Czy korzystne jest przejęcie spółki w złej kondycji finansowej

– Polscy przedsiębiorcy, bardziej niż ich konkurenci z innych państw Unii Europejskiej, skłonni są w najbliższym czasie zakupić, przejąć inną spółkę, czy też dokonać wewnętrznej konsolidacji w celu wzmocnienia sił i swojej pozycji rynkowej. Szczególnie łączenie wewnątrz grupy kapitałowej może w niektórych przypadkach przynieść – poza ograniczeniem kosztów funkcjonowania kilku podmiotów – dodatkowe korzyści podatkowe. Tym samym, podejmując decyzję o kierunku i sposobie restrukturyzacji, warto przeanalizować, czy nie można gdzieś dodatkowo zaoszczędzić albo czegoś zyskać, na przykład przy operacji połączenia spółek.

– Jedną z cech charakterystycznych operacji połączenia, w trybie kodeksu spółek handlowych jest brak opodatkowania podmiotów uczestniczących w procesie (spółek i ich wspólników) oraz sukcesja podatkowa przewidziana w Ordynacji podatkowej. Przepisy ustawy o podatku dochodowym przewidują brak opodatkowania przy przejęciu spółki kapitałowo niezależnej albo zależnej przynajmniej w 10 proc. od spółki przejmującej.

Jeżeli chodzi o podatek od towarów i usług, transakcja połączeniowa nie podlega opodatkowaniu tym podatkiem. Z kolei ustawa o PCC od tego roku wyłącza z opodatkowania łączenie spółek kapitałowych. Podsumowując, przy tego typu transakcji na moment połączenia nie wystąpią obciążenia podatkowe.

Odnośnie do sukcesji podatkowej – wyjątkiem od tej zasady jest jednak – zapisany w ustawie o podatku dochodowym – zakaz rozliczania straty spółki przejętej. Strata występuje w sytuacji, w której spółka generuje wyższe koszty podatkowe niż przychody. Oznacza to, że jeżeli przejmowana spółka wykazuje za ubiegłe lata stratę podatkową, po połączeniu wysokość tej straty nie może zostać wykorzystana do pomniejszenia dochodu uzyskiwanego przez podmiot połączony. Strata spółki przejmowanej nie zostanie nigdy rozliczona.

– Zgodnie z ustawą o rachunkowości, połączenie może być rozliczone metodą nabycia lub metodą łączenia udziałów. Stanowią o tym przepisy rozdziału 4a, poświęconego księgowemu ujęciu połączenia spółek handlowych. Użycie danej metody uzależnione jest od rodzaju połączenia. Zastosowanie każdej z nich – co oczywiste – pociąga za sobą odmienne księgowania, a także różne skutki w zakresie obowiązków podatkowych.

Metoda nabycia wykorzystywana jest przy łączeniu spółek niezależnych od siebie. Za każdym razem konieczne jest zamknięcie ksiąg podmiotu przejętego i podatkowe rozliczenie zamknięcia roku obrotowego.

Ujęcie połączenia za pomocą metody łączenia udziałów stosowane jest w szczególności przy łączeniach przeprowadzanych w ramach grupy kapitałowej. Metoda ta daje możliwość niezamykania ksiąg rachunkowych, i to właśnie skorzystanie z tego wariantu daje spółce przejmującej pewne korzyści podatkowe.

– Interesująca nas metoda łączenia udziałów polega na sumowaniu poszczególnych pozycji odpowiednich aktywów i pasywów oraz przychodów i kosztów połączonych spółek, według stanu na dzień połączenia, po uprzednim doprowadzeniu ich wartości do jednolitych metod wyceny i dokonaniu stosownych wyłączeń.

Metoda ta może być wykorzystana przy łączeniach spółek zależnych w sposób bezpośredni lub pośredni od tej samej jednostki dominującej (łączenie spółek córek), jak również w razie połączenia jednostki dominującej niższego szczebla z jej jednostką zależną (przejęcie spółki-wnuczki przez spółkę-córkę).

Z dniem połączenia kończy się – co do zasady – rok podatkowy spółki przejmowanej, zamykane są księgi rachunkowe i dokonywane jest rozliczenie podatku dochodowego. Wszystkie obowiązki formalnoprawne w tym zakresie ciążą na spółce przejmującej, która zobowiązana jest sporządzić sprawozdanie finansowe, złożyć stosowne deklaracje, zapłacić podatek oraz dochować określonych obowiązków informacyjnych w sądzie rejestrowym i urzędzie skarbowym.

– W przypadku rozliczenia połączenia metodą łączenia udziałów spółki mogą podjąć decyzję o niezamykaniu ksiąg rachunkowych w podmiocie przejmowanym. W efekcie nie dochodzi do formalnego zakończenia roku podatkowego w spółce przejmowanej i konieczności wypełnienia obowiązków towarzyszących zamknięciu roku.

Taka sytuacja może mieć określone konsekwencje dla uzyskującej dochody spółki (przychody przewyższają koszty), która dokona przejęcia spółki powiązanej, której bieżąca kondycja finansowa jest zła (koszty przewyższają zdecydowanie przychody).

Mianowicie zsumowanie w księgach spółki przejmującej przychodów z przychodami spółki przyjętej i odpowiednio zsumowanie kosztów obu spółek doprowadzi do sytuacji, w której na koniec roku podatkowego dochód podatkowy spółki przejmującej będzie niższy (obniżony o wysokość starty spółki przejmowanej za bieżący rok) albo w ogóle nie wystąpi. Spółka przejmująca nie dokona typowego rozliczenia straty podatkowej przewidzianej w przepisach, ale zsumowanie kosztów podatkowych poniesionych w roku połączeniowym pozwoli na faktyczne obniżenie podstawy opodatkowania w spółce przejmującej.

– Zgodnie z przepisami ustawy o podatku dochodowym, która uzależnia możliwość skorzystania z preferencji przewidzianych dla łączących się spółek (w szczególności – brak przychodu po stronie spółki przejmującej, brak dochodu po stronie wspólników spółki przejmowanej) od tego, co leżało u podstaw konsolidacji. Jeżeli bowiem jedynym lub jednym z głównych powodów połączenia była chęć uniknięcia lub uchylenia się od opodatkowania, korzyści podatkowe przewidziane dla spółek uczestniczących w łączeniu i ich wspólników nie wystąpią. Ustawodawca nie sformułował zasad dokonywania oceny przyczyn przeprowadzania łączenia spółek, pozwalając tym samym organom podatkowym i kontroli skarbowej na formułowanie swobodnych, daleko idących ocen w tym zakresie. Niemniej, co jest możliwe do wykazania przy każdym połączeniu spółek należących do tej samej grupy kapitałowej, o racjonalne uzasadnienia ekonomiczne w omawianej sytuacji nietrudno.

Skorzystanie z opisanej możliwości jest bezpieczne podatkowo i poza wieloma ważnymi korzyściami ekonomicznymi pozwala też – w niektórych sytuacjach – na obniżenie zobowiązań podatkowych.