Jak wszcząć wzajemne porozumiewanie

Jak wynika z badań przeprowadzanych przez Komisję Europejską, jednym z najczęściej wskazywanych problemów przez menedżerów firm międzynarodowych jest problem cen transferowych. Tkwi on nie tylko w staraniach o osiągnięcie jak najniższego poziomu opodatkowania, ale także w unikaniu zagrożenia podwójnego opodatkowania. Najlepiej wyjaśnić to na przykładzie: spółka produkcyjna A z kraju A sprzedaje towary do powiązanej spółki dystrybucyjnej B z kraju B. Załóżmy, że koszt produkcji towarów wynosi 30, a cena sprzedaży dla odbiorców spółki B wynosi 100. Zysk ze sprzedaży towarów dla grupy podmiotów powiązanych A i B wyniesie łącznie 70 i powstaje pytanie, jak ten zysk zostanie podzielony między spółki A i B. Przyjmijmy, że spółka A sprzeda towary do spółki B po cenie 80 i zadeklaruje dochód do opodatkowania w wysokości 50 (tj. 80 - 30), z kolei dochód po stronie spółki B wyniesie 20 (tj. 100 - 80). Następnie organy podatkowe kraju B zakwestionują zbyt niską wysokość dochodu wykazanego przez spółkę B i doszacują dochód w wysokości 30, tak jakby spółka B kupiła towar od spółki A po cenie 50. Wówczas ten doszacowany dochód w wysokości 30 zostanie opodatkowany zarówno w kraju A, jak i w kraju B, i dojdzie w efekcie do podwójnego opodatkowania tego samego dochodu.

Od stycznia 2009 r. obowiązuje w Polsce art. 11 ust. 8b ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, a od października 2009 r. odpowiednie przepisy wykonawcze, umożliwiające korektę dochodów polskiego podatnika powiązanego z podmiotem zagranicznym, jeśli dochody polskiego podatnika zostały włączone do dochodów podmiotu zagranicznego i opodatkowane w kraju jego siedziby (w powyższym przykładzie - dochód spółki A został włączony do dochodów spółki B). Przepisy te zostały wprowadzone w celu określenia zasad prowadzenia postępowania porozumiewawczego i arbitrażowego w związku z przystąpieniem Polski do konwencji w sprawie eliminowania podwójnego opodatkowania w przypadku korekty zysków przedsiębiorstw powiązanych (Dz.U. UE. C. 05.160.11, zwanej konwencją arbitrażową) oraz przyjęciem przez Radę Unii Europejskiej kodeksu postępowania wspierającego skuteczne wykonanie konwencji arbitrażowej (Dz. Urz. UE C. z 28 lipca 2006 r., s. 8 - 12).

Na podstawie wskazanych regulacji krajowych, korekta dochodów jest możliwa, pod warunkiem że została przewidziana w umowie międzynarodowej między Polską a krajem siedziby podmiotu zagranicznego.

Szczegółowe regulacje co do trybu i sposobu dokonywania korekty dochodów określa rozporządzenie ministra finansów z 10 września 2009 r. w sprawie sposobu i trybu określania dochodów osób prawnych w drodze oszacowania oraz sposobu i trybu eliminowania podwójnego opodatkowania osób prawnych w przypadku korekty zysków podmiotów powiązanych (Dz.U. nr 160, poz. 1268). Rozporządzenie uwzględnia wytyczne OECD, a także postanowienia konwencji arbitrażowej oraz kodeksu postępowania wspierającego skuteczne wykonanie konwencji arbitrażowej. Zgodnie z nim podatnik z siedzibą w Polsce ma prawo wystąpić do ministra finansów z wnioskiem o wszczęcie postępowania w trybie konwencji arbitrażowej lub na podstawie umów o unikaniu podwójnego opodatkowania w celu wyeliminowania podwójnego opodatkowania. Wniosek powinien zostać złożony nie później niż przed upływem 3 lat od doręczenia podatnikowi lub podmiotowi z nim powiązanemu protokołu kontroli albo decyzji podatkowej, w których efekcie może dojść do podwójnego opodatkowania.

