Wadliwość towaru znajdzie odzwierciedlenie w rozliczeniach

Celem każdego przedsiębiorcy, zarówno wytwarzającego lub sprzedającego towary, jak i świadczącego usługi, jest dostarczenie klientowi produktu zgodnego z zawartą umową i wolnego od wad. Nawet najlepsze intencje oraz kontrola jakości nie zagwarantują jednak uniknięcia ryzyka wadliwości towaru lub wykonanej usługi.

- Konsekwencją wadliwości dostarczonego towaru lub usługi jest wynikający z tytułu rękojmi, udzielonej gwarancji lub przepisów szczególnych dotyczących sprzedaży konsumenckiej obowiązek naprawienia albo wymiany towaru na wolny od wad - wyjaśnia Piotr Chmieliński, radca prawny, doradca podatkowy, menedżer Zespołu Podatków Bezpośrednich w Kancelarii Ożóg i Wspólnicy.

Niekiedy wadliwość towaru lub usługi może mieć dalej idące konsekwencje, np. w postaci konieczności zapłaty określonej w umowie kary umownej lub odszkodowania za straty wynikłe z wadliwości produktu. Każde z tych działań może mieć wpływ na rozliczenie podatku dochodowego od osób prawnych.

- Wiedza o tym, jakie skutki podatkowe niesie za sobą każda z tych instytucji, może być przydatna na etapie konstruowania umowy z kontrahentem - uważa Piotr Chmieliński.

Ryzyko gospodarcze

Nierozłącznym ryzykiem towarzyszącym prowadzeniu działalności gospodarczej jest możliwość ponoszenia wydatków związanych z nieprawidłową realizacją zawartych umów. Skutki sprzedaży wadliwego towaru lub wadliwie wykonanej usługi mogą wynikać zarówno z obowiązujących przepisów prawa, jak i z postanowień umownych.

- Warto pamiętać, że kwestie związane z zasadami odpowiedzialności przedsiębiorcy za wadliwy towar mogą się różnić w zależności od tego, czy towar sprzedawany jest innemu przedsiębiorcy, czy też konsumentowi - przypomina Piotr Chmieliński.

Ekspert dodaje, że przedsiębiorca może dochodzić roszczeń związanych z wadliwością towarów na podstawie przepisów o rękojmi lub też udzielonej gwarancji. Zakres uprawnień konsumenta wynika także z przepisów ustawy o szczególnych warunkach sprzedaży konsumenckiej. Zasadniczo w interpretacjach podatkowych wszelkie postanowienia umowne zmierzające do naprawienia czy wymiany towaru określane są jako gwarancje jakościowe dla odróżnienia ich od niewłaściwego wykonania umowy polegającego na przekazaniu kontrahentowi niewłaściwej ilości towaru.

Wydatki w kosztach

Organy podatkowe zgodnie uznają, że wydatki związane z naprawieniem wadliwego towaru czy jego wymianą na nowy, wolny od wad mogą stanowić koszty uzyskania przychodów, gdyż ponoszone są w celu prawidłowego wykonania zobowiązania związanego z prowadzoną działalnością. Piotr Chmieliński zwraca uwagę, że to stanowisko potwierdził minister finansów m.in. w wydanej przez dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi interpretacji z 31 sierpnia 2011 r. (nr IPTPB3/423-78/11-4/KJ). Urząd stwierdził, że do kosztów uzyskania przychodów z tytułu reklamacji jakościowych można zaliczyć koszty materiałowe z tytułu zwrotu wadliwego produktu; koszty logistyczne, koszty opakowania (w przypadku odesłania wadliwych produktów do podatnika); koszty administracyjne (nakład pracy pracowników klienta związany z wystawieniem reklamacji); koszty demontażu i montażu (koszty zdemontowania uszkodzonych części i zamontowania nowych); dodatkowe koszty pracy - koszty, które musi ponieść kontrahent, np. w związku z demontażem dostarczonych przez podatnika produktów obarczonych wadą jakościową czy też z usunięciem usterki.

- Przepisy ustawy o CIT nie pozwalają jednak na zaliczanie do kosztów uzyskania przychodów pewnych rodzajów wydatków ponoszonych w związku z szeroko pojętą wadliwą realizacją umowy, w tym z wadliwością sprzedawanego towaru lub usługi - ostrzega Piotr Chmieliński.

Nie uważa się bowiem za koszty uzyskania przychodów kar umownych i odszkodowań z tytułu wad dostarczonych towarów, wykonanych robót i usług oraz zwłoki w dostarczeniu towaru wolnego od wad albo zwłoki w usunięciu wad towarów albo wykonanych robót i usług (art. 16 ust. 1 pkt 22 ustawy o CIT).

