W jakiej sytuacji wydatki na zakup akcji za kredyt stanowią koszt

Zainteresowanie inwestorów wspomaganiem kredytowym inwestycji kapitałowych na rynku wtórnym jest tym większe, im bardziej staje się prawdopodobny powrót trwałego wzrostu cen na rynku kapitałowym. Z kolei w przypadku rynku pierwotnego, zainteresowanie kredytowaniem uzależnione jest od liczby pierwszych publicznej emisji papierów wartościowych.

Mimo że finansowanie długiem inwestycji kapitałowych jest ryzykowną strategią, to jednak dlatego, że są oparte na mechanizmie dźwigni finansowej, mogą okazać się jednymi z najbardziej efektywnych inwestycji. Podatkowe rozliczenie kosztów związanych z zakupem instrumentów finansowych ze środków kredytowych lub pożyczkowych, które mogłyby zmniejszyć wysokość zobowiązania podatkowego, często są jednak przedmiotem sporów inwestorów z organami podatkowymi.

Inwestor indywidualny i instytucjonalny

W przypadku inwestorów indywidualnych, tj. osób fizycznych, przepisy podatkowe w tym zakresie zostały wprowadzone dopiero z początkiem 2009 r. Dla tych inwestorów kosztem podatkowym będą tylko i wyłącznie te wydatki na obsługę kredytu, które faktycznie związane są z zakupionymi instrumentami finansowymi.

W myśl tej zasady niemożliwe jest zatem odliczenie całości odsetek od kredytu w sytuacji, w której na przykład, z uwagi na zmniejszenie liczby zapisów w ofercie pierwotnej, inwestor nie mógł nabyć tylu akcji, na ile zaciągnął kredyt. Odsetki od niewykorzystanej części kredytu nie będą kosztem podatkowym. Inwestor będzie mógł zaliczyć w koszty tylko te odsetki i prowizje, które związane będą z przydzielonymi akcjami. Wydatki te podlegają rozliczeniu za rok podatkowy, w którym dokonano zbycia tych akcji a inwestor zobowiązany jest do rozliczenia dochodu z tego tytułu w zeznaniu rocznym.

W odniesieniu do inwestorów indywidualnych przychody z inwestycji giełdowych (sprzedaży instrumentów finansowych i realizacji praw z nich wynikających) stanowią odrębne źródło przychodów z kapitałów pieniężnych. To dlatego wydatki związane z nabyciem tych instrumentów mogą być ujmowane w kosztach podatkowych dopiero przy ich sprzedaży. Inaczej byłoby w sytuacji, jeśli inwestor indywidualny prowadziłby działalność gospodarczą, a jednym z przedmiotów tej działalności byłoby inwestowanie w instrumenty finansowe. Wtedy koszty takiej jak związane z obsługą kredytu na zakup akcji mogłyby być traktowane jako koszty pośrednie i rozliczane na bieżąco, przy ich faktycznym poniesieniu.

W ten sposób wydatki rozliczają inwestorzy instytucjonalni.

Jednak w odniesieniu do inwestorów instytucjonalnych będących podatnikami podatku dochodowego od osób prawnych (CIT) przepisy w dalszym ciągu nie precyzują bezpośrednio kwalifikacji tego typu wydatków, dlatego użyteczne w tym zakresie są pisma organów podatkowych oraz orzeczenia sądów administracyjnych.

Koszty podatkowe

Przypomnieć trzeba, że wszystkie wydatki ponoszone przez osoby prawne, aby mogły być uznane za koszty uzyskania przychodów i w efekcie pomniejszające podstawę opodatkowania, powinny być racjonalnie i gospodarczo powiązane z działalnością gospodarczą podatnika, a ich celem jest osiągnięcie oraz zabezpieczenie albo zachowanie źródła przychodów. Przesłanki kwalifikacji danych wydatków w koszty podatkowe określa art. 15 ust. 1 ustawy z 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (t.j. Dz.U. z 2000 r. nr 54, poz. 654 z późn. zm.). Na podstawie tego przepisu wyróżnić można tzw. koszty bezpośrednie (wydatki w celu osiągnięcia przychodów) oraz koszty pośrednie (wydatki w celu zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów). Jednocześnie istotne jest również to, że ustawa o CIT określa tzw. negatywny katalog kosztów podatkowych, tj. takich wydatków, które nie mogą zostać przeniesione w ciężar kosztów podatkowych.

