączą się jednak określone prawa przedsiębiorcy do rozliczenia w kosztach wydatków związanych z korzystaniem ze znaku towarowego.

Część podatników uważa, że może amortyzować (czyli pośrednio rozliczać w kosztach uzyskania przychodu poprzez odpisy amortyzacyjne) prawa do znaków, którym formalnie nie zostały nadane prawa ochronne na znak towarowy przez urząd patentowy, a jedynie zgłoszone do rejestracji. Jednak w kwestii takiego rozliczenia jest utrwalona linia orzecznicza sądów administracyjnych.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 11 października 2011 r. (sygn. akt II FSK 694/10) uznał, że prawo ze zgłoszenia znaku towarowego nie wypełnia pojęcia prawo do znaku towarowego uprawniającego do dokonywania odpisów amortyzacyjnych, bowiem dotyczy etapu poprzedzającego rejestrację znaku, a bez rejestracji znak towarowy nie posiada wyróżniającej go cechy - szczególnej ochrony.

Przepisy prawa o własności przemysłowej odróżniają prawo do znaku i prawo ze zgłoszenia. Prawo ze zgłoszenia nie musi przekształcić się w prawo do znaku, bowiem Urząd Patentowy może w określonych sytuacjach odmówić rejestracji. Sąd podkreślił, że ustawodawca nie przewidział w art. 16b ust. 1 pkt 6 ustawy o CIT prawa amortyzowania zgłoszonego do rejestracji znaku towarowego, ani nie przewidział amortyzacji oznaczenia towaru wykorzystywanego przez przedsiębiorcę, ale niekorzystającego w obrocie prawnym z bezwzględnego prawa ochronnego (niezarejestrowanego).

Oznacza to, że w okresie, w którym znak towarowy został jedynie zgłoszony do zarejestrowania w Urzędzie Patentowym, ale decyzja o udzieleniu prawa ochronnego nie została jeszcze wydana, nie można od tego znaku dokonywać odpisów amortyzacyjnych. Zgłoszenie znaku towarowego do rejestracji nie jest bowiem równoznaczne z prawem do znaku towarowego i nie uprawnia do dokonywania odpisów amortyzacyjnych.

Skład orzekający w omawianym orzeczeniu odniósł się do wcześniejszego wyroku NSA z 29 kwietnia 2009 r. (sygn. akt II FSK 412/08). Podzielił stanowisko, że prawo do znaku towarowego, w rozumieniu art. 16b ust. 1 pkt 6 ustawy o CIT, jako prawo podmiotowe dotyczy wyłącznie prawa do znaku zarejestrowanego, które ten status nabywa ex nunc, tj. z chwilą rejestracji. Przymiotu tego nie ma znak towarowy niezarejestrowany, w tym również zgłoszony do rejestracji. Bez znaczenia jest fakt, że przepisy dotyczce znaków towarowych nie posługują się terminem "prawa do znaku towarowego", istotne jest bowiem to, że skutek podatkowy, o który w tym zwrocie normatywnym mowa, powstaje z momentem rejestracji znaku towarowego, a nie to, czy prawo do znaku towarowego w rozumieniu ustawy podatkowej znaczy to samo, co prawo z rejestracji znaku towarowego w rozumieniu przepisów o własności przemysłowej (wcześniej ustawy o znakach towarowych).

Wartość początkowa

Znaki towarowe, które są przedmiotem wkładu niepieniężnego do spółek, mają określoną wartość początkową. Do końca 2010 roku wspólnicy wnoszący takie wkłady do spółek, ustalając wartość początkową znaku dla potrzeb amortyzacji, często aktualizowali wartość tego znaku do aktualnej wartości rynkowej.

Z początkiem 2011 roku (wejście w życie ustawy z 25 listopada 2010 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, Dz.U. nr 226, poz. 1478 z późn. zm.) zaczęły jednak obowiązywać zmienione zasady wyceny wkładów dla potrzeb amortyzacji. Jeśli wnoszony znak towarowy był wcześniej amortyzowany u wspólnika wnoszącego wkład, to wartość początkową wnoszonego do spółki składnika majątku należy ustalić według wartości początkowej określonej w ewidencji wspólnika wnoszącego wkład. Wyklucza to możliwość zaktualizowania wartości przedmiotu wkładu do bieżącej wartości rynkowej. W sytuacji gdy przedmiot wkładu nie podlegał jednak amortyzacji, to jego wartość należy ustalić w wysokości wydatków na jego nabycie lub wytworzenie, które nie zostały dotychczas zaliczone do kosztów.

