Jak dla celów podatkowych optymalizować zamianę udziałów w spółkach

doradca podatkowy, starszy konsultant w MDDP

Praktycznym przykładem wykorzystania zamiany udziałów jest zbudowanie struktury holdingowej, zapewniającej korzystanie z udogodnień podatkowych przewidzianych przez obcą jurysdykcję podatkową. Wyobraźmy sobie sytuację, w której Spółka A – polski rezydent podatkowy, jest udziałowcem Spółki C. Spółka A nie wyklucza w przyszłości sprzedania udziałów w Spółce C inwestorowi. Jako że polski system prawa podatkowego nie przewiduje zwolnień dla dochodów kapitałowych, osiąganych przez tzw. spółki holdingowe (jakie występują w większości jurysdykcji podatkowych Unii Europejskiej), potencjalny dochód Spółki A ze sprzedaży tych aktywów będzie podlegał w Polsce opodatkowaniu CIT na zasadach ogólnych. Niemniej jednak, dzięki zamianie udziałów Spółka A może w prosty sposób skorzystać z zalet zagranicznych systemów opodatkowania. Możliwe jest bowiem przeprowadzenie restrukturyzacji, w której spółka A wniesie udziały w Spółce C do spółki B z siedzibą w państwie członkowskim Unii Europejskiej, przewidującym zwolnienie dochodów kapitałowych (w tym dochodów ze zbycia udziałów) od CIT. Taka zamiana udziałów może skutkować brakiem obowiązku podatkowego w CIT dla wszystkich zaangażowanych spółek. W przyszłości, w przypadku pojawienia się inwestora zainteresowanego nabyciem udziałów w Spółce C, bezpośrednim zbywcą tych udziałów będzie Spółka B. Dochód Spółki B ze sprzedaży udziałów Spółce C po spełnieniu określonych warunków może być zwolniony od CIT w kraju rezydencji podatkowej Spółki B. Spółka B może przeznaczyć ten dochód na inne inwestycje lub wypłacić go do Spółki A jako dywidendę – przy zachowaniu określonych warunków, również wolną od podatku.

Co ciekawe, dyrektywa nie została implementowana do ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, mimo że istnieją argumenty za dokonaniem takiego zabiegu. Wynikają one już z samego brzmienia dyrektywy, która, konstruując definicję zamiany udziałów, posługuje się oddzielnie pojęciami takimi jak spółka i akcjonariusz. Z całą pewnością nie są to pojęcia tożsame. Dodatkowe argumenty przemawiające za zastosowaniem dyrektywy do osób fizycznych można znaleźć w orzecznictwie Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości. Dla przykładu w sprawie Kofoed (C-321/05) ETS orzekał na podstawie przepisów dyrektywy w odniesieniu do stanu faktycznego z udziałem osoby fizycznej – obywatela Danii. Możliwość stosowania dyrektywy do osoby fizycznej nie budziła najmniejszych wątpliwości zarówno ETS, jak i sądu krajowe- go. Podobnie w sprawie Leur-Bloem (C-28/95.) ETS stwierdził, że osoba fizyczna dokonująca zbycia udziałów, obejmująca potem w zamian udziały w spółce przejmującej ma prawo traktować taką transakcję jako wymianę udziałów, o której mowa w dyrektywie, a więc zwolnioną od opodatkowania podatkiem dochodowym do czasu zbycia objętych udziałów.