Przy rozpatrywaniu kwalifikacji podatkowej wydatków związanych z finansowaniem kredytowym inwestycji w instrumenty finansowe trzeba podkreślić, że jedną z przesłanek uznania danego wydatku za koszt podatkowy jest faktyczne i definitywne poniesienie tego wydatku przez podatnika. Znaczenia nie ma przy tym źródło pochodzenia finansowania tych wydatków - tj. czy są nimi środki własne, czy też kredyty bankowe bądź pożyczki od innych podmiotów.

Wydatki na zakup

Dla analizy, czy spółka, która zaciągnęła pożyczkę na zakup akcji (udziałów) innej spółki będzie mogła zaliczyć odsetki od tej pożyczki w koszty podatkowe, jest zasada wyrażona w art. 16 ust. 1 ustawy o CIT. Punkty 8 i 8b tego przepisu bezpośrednio odnoszą się do wydatków związanych z inwestowaniem w instrumenty finansowe oraz nabyciem udziałów.

Przepisy określają, że nie są kosztem uzyskania przychodu wydatki związane z nabyciem pochodnych instrumentów finansowych, do czasu realizacji praw wynikających z tych instrumentów albo rezygnacji z realizacji praw wynikających z tych instrumentów albo ich odpłatnego zbycia.

Natomiast w przypadku nabycia udziałów (akcji) lub innych papierów wartościowych, przepisy określają, że nie mogą być uznane za koszty uzyskania przychodów wydatki na objęcie lub nabycie udziałów albo akcji w spółce oraz innych papierów wartościowych, a także wydatki na nabycie tytułów uczestnictwa w funduszach kapitałowych (certyfikaty inwestycyjne i jednostki uczestnictwa). Wydatki takie są jednak kosztem uzyskania przychodu z odpłatnego zbycia tych udziałów, akcji oraz innych papierów wartościowych (w tym z tytułu wykupu przez emitenta), a także z odkupienia tytułów uczestnictwa lub jednostek uczestnictwa w funduszach kapitałowych (w tym także z ich umorzenia).

W przypadku inwestycji spółek z tytułu uczestnictwa funduszy kapitałowych zwrócić należy również uwagę na przepis, że zamiana jednostek uczestnictwa subfunduszu na jednostki uczestnictwa innego subfunduszu tego samego funduszu inwestycyjnego z wydzielonymi subfunduszami jest neutralna podatkowo.

Przez wydatki, o których mowa w art. 16 ust. 1 pkt 8 ustawy o CIT, tj. na nabycie bądź objęcie udziałów (akcji), rozumieć należy wydatki bezpośrednio związane z takim objęciem, a więc wydatki, bez których nie byłoby możliwe nabycie lub objęcie udziałów (akcji). Czy zatem odsetki od kredytu czy pożyczki zaciągnięte przez podatnika na nabycie udziałów czy papierów wartościowych spełniają te przesłanki?

Odsetki od kredytu

Kwestia kosztów uzyskania przychodu w przypadku odsetek od kredytów czy pożyczek zaciągniętych przez podatników CIT w celu nabycia instrumentów finansowych wyjaśniona została w piśmie ministra finansów (interpretacja z 7 sierpnia 2002 r., sygn. PB4/AK-8214-6905-192/02).

Zgodnie z tą interpretacją odsetki od takich pożyczek i kredytów nie stanowią bezpośrednio wydatków na nabycie akcji czy udziałów, ale pozostają w związku z przychodami podatnika. Dlatego też odsetki od tego rodzaju pożyczek i kredytów są kosztem w momencie zapłaty lub kapitalizacji, co określa art. 16 ust. 1 pkt 10 lit. a) ustawy o CIT.

Możliwość kwalifikacji odsetek od kredytów czy pożyczek zaciągniętych na nabycie udziałów (akcji) do kosztów podatkowych rozpatrzył NSA w wyroku z 7 września 2004 r. (sygn. akt FSK 324/04). Sąd stwierdził, że przez wydatki, o których mowa w art. 16 ust. 1 pkt 8 ustawy o CIT, należy rozumieć wydatki podatnika bezpośrednio związane z nabyciem akcji, a więc w szczególności ich cenę, opłaty notarialne, prowizje biura maklerskiego. Jednocześnie sąd podkreślił, że do wydatków tych nie mogą być zaliczone odsetki od kredytu zaciągniętego przez podatnika na nabycie akcji, gdyż nie pozostają one w bezpośrednim związku z ich nabyciem.