Aktualizacja do wartości rynkowej jest możliwa jedynie, gdy przedmiot wkładu nie był wykorzystywany w prowadzonej działalności gospodarczej oraz nie jest możliwe ustalenie wydatków na jego nabycie lub wytworzenie. Ta zasada nie dotyczy jednak tych wartości niematerialnych i prawnych, które zostały wytworzone we własnym zakresie, czyli właśnie znaków towarowych.

Rozliczenie licencji

Za udostępnienie prawa do znaków towarowych z reguły są pobierane należności. Jeśli więc np. polska spółka kapitałowa korzysta z prawa do znaku towarowego zagranicznego przedsiębiorstwa, to wypłaca mu odsetki. W takim przypadku jednak od wypłat dla zagranicznej firmy należy pobrać w Polsce zryczałtowany podatek dochodowy. Stawka tego podatku wynosi co do zasady 20 proc. przychodów. Stawka ta może być niższa, o ile w danym przypadku może być zastosowana umowa o unikaniu podwójnego opodatkowania. Ponadto możliwe jest również zastosowanie zwolnienia podatkowego, jeśli któraś ze spółek, między którymi została zawarta umowa o korzystanie ze znaku towarowego, posiada przynajmniej 25 proc. udziałów w kapitale zakładowym drugiej spółki.

Wypłata dywidendy

Znak towarowy może być też przedmiotem wypłaty dywidendy niepieniężnej przez spółkę kapitałową. W ocenie organów podatkowych wypłata na rzecz udziałowca dywidendy w postaci praw do znaków towarowych (analogicznie jak w przypadku wypłaty gotówki) skutkuje powstaniem przychodu podatkowego. Z taką interpretacją nie zgodził się jednak Naczelny Sąd Administracyjny, który w wyroku z 14 marca 2012 r. (sygn. akt II FSK 1673/10) stwierdził, że dywidenda jest czynnością nieodpłatną, która nie wiąże się z powstaniem po stronie spółki jakiegokolwiek przysporzenia. Realizacja uprawnień wspólnika polegająca na przekazaniu mu prawa własności do znaku towarowego doprowadzi jedynie do uszczuplenia aktywów spółki, a zatem nie może być tutaj mowy o powstaniu przychodu, który podlegałby opodatkowaniu.

Przekazanie dywidendy przez spółkę nie stanowi - wbrew przekonaniom organów podatkowych - zwolnienia z długu, o jakim mowa w art. 508 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. z 1964 r. nr 16, poz. 93 z późn. zm.). Nie sposób bowiem stwierdzić, aby w rozpatrywanej sprawie wspólnik zwalniał spółkę w jakikolwiek sposób z obciążającego ją długu. Jednocześnie zauważyć należy, że twierdzenia organu, jakoby przysporzenie spółki - w opisanym przez nią stanie faktycznym - miało polegać na zmniejszeniu pasywów, jest chybione w tym sensie, że mogłoby ono odnosić się w równym stopniu do dywidendy gotówkowej, która bezspornie nie podlega opodatkowaniu po stronie wypłacającej ją spółki.

Tym samym według NSA przekazanie przez spółkę dywidendy w formie prawa własności do znaku towarowego jej wspólnikowi rodzi obowiązek opłacenia podatku wyłącznie u wspólnika. Za niedopuszczalne należy bowiem uznać opodatkowywanie jednostronnej, nieodpłatnej czynności prawnej również po stronie spółki, a więc podmiotu uszczuplającego swój majątek i nieotrzymującego z tego tytułu przysporzenia.

PRZYKŁAD 1

Ważna rejestracja

Spółka kapitałowa otrzymała wkład niepieniężny w formie zorganizowanej części przedsiębiorstwa innej spółki, w tym prawa do znaków towarowych o wartości 100 tys. zł. Jeśli więc wartość początkowa prawa do znaku towarowego przekracza 3,5 tys. zł, to spółka powinna wprowadzić to prawo do ewidencji wartości niematerialnych i prawnych Znaki towarowe nabyte w formie aportu można amortyzować, jeśli nadają się do gospodarczego wykorzystania w dniu ich przyjęcia do używania, przewidywany okres ich używania jest dłuższy niż 12 miesięcy, a także będą wykorzystywane na potrzeby związane z prowadzoną przez spółkę działalnością gospodarczą.

Ważne jest również to, aby znak towarowy był zarejestrowany w Urzędzie Patentowym. Wpisanie prawa do znaku towarowego do ewidencji wartości niematerialnych i prawnych powinno nastąpić nie później niż w miesiącu przekazania prawa do jego używania. Data ta może się zbiec z wydaniem zorganizowanej części przedsiębiorstwa spółce.

