Nie tylko udziałowcy i akcjonariusze są wolni od opodatkowania

Transakcje, takie jak przejęcia czy połączenia spółek, często wymagają dokonania wymiany udziałów czy akcji. Skutkiem wymiany udziałów jest zmiana struktury własnościowej. Ta transakcja może zostać przeprowadzona nie tylko między spółkami kapitałowymi mającymi siedzibę w Polsce, ale również między podmiotami z siedzibą na terenie innych państw członkowskich Unii Europejskiej.

Spółki kapitałowe decydują się na przeprowadzenie wymiany udziałów nie tylko z punku widzenia strategii zmiany własnościowej, ale także ze względu na korzystne rozwiązania podatkowe, jakie przewidują przepisy podatkowe - Dyrektywa Rady 90/434/EWG z 23 lipca 1990 r. w sprawie wspólnego systemu opodatkowania mającego zastosowanie w przypadku łączenia, podziałów, wydzieleń, wnoszenia aktywów i wymiany udziałów dotyczących spółek różnych państw członkowskich oraz ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych, do której zaimplementowano część postanowień dyrektywy wspólnotowej.

Jednak brak implementacji przepisów dyrektywy do ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych budzi kontrowersje przy analizie skutków podatkowych dotyczących udziałowców czy akcjonariuszy będących osobami fizycznymi.

Wymiana udziałów

W operacji wymiany udziałów zaangażowane są trzy podmioty: spółka nabyta, spółka nabywająca, udziałowcy spółki nabytej. W wyniku wymiany udziałów spółka nabyta staje się spółką zależną spółki nabywającej, a udziałowcy spółki nabytej stają się udziałowcami spółki nabywającej.

Spółka nabywająca i spółka nabyta muszą spełniać warunki przewidziane w art. 3 dyrektywy, tj. posiadać status spółki państwa członkowskiego. A zgodnie z tą dyrektywą spółką państwa członkowskiego jest spółka, która ma formę prawną wymienioną w aneksie do dyrektywy (dla Polski spółki utworzone według prawa polskiego, określane jako: spółka akcyjna, spółka z ograniczoną odpowiedzialnością), jest uważana za rezydenta państwa członkowskiego i jednocześnie na podstawie umów o unikaniu podwójnego opodatkowania zawartych z państwami trzecimi nie jest uważana za spółkę-rezydenta poza Wspólnotą, oraz jest podatnikiem podatku dochodowego od osób prawnych, bez możliwości wyboru lub wyłączenia z tego opodatkowania.

Do 2005 roku dyrektywa zawierała definicję wymiany udziałów, która nie rozstrzygała, czy pojęcie to obejmuje dalsze nabywanie udziałów poza tymi przyznającymi zwykłą większość praw głosu. W nowelizacji dyrektywy (2005/19/WE) uznano, że statuty spółek i zasady głosowania są opracowane w taki sposób, by istniała potrzeba dalszego nabywania udziałów zanim spółka nabywająca będzie mogła objąć pełną kontrolę nad spółką docelową, a zatem konieczna jest zmiana definicji "wymiany udziałów", w taki sposób, aby było jasne, że obejmuje ona wszystkie dalsze operacje nabycia udziałów w celu przejęcia kontroli nad spółką.

Korzyści podatkowe

Regulacje dotyczące opodatkowania wymiany udziałów, które są skutkiem implementacji dyrektywy, zostały zawarte w art. 12 ust. 4d ustawy o CIT. Zgodnie z tym przepisem wymiana udziałów polega na dokonaniu zbycia udziałów (akcji) jednej spółki kapitałowej innej spółce kapitałowej w zamian za udziały (akcje) spółki nabywającej albo w zamian za udziały (akcje) spółki nabywającej wraz z zapłatą w gotówce w wysokości nie wyższej niż 10 proc. wartości nominalnej otrzymanych udziałów (akcji) lub w przypadku braku wartości nominalnej - wartości rynkowej tych udziałów (akcji).