Jeżeli minister uzna wniosek za uzasadniony i nie będzie w stanie załatwić sprawy w ramach procedur krajowych w sposób uwzględniający wniosek podatnika, wszczęta zostanie procedura wzajemnego porozumiewania, o czym minister poinformuje właściwe organy podatkowe państwa, którego wniosek dotyczy, oraz podmiot krajowy. Minister wskaże jednocześnie datę wszczęcia postępowania porozumiewawczego, od której licząc organy podatkowe mają 2 lata na porozumienie się.

Po zakończeniu postępowania porozumiewawczego właściwy organ podatkowy dokona ustalenia (określenia) zobowiązania podatkowego w sposób odpowiedni do wyniku zakończonego postępowania. Zgodnie z ww. rozporządzeniem, wynik zakończonej procedury porozumiewawczej stanowi podstawę do wszczęcia postępowania w sprawie określenia wysokości dochodu lub straty podatnika.

Rozporządzenie nie reguluje wprost prowadzenia postępowania arbitrażowego, które zgodnie z konwencją arbitrażową powinno być przeprowadzone obligatoryjnie, gdy postępowanie porozumiewawcze okaże się nieskuteczne. Jednak postępowanie arbitrażowe może być prowadzone bezpośrednio na podstawie konwencji arbitrażowej, jeśli dotyczyłoby kraju - sygnatariusza konwencji, a więc innego państwa członkowskiego UE. Zgodnie z konwencją, postępowanie arbitrażowe powinno zakończyć się w terminie 6 miesięcy od przedłożenia sprawy komisji doradczej do rozpatrzenia. Następnie państwa uczestniczące w procedurze powinny w ciągu kolejnych 6 miesięcy rozstrzygnąć spór decyzją, mając przy tym możliwość odstąpienia od opinii komisji doradczej. W przypadku braku osiągnięcia porozumienia, rozwiązanie wypracowane przez komisję doradczą znajduje zastosowanie.

Podjęcie postępowania porozumiewawczego nie stanowi przeszkody do stosowania przez podatnika w danej sprawie środków odwoławczych dostępnych w ramach prawa krajowego, z tym że prawomocny wyrok sądu administracyjnego uniemożliwia przeprowadzenie postępowania arbitrażowego.

W praktyce procedura dotycząca korekty dochodów podmiotów powiązanych znajduje niewielkie zastosowanie w Polsce. Przyczyn tego należy upatrywać przede wszystkim w przewlekłości potencjalnie nawet 6-letniej procedury oraz niemożliwości jej kontynuowania w przypadku prawomocnego wyroku sądowego w danej sprawie. Z pragmatycznego punktu widzenia podatnik raczej nie zrezygnuje ze skargi do krajowych sądów administracyjnych, przed którymi postępowanie zakończy się niemalże na pewno wcześniej niż zostanie wszczęte postępowanie arbitrażowe, a dopiero to postępowanie (a nie wcześniejsze postępowanie porozumiewawcze) gwarantuje podatnikowi rozstrzygnięcie sprawy. Zniechęcający wydaje się również fakt, że minister finansów posiada sporą swobodę w zakresie samego wszczęcia postępowania porozumiewawczego, w szczególności co do uznania wniosku podatnika za zasadny.

Warto w tym miejscu dodać, że podstawy prawne w prawie krajowym do dokonania korekty dochodów podmiotów powiązanych istniały już (choć stosunkowo ogólne) pod działaniem poprzedniego rozporządzenia z 10 października 1997 r. Ponadto konwencja arbitrażowa zaczęła obowiązywać w Polsce od 1 lutego 2007 r. Zatem w stosunku do dochodów osiągniętych od 2007 roku podatnik mógł złożyć wniosek o wszczęcie postępowania porozumiewawczego i arbitrażowego bezpośrednio na podstawie przepisów o konwencji.

@RY1@i02/2010/208/i02.2010.208.086.012a.101.jpg@RY2@

Joanna Małkowska, doradca podatkowy, supervisor w zespole CIT, KPMG Tax M. Michna

@RY1@i02/2010/208/i02.2010.208.086.012a.102.jpg@RY2@

Rafał Ciołek, doradca podatkowy, dyrektor w zespole CIT, KPMG Tax M. Michna

not. sf