Przepisy podatkowe nie zawierają autonomicznych definicji pojęć kary umownej oraz odszkodowania. W praktyce niekwestionowane jest jednak posługiwanie się w tym zakresie odpowiednimi definicjami wynikającymi z przepisów prawa cywilnego. Według nich - jak podkreśla Piotr Chmieliński - odszkodowanie stanowi świadczenie mające na celu naprawienie szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, jeżeli niewykonanie lub nienależyte wykonanie jest następstwem okoliczności, za które dłużnik ponosi odpowiedzialność.

- Karę umowną można natomiast zastrzec w umowie na wypadek konieczności naprawienia szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego, przez zapłatę określonej sumy pieniężnej - proponuje nasz rozmówca.

Wysokość wypłat

Kara umowna należy się w wysokości zastrzeżonej w umowie bez względu na wysokość poniesionej szkody. Tym, co różni świadczenia związane z naprawą lub wymianą towaru na podstawie rękojmi, gwarancji lub przepisów o sprzedaży konsumenckiej od odszkodowań, jest to, że wymiana lub naprawa towaru bądź usługi zmierza do wykonania pierwotnego zobowiązania, niezależnie od tego, czy po stronie nabywcy wystąpiła jakakolwiek szkoda, oraz tego, czy wadliwość ma charakter zawiniony.

- Wyłączenie z kosztów uzyskania przychodów wydatków poniesionych z tytułu odszkodowań i kar umownych związanych z wadami towarów lub usług motywowane było aksjologicznym założeniem prawodawcy, że nie mogą obniżać podstawy opodatkowania skutki finansowe zdarzeń naruszających prawo lub zawarte umowy w sposób przez podatnika zawiniony (odszkodowania) lub też z góry zaakceptowany (kary umowne) - tłumaczy Piotr Chmieliński.

Mając jednak na uwadze to, że niekiedy kwoty odszkodowań lub kar umownych mogą być znaczne, warto przy zawieraniu umowy z kontrahentem rozważyć takie ułożenie stosunków umownych, aby zapewniając oczekiwane przez kontrahenta gwarancje wykonania przedmiotu umowy (towaru lub usługi) zgodnie z jej postanowieniami lub poniesienia konsekwencji finansowych wadliwości towaru lub usługi, zoptymalizować związane z tym obciążenia podatkowe.

Prawne możliwości

Według Piotra Chmielińskiego wydaje się, że jedną z takich możliwości jest udzielenie przez przedsiębiorcę rabatu posprzedażnego na towar lub usługę, które okazały się niepełnowartościowe (o ile to nie uniemożliwia korzystania z towaru lub efektów usługi). Udzielone rabaty zmniejszają bowiem należny przychód z tytułu dokonanej sprzedaży i zasadniczo skutkują koniecznością wystawienia korekty faktury i dokonania stosownych rozliczeń między kontrahentem, tj. zwrotu części zapłaconej ceny. Zgodnie z zasadą swobody umów strony transakcji mogą dowolnie kształtować treść stosunku prawnego, a więc mogą przewidzieć obniżenie ceny w przypadku wadliwości towaru. Zatem rabat udzielony w związku z odkryciem wadliwości towaru nie może być automatycznie uznawany za formę odszkodowania lub kary umownej. Należy bowiem uznać, że udzielenie rabatu, bez względu na powód jego udzielenia, zgodnie z art. 12 ust. 3 ustawy o CIT powoduje obniżenie należnej ceny.

- Odszkodowanie natomiast jest odrębnym świadczeniem wypłacanym w związku z poniesieniem szkody i w wielkości bezpośrednio odnoszącej się do wielkości szkody - dodaje Piotr Chmieliński.

Szczególnego rodzaju wątpliwości dotyczyć mogą kosztów naprawy towaru, którego wadliwość powstaje dopiero w trakcie używania przez kontrahenta, np. na skutek niewłaściwego użycia. W zależności od stosunków łączących kontrahentów sprzedawca może być zainteresowany uznaniem towaru za wadliwy i jego naprawą lub wymianą w celu utrzymania stosunków z kontrahentem. W świetle aktualnych interpretacji podatkowych wydatki poniesione np. na naprawę takiego towaru będą stanowiły koszty uzyskania przychodów. W interpretacji z 30 listopada 2009 r. (nr IBPBI/2/423-1030/09/AM) dyrektor Izby Skarbowej w Katowicach stwierdził, że kosztami uzyskania przychodów będą wydatki związane z uznaniem przez podatnika reklamacji jakościowej ze względu na dobro dalszej współpracy, mimo że np. to klient nieprawidłowo zamontował wyrób, co doprowadziło do deformacji czy utraty cech estetycznych.

Ważne

Odpowiedzialność odszkodowawcza jest niezależna i wynika z odrębnej podstawy prawnej i faktycznej

Ewa Matyszewska

ewa.matyszewska@infor.pl

Podstawa prawna

Ustawa z 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (t.j. Dz.U. z 2011 r. nr 74, poz. 397 z późn. zm.).