Pożyczkę papierów wartościowych spółki rozliczą na zasadach ogólnych

Krótka sprzedaż to strategia inwestycyjna, która pozwala na osiąganie zysków z inwestycji w papiery wartościowe, w sytuacji gdy ich ceny notowane na giełdach papierów wartościowych spadają. Ta technika inwestycyjna nie jest nowa na polskim rynku kapitałowym, ale na szerszą skalę zaczęła funkcjonować na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie dopiero od początku lipca 2010 r. Generowanie zysków z papierów wartościowych przy wykorzystaniu techniki krótkiej sprzedaży wykorzystują wiele instytucji i przedsiębiorstw.

Dla rozliczenia podatkowego istotna jest kwalifikacja podatkowa czynności udzielenia i zwrotu pożyczki papierów wartościowych oraz ustanowienia zabezpieczenia jako gwarancji zwrotu papierów, a także określenie przychodu i kosztów uzyskania przychodu dla pożyczkodawcy oraz pożyczkobiorcy.

Obecnie warunki przeprowadzenia transakcji krótkiej sprzedaży regulują przepisy ustawy o obrocie instrumentami finansowymi, a nie przepisy wykonawcze ministra finansów. Ustawą z 4 września 2008 r. o zmianie ustawy o obrocie instrumentami finansowymi oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2009 r. nr 165, poz. 1316) uchylone zostało bowiem rozporządzenie ministra finansów z 20 kwietnia 2006 r. w sprawie trybu i warunków pożyczania maklerskich instrumentów finansowych z udziałem firm inwestycyjnych oraz banków powierniczych.

Ustawa o obrocie instrumentami finansowymi krótką sprzedaż określa jako zobowiązanie się do zbycia papierów wartościowych mimo ich braku w chwili zaciągania tego zobowiązania na rachunku papierów wartościowych zbywcy.

Doprecyzowane zostały również przepisy ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych, które określają, że opodatkowaniu PCC podlegają jedynie umowy nazwane, wskazane bezpośrednio w ustawie. A zatem opodatkowaniu PCC podlegają umowy pożyczki pieniędzy lub rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku. Umowa pożyczki papierów wartościowych, które są prawami majątkowymi, nie podlega zatem temu podatkowi.

Otrzymanie i udzielenie pożyczki papierów wartościowych nie wywołuje skutków podatkowych zarówno dla podmiotu będącego pożyczkobiorcą, jak i będącego pożyczkodawcą. Pożyczkobiorca ma jednak obowiązek zagwarantowania zwrotu pożyczonych papierów poprzez złożenie depozytu zabezpieczającego. Po dokonaniu zwrotu pożyczonych papierów pożyczkobiorca otrzymuje zwrot wniesionego zabezpieczenia.

W związku z tym, że zabezpieczenie ma charakter zwrotny, dla rozliczenia podatkowego czynność złożenia zabezpieczenia pieniężnego, a następnie jego zwrot jest neutralna podatkowo zarówno dla pożyczkodawcy, jak i pożyczkobiorcy.

Skutków podatkowych nie wywoła też ostateczne wypełnienie umowy pożyczki, czyli zwrot pożyczonych papierów wartościowych. Z tym że dla podmiotów, które posiadają znaczny pakiet akcji w danej spółce (co najmniej 10 proc.), po zwrocie pożyczonych akcji od nowa będzie liczył się okres 2 lat nieprzerwanego posiadania akcji, który jest wymagany do zastosowania zwolnienia od podatku dla wypłacanych dywidend z tytułu posiadania tych akcji.

Przepisy ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych określają, że w przypadku odpłatnego zbycia pożyczonych papierów wartościowych (sprzedaż krótka) przychód ustala się na dzień zwrotu pożyczonych papierów wartościowych lub na dzień, w którym miał nastąpić zwrot tych papierów wartościowych zgodnie z zawartą umową pożyczki. Kosztem uzyskania przychodów są natomiast wydatki poniesione na odkupienie papierów wartościowych celem ich zbycia.

Zasady te mają jednak zastosowanie tylko do pożyczkobiorcy papierów wartościowych, czyli tego podmiotu, który dokonuje odpłatnego zbycia, a następnie zwrotu papierów wartościowych.