PRZYKŁAD 2

Wysokość stawki

Wpisane do ewidencji wartości niematerialnych i prawnych prawo do znaku towarowego w związku z aportem zorganizowanej części przedsiębiorstwa podlega amortyzacji zgodnie z art. 16m ust. 1 pkt 4 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych. Minimalny czas amortyzacji prawa do znaku towarowego nie może być krótszy niż 60 miesięcy, więc roczna stawka amortyzacji nie może być wyższa niż 20 proc. (12/60 x 100 proc. = 20 proc.).

Wartość początkową środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych z otrzymanej aportem zorganizowanej części przedsiębiorstwa stanowi wysokość określona w ewidencji podmiotu, który ten aport wnosi. Spółka, która nabyła prawo do znaku w formie aportu, ma obowiązek kontynuacji amortyzacji, biorąc pod uwagę dotychczasowe umorzenie w kosztach wniesionego aportem znaku towarowego.

PRZYKŁAD 3

Koszty przy sprzedaży

Podatnik planuje sprzedać wytworzony znak towarowy za cenę 100 tys. zł. W takiej sytuacji może określić koszty uzyskania przychodu w sposób szczególny. Zgodnie z art. 22 ust. 9 pkt 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych z tytułu zapłaty twórcy za przeniesienie prawa własności wynalazku, topografii układu scalonego, wzoru użytkowego, wzoru przemysłowego, znaku towarowego lub wzoru zdobniczego koszty uzyskania przychodu ustala się w wysokości 50 proc. uzyskanego przychodu. Oznacza to, że podatnik może zaliczyć do kosztów uzyskania przychodów 50 tys. zł. Podobne koszty ustala się z tytułu opłaty licencyjnej za przeniesienie prawa stosowania wynalazku, topografii układu scalonego, wzoru użytkowego, wzoru przemysłowego, znaku towarowego lub wzoru zdobniczego, otrzymanej w pierwszym roku trwania licencji od pierwszej jednostki, z którą zawarto umowę licencyjną.

PRZYKŁAD 4

Objęcie udziałów za aport

Spółka z o.o. planuje wnieść do spółki zagranicznej, w której posiada ponad 50 proc. udziałów, wkład niepieniężny w postaci prawa do zarejestrowanego znaku towarowego objętego prawem ochronnym, stanowiącego własność spółki. Wartość planowanego aportu zostanie określona w wartości rynkowej na dzień wniesienia tego wkładu do spółki zagranicznej i wynosić będzie równowartość 100 tys. euro. W zamian za wniesiony aport spółka otrzyma udziały w spółce zagranicznej o wartości nominalnej niższej niż wartość rynkowa będącego przedmiotem aportu prawa do znaku towarowego.

Dla takiej transakcji jedynym przychodem spółki z tego tytułu będzie wartość nominalna objętych udziałów, w rozumieniu art. 12 ust. 1 pkt 7 ustawy o CIT, także wówczas gdy ich wartość nominalna będzie niższa niż wartość rynkowa znaku. Organy podatkowe nie mogą w takim przypadku weryfikować wartości nominalnej objętych udziałów, stosując metodę szacowania i podwyższania tej wartości do wartości rynkowej. Potwierdził to Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 19 stycznia 2011 r. (sygn. akt II FSK 1691/09). Według sądu przepis art. 12 ust. 1 pkt 7 ustawy o CIT nie stanowi, że przychodem jest między innymi rynkowa wartość udziałów (akcji) w spółce kapitałowej objętych w zamian za wkład niepieniężny w innej postaci niż przedsiębiorstwo lub jego zorganizowana część.

Ważne

Prawo do znaku towarowego może być wprowadzone do ewidencji wartości niematerialnych i prawnych, a następnie amortyzowane, gdy znak towarowy jest zarejestrowany przez Urząd Patentowy, a nie tylko gdy znak jest faktycznie wykorzystywany przez oznaczenie nim towarów i usług

Przemysław Molik

przemyslaw.molik@infor.pl

Podstawa prawna

Art. 12 ust. 1, art. 21 ust. 1 pkt 1, art. 16b ust. 1 pkt 6, art. 16g ust. 1 pkt 4a ustawy z 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (t.j. Dz.U. z 2011 r. nr 74, poz. 397 z późn. zm.). Art. 22g ust. 1 pkt 4 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 3 kwietnia 2012 r., poz. 361 z późn. zm.).