Jak rozliczyć cesję wierzytelności w ramach faktoringu

konsultant podatkowy w ECDDP

W praktyce obrotu gospodarczego do cesji wierzytelności dochodzi nie tylko przy zawieraniu umów sprzedaży, zamiany czy darowizny, ale również w ramach np. umowy faktoringu. Wynagrodzenie z tytułu sprzedaży wierzytelności na gruncie podatku dochodowego wiązać się będzie z powstaniem przychodu po stronie zbywcy. Jego wartość odpowiada kwocie zapłaty, jaką strony określiły w warunkach umownych. Wynika to z art. 14 ust. 1 ustawy o CIT, zgodnie z którym przychodem z odpłatnego zbycia praw majątkowych (są nimi wierzytelności) jest ich wartość wyrażona w cenie określonej w umowie. W zakresie momentu rozpoznania przychodu zastosowanie znajdzie art. 12 ust. 3a ustawy o CIT regulujący tzw. zasadę pierwszeństwa. Na jej podstawie przychód należy rozpoznawać w chwili wystąpienia jako pierwszego któregokolwiek ze zdarzeń wymienionych w tym przepisie, tj. zbycia prawa majątkowego, wystawienia faktury lub uregulowania należności.

Warto wskazać na wyrok NSA z 11 marca 2011 r. (sygn. akt II FSK 1948/09), w którym sąd ten wskazał, że w sytuacji sprzedaży wierzytelności własnej nie mamy do czynienia z przychodem z prowadzonej działalności gospodarczej, a więc z przychodem należnym z art. 12 ust. 3 ustawy o CIT, lecz z przychodem z art. 12 ust. 1 pkt 1 ustawy o CIT, czyli w postaci otrzymanych pieniędzy. Z poglądem tym należy polemizować, chociażby z tego względu, że ustawa o CIT, poza przychodami z działalności gospodarczej, przychodami z tytułu udziału w zyskach osób prawnych nie wyodrębnia innych kategorii przychodów, a ponadto przepis art. 12 ust. 1 pkt 1 ustawy o CIT nie określa momentu rozpoznania przychodu, lecz wskazuje jedynie, jaki rodzaj przysporzeń ten przychód stanowi.

Kosztem uzyskania przychodów ze sprzedaży wierzytelności będzie jej wartość nominalna. Oznacza to, że zasadniczo rozliczenie takiej transakcji będzie miało charakter neutralny podatkowo. Gdyby podatnik wykazywał stratę, to mogłaby być ona zaliczona do kosztów tylko wtedy, gdy sprzedawana wierzytelność wcześniej zostałaby zarachowana przez niego jako przychód należny (art. 16 ust. 1 pkt 39 ustawy o CIT). Do kosztów uzyskania przychodów można zaliczyć także pozostałe wydatki związane ze zbyciem wierzytelności, jakie ponoszone są np. w przypadku umów faktoringu (prowizje i inne opłaty pobierane przez nabywającego wierzytelność), pod warunkiem że nie są one wymienione w katalogu wydatków z art. 16 ust. 1 ustawy o CIT.

Taka interpretacja skutków podatkowych zbycia wierzytelności jest szeroko prezentowana przez sądy administracyjne. Natomiast w praktyce organów podatkowych dominuje pogląd, że jeżeli podatnik wcześniej zaliczył należność za sprzedany towar lub wykonaną usługę do przychodów jako przychód należny, to w momencie zbycia wierzytelności kwota uzyskana od nabywcy nie może być ponownie uznana za przychód. W tym przypadku następuje jedynie spłata należności zaliczonej już wcześniej do przychodów, a środki pieniężne otrzymane przez podatnika od faktora są jedynie zapłatą za fakturę. Stojąc na takim stanowisku, organy podatkowe zdają się nie odróżniać odrębnego charakteru prawnego spłaty przez dłużnika jego zobowiązania od transakcji zbycia wierzytelności. Należy bowiem pamiętać, że nabywca nie reguluje należności wynikającej z kontraktu łączącego zbywcę z jego dłużnikiem, lecz płaci cenę za nabycie wierzytelności, a to uzasadnia zaprezentowany sposób rozliczenia przychodów i kosztów ze zbycia wierzytelności.

Art. 12, art. 14, art. 15, art. 16 ustawy z 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (t.j. Dz.U. z 2011 r. nr 74, poz. 397 z późn. zm.).

Oprac. Magdalena Majkowska