Bezpośrednim skutkiem takiej transakcji wymiany jest to, że wartość otrzymanych udziałów (akcji) nie skutkuje powstaniem przychodu do opodatkowania w spółce zbywającej i spółce nabywającej, o ile w wyniku nabycia udziałów (akcji):

● spółka nabywająca oraz spółka zbywająca (obejmująca) są rezydentami podatkowymi w państwie członkowskim UE lub w innym państwie należącym do Europejskiego Obszaru Gospodarczego,

● spółka nabywająca uzyska bezwzględną większość praw głosu w spółce, której udziały (akcje) są zbywane, albo

● spółka posiadająca bezwzględną większość praw głosu w spółce, której udziały (akcje) są zbywane, zwiększa ilość udziałów (akcji) w tej spółce.

Jeśli wymiana udziałów (akcji) nie skutkuje powstaniem przychodu, oznacza to, że kosztem uzyskania przychodu ze zbycia tak objętych udziałów (akcji) innej spółki będzie historyczna cena nabycia bądź objęcia udziałów (akcji) będących przedmiotem transakcji.

Artykuł 11 dyrektywy uprawnia przy tym państwa członkowskie do cofnięcia przywilejów podatkowych w tym zakresie, jeżeli zasadniczym celem lub jednym z zasadniczych celów operacji wymiany udziałów jest oszustwo podatkowe lub unikanie opodatkowania. Za takie działanie może zostać uznana okoliczność, w której operacja nie została wykonana z ważnych powodów gospodarczych, takich jak restrukturyzacja lub racjonalizacja działalności spółek uczestniczących w operacji.

Podatnicy PIT

Dla analizy skutków podatkowych wymiany udziałów dla udziałowców czy akcjonariuszy będących osobami fizycznymi istotne jest, że dyrektywa nie została implementowana do ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2000 r. nr 14, poz. 176 z późn. zm.), mimo że definicja wymiany udziałów określona w dyrektywie posługuje się pojęciami spółka oraz akcjonariusz. Wydaje się zatem, że dyrektywa rozróżnia udziałowców czy akcjonariuszy spółek nabytych i nabywających mających status osoby prawnej oraz osoby fizycznej.

Podobne stanowisko prezentuje Europejski Trybunał Sprawiedliwości, który w sprawach dotyczących operacji wymiany udziałów (np. C-321/05 w sprawie Kofoed) orzekł na podstawie przepisów dyrektywy w odniesieniu do sprawy z udziałem osoby fizycznej, obywatela jednego z państw członkowskich. Podobnie w sprawie Leur-Bloem (C-28/95) ETS stwierdził, że osoba fizyczna dokonująca zbycia udziałów i obejmująca następnie w zamian udziały w spółce przejmującej, może uznać taką transakcję za operację wymiany udziałów i tym samym zwolnioną od podatku dochodowego do czasu zbycia objętych udziałów.

Można zatem założyć, że dyrektywa nie ogranicza kręgu podmiotów uprawnionych do skorzystania ze zwolnienia podatkowego tylko i wyłącznie do udziałowców czy akcjonariuszy korporacyjnych (w Polsce podatników podatku CIT), a zatem na przepisy tej dyrektywy mogą powoływać się również osoby fizyczne.

Konsekwencje wymiany udziałów

● Przydział papierów wartościowych, reprezentujących kapitał spółki nabywającej, akcjonariuszowi spółki nabywanej w zamian za papiery wartościowe, reprezentujące kapitał tej ostatniej spółki, nie stanowi podstawy do opodatkowania dochodu, zysków lub zysków kapitałowych tego akcjonariusza.

● Kosztem uzyskania przychodu ze zbycia uzyskanych w wyniku operacji wymiany udziałów (akcji) będzie historyczny koszt nabycia lub objęcia udziałów (akcji) będących przedmiotem operacji.

Przemysław Molik

przemyslaw.molik@infor.pl

Podstawa prawna

Art. 12 ust. 4d; art. 16 ust. 1 pkt 8d ustawy z 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (t.j. Dz.U. z 2000 r. nr 54, poz. 654 z późn. zm.).

Dyrektywa Rady 90/434/EWG z 23 lipca 1990 r. w sprawie wspólnego systemu opodatkowania mającego zastosowanie w przypadku łączenia, podziałów, wnoszenia aktywów i wymiany udziałów, dotyczących spółek różnych państw członkowskich (Dz.Urz. UE L 225 z 20 sierpnia 1990 r., str. 1; Polskie wydanie specjalne, rozdz. 09, 1.1, str. 142).