W przypadku otrzymania wynagrodzenia (rozumianego jako odsetki od pożyczki) za pożyczone papiery wartościowe dla podmiotu pożyczkodawcy powstaje przychód opodatkowany na zasadach ogólnych. Z kolei dla pożyczkobiorcy wypłacone wynagrodzenie za pożyczone papiery stanowi koszt podatkowy.

Natomiast w przypadku, gdy jedną ze stron umowy pożyczki są podmioty zagraniczne, to przychód z wynagrodzenia za udzieloną pożyczkę podlega opodatkowaniu według zasad dla odsetek na podstawie odpowiednich umów międzynarodowych o unikaniu podwójnego opodatkowania.

Inwestor dokonujący transakcji krótkiej sprzedaży, zaciągając pożyczkę w postaci papierów wartościowych, oprócz zobowiązania do zwrotu pożyczonych papierów wartościowych oraz wypłaty wynagrodzenia za pożyczone papiery pożyczkodawcy, przyjmuje na siebie również zobowiązanie do dokonania na rzecz domu maklerskiego (instytucji pośredniczącej) opłaty z tytułu udzielonej pożyczki. Opłata ta może być na przykład ustalona procentowo w skali roku i odnoszona do czasu trwania pożyczki (w dniach, miesiącach).

Tego typu opłaty, które nie mają charakteru zwrotnego, stanowią dla inwestora pożyczkobiorcy koszt uzyskania przychodu.

W trakcie trwania umowy pożyczki spółki mogą wypłacać dywidendy od przedmiotowych akcji, a od obligacji emitent może wypłacać odsetki. Obecnie obowiązujące przepisy nie zawierają jednak bezpośrednich regulacji dotyczących zasad opodatkowania otrzymania dywidendy czy odsetek od papierów wartościowych przez pożyczkobiorcę. W przypadku pożyczkobiorcy będącego osobą prawną uzyskane dywidendy oraz odsetki będą podlegać 19-proc. podatkowi.

W przypadku, gdy odbiorcą dywidendy (pożyczkobiorcą) będzie nierezydent, zastosowanie znajdzie również 19-proc. stawka podatku, a dla odsetek 20 proc. Stawki te mają zastosowanie, gdy umowa o unikaniu podwójnego opodatkowania, której stroną jest Polska, nie stanowi inaczej. Jednak zastosowanie postanowień tych umów, jest możliwe jeśli pożyczkobiorca - nierezydent będzie uznany za ostatecznego odbiorcę dywidendy czy odsetek.

Krótka sprzedaż to strategia inwestycyjna polegająca na sprzedaży pożyczonych papierów wartościowych. Mechanizm ten pozwala zarabiać na spadkach kursów cen akcji. Oczekując spadku cen na rynku, papiery należy najpierw sprzedać po cenie wyższej, a następnie odkupić po cenie niższej i zwrócić pożyczkodawcy

Inwestor przewiduje spadek akcji spółki XYZ. W tym celu inwestor pożycza 1000 akcji w chwili, gdy ich cena na GPW wynosi 50 zł. Taka cena została uwzględniona w umowie pożyczki sprzedaży krótkiej. Inwestor ma obowiązek zwrócić pożyczone papiery wartościowe po 3 miesiącach. Inwestor odkupuje akcje po jednostkowej cenie 35 zł. Zyskiem z takiej transakcji jest 15 zł x 1000, czyli różnica pomiędzy ceną sprzedaży akcji a ceną, po której akcje zostały odkupione, a następnie zwrócone pożyczkodawcy.

W przypadku jednak, gdy cena pożyczonych akcji wzrosła, a nie spadła, tj. gdy cena odkupienia jest wyższa od ceny sprzedaży akcji, to inwestor - pożyczkobiorca poniesie stratę.

Przemysław Molik

przemyslaw.molik@infor.pl

Art. 12 ust. 4c; art. 15 ust. 1n; art. 22 ustawy z 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (t.j. Dz.U. z 2000 r. nr 54, poz. 654 z późn. zm.).

Art. 1 ust. 1 pkt 1b ustawy z 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych (t.j. Dz.U. z 2007 r. nr 68, poz. 450 z późn. zm.).

Art. 3 pkt. 47; art. 5a ustawy z 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi (Dz.U. z 2005 r. nr 183, poz. 1538 z późn. zm.).