Stanowisko to potwierdził także NSA w wyroku z 7 kwietnia 2006 r. (sygn. akt II FSK 508/05), uznając, że w wypadku zaciągnięcia przez podatnika kredytu bądź pożyczki na wydatki związane z objęciem lub nabyciem udziałów, wkładów, akcji i innych papierów wartościowych, o których mowa w art. 16 ust. 1 pkt 8 ustawy o CIT, odsetki od kredytu bądź pożyczki oraz inne opłaty z tym związane nie są wydatkami na objęcie lub nabycie w rozumieniu powołanego przepisu i stanowią koszty uzyskania przychodów w dacie ich poniesienia.

Zatem odsetki od kredytów (pożyczek) zaciągniętych na nabycie udziałów (akcji) stanowią koszt podatkowy w dacie ich faktycznego poniesienia. Odsetek tych nie można byłoby uznać za koszt uzyskania przychodu tylko w wypadku, jeżeli kredyt nie spełnia wymogu określonego w art. 15 ust. 1 ustawy o CIT, to jest nie został zaciągnięty w celu osiągnięcia oraz zabezpieczenia albo zachowania źródła przychodów.

Wydatki związane z nabyciem udziałów (akcji)

Do kosztów podatkowych, ale dopiero z chwilą sprzedaży udziałów lub akcji, zalicza się wszelkie koszty bezpośrednio warunkujące nabycie tych udziałów lub akcji, bez których poniesienia nie byłoby możliwe skuteczne nabycie udziałów lub akcji (np. zapłacona cena udziałów lub akcji, opłaty notarialne, prowizje biura maklerskiego).

Kosztów zaciągniętego kredytu, tj. odsetek, prowizji oraz różnic kursowych, jeżeli występują, nie traktuje się jako wydatków na nabycie udziałów, lecz jako zapłatę za kredyt, dlatego są one kosztem uzyskania przychodu w dacie ich faktycznej zapłaty lub kapitalizacji.

Rodzaje instrumentów finansowych

- prawa do akcji, warranty subskrypcyjne, kwity depozytowe, obligacje, listy zastawne, certyfikaty inwestycyjne i inne zbywalne papiery wartościowe, w tym inkorporujące prawa majątkowe odpowiadające prawom wynikającym z akcji lub z zaciągnięcia długu, wyemitowane na podstawie właściwych przepisów prawa polskiego lub obcego,

- inne zbywalne prawa majątkowe, które powstają w wyniku emisji, inkorporujące uprawnienie do nabycia lub objęcia papierów wartościowych określonych wyżej lub wykonywane poprzez dokonanie rozliczenia pieniężnego (prawa pochodne)

- tytuły uczestnictwa w instytucjach wspólnego inwestowania,

- instrumenty rynku pieniężnego,

- opcje, kontrakty terminowe, swapy, umowy forward na stopę procentową, inne instrumenty pochodne, których instrumentem bazowym jest papier wartościowy, waluta, stopa procentowa, wskaźnik rentowności lub inny instrument pochodny, indeks finansowy lub wskaźnik finansowy, które są wykonywane przez dostawę lub rozliczenie pieniężne,

- opcje, kontrakty terminowe, swapy, umowy forward na stopę procentową oraz inne instrumenty pochodne, których instrumentem bazowym jest towar

- opcje, kontrakty terminowe, swapy oraz inne instrumenty pochodne, których instrumentem bazowym jest towar i które są wykonywane przez dostawę, pod warunkiem, że są dopuszczone do obrotu na rynku regulowanym lub w alternatywnym systemie obrotu,

- niedopuszczone do obrotu na rynku regulowanym ani w alternatywnym systemie obrotu opcje, kontrakty terminowe, swapy, umowy forward oraz inne instrumenty pochodne, których instrumentem bazowym jest towar, które mogą być wykonane przez dostawę, które nie są przeznaczone do celów handlowych i wykazują właściwości innych pochodnych instrumentów finansowych,

- instrumenty pochodne dotyczące przenoszenia ryzyka kredytowego,

- kontrakty na różnicę,

- opcje, kontrakty terminowe, swapy, umowy forward dotyczące stóp procentowych oraz inne instrumenty pochodne odnoszące się do zmian klimatycznych, stawek frachtowych, uprawnień do emisji oraz stawek inflacji lub innych oficjalnych danych statystycznych, a także wszelkiego rodzaju inne instrumenty pochodne odnoszące się do aktywów, praw, zobowiązań, indeksów oraz innych wskaźników.

Przemysław Molik

przemysław.molik@infor.pl

Podstawa prawna

Art. 15 ust. 1; art. 16 ust. 1 pkt 8 i 10 lit. a) ustawy z 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (t.j. Dz.U. z 2000 r. nr 54, poz. 654 z późn. zm.).