Wydatki na opcje walutowe można zaliczyć do kosztów

Rozliczenie opcji walutowych budzi wiele kontrowersji. Firmy zastanawiają się m.in. nad tym, czy straty z ujemnych różnic kursowych wynikających z opcji walutowych mogą zostać zaliczone do kosztów uzyskania przychodów. Ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych zawiera bowiem regulacje pozwalające zaliczyć ujemne różnice kursowe do kosztów podatkowych.

Jak wyjaśnia Jakub Żak, dyrektor w Zespole Usług Finansowych w dziale doradztwa podatkowego PricewaterhouseCoopers, przepisy ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych nie odpowiadają wprost na pytanie, czy straty z potocznie zwanych ujemnych różnic kursowych wynikających z opcji walutowych rozliczanych bez fizycznej dostawy waluty (non-delivery contracts) mogą stanowić koszty uzyskania przychodów czy też nie.

Również dr Janusz Marciniuk, doradca podatkowy z Marciniuk i Wspólnicy, zwraca uwagę, że regulacje ustaw o podatkach dochodowych nie pozwalają na dokonanie jednoznacznej kwalifikacji dla celów podatkowych należności i zobowiązań będących następstwem zawarcia umowy na opcje walutowe.

Eksperci odnoszą się jednak do dwóch różnych sytuacji: opcji bez fizycznej dostawy oraz opcji z fizyczną dostawą.

Jakub Żak uważa, że należy w pierwszej kolejności rozstrzygnąć, z jakiego typu wydatkiem mamy do czynienia w sytuacji powstania strat z ujemnych różnic kursowych. Wyjaśnia on, że zgodnie z art. 15a ustawy o CIT u podatników rozliczających różnice kursowe według tzw. metody podatkowej różnice kursowe zwiększają odpowiednio przychody jako dodatnie różnice kursowe albo koszty uzyskania przychodów jako różnice ujemne. Jednocześnie zgodnie z art. 15a ust. 3 ustawy o CIT ujemne różnice kursowe powstają w ściśle określonych przypadkach.

- W przywołanym przepisie został zatem określony zamknięty katalog sytuacji, kiedy mogą powstać ujemne różnice kursowe w rozumieniu podatkowym. Katalog ten nie zawiera pozycji obejmującej wydatki wynikające z rozliczenia opcji walutowych. Wydatki takie nie są zatem różnicami kursowymi w rozumieniu ustawy o CIT - mówi Jakub Żak.

Dyrektor w PricewaterhouseCoopers podkreśla, że opcje walutowe w rozumieniu ustawy o CIT są instrumentami pochodnymi. Zgadza się z nim Paweł Tomczykowski, doradca podatkowy i partner w kancelarii Ożóg i Wspólnicy.

- W przypadku tzw. nierzeczywistych instrumentów finansowych, a więc takich, gdzie rozliczana jest wyłącznie różnica między aktualną wartością instrumentu bazowego a jego zakontraktowaną wartością i nie mamy do czynienia z dostawą instrumentu bazowego, zastosowanie ma - podobnie jak przy rzeczywistych instrumentach finansowych - art. 16 ust. 1 pkt 8b ustawy CIT. Ekspert dodaje, że zgodnie z tym przepisem nie uważa się za koszty uzyskania przychodów wydatków związanych z nabyciem pochodnych instrumentów finansowych - do czasu realizacji praw wynikających z tych instrumentów albo rezygnacji z realizacji praw wynikających z tych instrumentów albo ich odpłatnego zbycia.

- Oczywiście, należy wykluczyć tu przypadki, gdy takie wydatki powiększają wartość początkową środków trwałych lub wartości niematerialnych i prawnych (art. 16g ust. 3 i 4 ustawy o CIT) - mówi Paweł Tomczykowski.

Jak stwierdza jednak Jakub Żak, wydatków wynikających z rozliczenia opcji walutowych nie można uznać za wydatki na nabycie tych opcji. Tak więc i ten przepis nie znajdzie tu bezpośredniego zastosowania. Ekspert PwC tłumaczy, że podstawowym celem zawieranych opcji walutowych było zazwyczaj bądź zabezpieczenie pozycji walutowej/ryzyka walutowego podmiotu (przy opcjach zabezpieczających), bądź uzyskanie dochodu w wyniku rozliczenia opcji (przy tzw. opcjach spekulacyjnych). Jednocześnie z zawarciem każdego takiego kontraktu związane było ryzyko poniesienia strat wynikających z niekorzystnej zmiany kursu waluty.

- Moim zdaniem należy więc uznać, że wydatki wynikające z rozliczenia opcji walutowych powinny stanowić koszty podatkowe, jako że spełniają one warunek poniesienia w celu uzyskania przychodu bądź zabezpieczenia źródła przychodu - mówi Jakub Żak.

Również zdaniem Pawła Tomczykowskiego wydatki związane z nabyciem nierzeczywistych instrumentów finansowych (włączając w to np. kwoty zapłacone za premię czy koszty doradztwa) są kosztem uzyskania przychodu, ale nie w momencie ich poniesienia, a dopiero przy ustalaniu dochodu, a więc najczęściej w momencie realizacji praw wynikających z tych instrumentów (rozliczenia wartości netto).

Doktor Janusz Marciniuk zwraca uwagę, że wskutek zawarcia umowy na opcje walutowe, która ma zazwyczaj charakter odpłatny, nabywca opcji uzyskuje prawo do nabycia (opcja call) lub sprzedaży (opcja put) w ustalonym terminie określonej ilości waluty po z góry określonym kursie, natomiast wystawca opcji zobowiązuje się dokonać sprzedaży lub zakupu waluty po tym kursie i w tym terminie.

Odnosząc te sytuacje do ustawy o CIT, dr Janusz Marciniuk stwierdza, że art. 16 ust. 1 pkt 8b ustawy przewiduje jedynie, że wydatki związane m.in. z nabyciem opcji, tj. w szczególności tzw. premia za wystawienie opcji, którą nabywca płaci na rzecz jej wystawcy, podlegają zaliczeniu do kosztów uzyskania przychodów nabywcy z chwilą realizacji praw wynikających z opcji albo rezygnacji z realizacji tych praw albo z chwilą odpłatnego zbycia opcji. U wystawcy opcji wyżej wymieniona premia stanowi przychód podatkowy, który powstaje co do zasady w dacie zbycia tych opcji i do którego stosuje się ogólne przepisy dotyczące przychodów.

Doktor Janusz Marciniuk przyznaje, że brak szczegółowych regulacji w powyższym zakresie powoduje ponadto, że należności wypłacane na podstawie umowy na opcje walutowe (poza premią) należy kwalifikować dla celów podatkowych na zasadach ogólnych wynikających z ustawy o CIT (z zastrzeżeniem sytuacji gdy rozliczenia następują poprzez zapłatę różnicy między rynkową wartością waluty w danym dniu a wartością waluty wynikającą z opcji).

- Zatem nabycie lub sprzedaż określonej waluty na podstawie opcji należy oceniać w szczególności z punktu widzenia art. 15a ustawy o CIT jako tzw. wpływ lub wypływ środków pieniężnych w walucie obcej, który będzie generował różnice kursowe - mówi nasz rozmówca.