Jak spółka rozlicza przychody z giełdowych instrumentów

Instytucje finansowe oferują wiele możliwości inwestycji i zabezpieczenia kapitału. Firmy prowadzące działalność podstawową - produkcyjną, handlową, przy realizacji której wykorzystują np. surowce czy produkty spożywcze - mogą uniknąć niekorzystnych konsekwencji wahania cen tych produktów oraz kursów walutowych, zawierając umowy oparte na instrumentach pochodnych. Oprócz tego spółki mogą zawierać kontrakty terminowe na akcje spółek notowanych na giełdach, które posiadają w swoim portfelu inwestycyjnym. Firmy mogą też zawierać umowy kredytu walutowego przeznaczonego np. na sfinansowanie budowy środka trwałego. Jednocześnie w związku z wykonaniem umów opartych na instrumentach pochodnych mogą w zależności od faktycznie ustalonych cen rynkowych uzyskać przychód lub ponieść stratę.

W praktyce spółki kapitałowe mają problemy z rozliczeniem takich transakcji. To, jak różne jest rozumienie przepisów o podatku dochodowym od osób prawnych i zastosowanie ich do transakcji opartych na instrumentach pochodnych, pokazują przykładowa interpretacja izby skarbowej oraz orzeczenie NSA. Warto jednak przypomnieć ogólne zasady rozliczenia przychodów z instrumentów pochodnych, przewidziane w ustawie o CIT

Spółki kapitałowe (spółki z o.o. i spółki akcyjne) oraz inne podmioty (np. spółdzielnie, stowarzyszenia) opodatkowane podatkiem dochodowym od osób prawnych przychody ze zbycia instrumentów finansowych rozliczają łącznie z pozostałymi przychodami z działalności gospodarczej, czyli na zasadach ogólnych (tj. przy zastosowaniu 19 proc. stawki podatku dochodowego).

Dla podatników CIT przychodem są otrzymane pieniądze, wartości pieniężne, w tym również różnice kursowe. Rozliczenie podatkowe przychodów z instrumentów finansowych, zależy od tego, czy są to papiery wartościowe, czy instrumenty pochodne.

W przypadku papierów wartościowych przychód powstaje dopiero w momencie ich odpłatnego zbycia. Wtedy też rozpoznawany jest koszt uzyskania przychodu związany z nabyciem zbywanych papierów wartościowych (zakup akcji czy certyfikatów depozytowych jest więc kosztem odroczonym). Podobnie w przypadku odkupienia tytułów uczestnictwa lub jednostek uczestnictwa w funduszach kapitałowych. W przypadku lokowania środków spółki w papiery dłużne, np. obligacje, przychodem z tytułu ich wykupu przez emitenta są otrzymane pieniądze, wartości pieniężne w pełnej kwocie uzyskanej z tego tytułu.

Istotne jest jednak to, aby spółka wszelkich transakcji na instrumentach finansowych dokonywała z udziałem środków firmowych poprzez firmowy rachunek bankowy, który służy jej do prowadzenia danej działalności gospodarczej.

W praktyce podatnicy największe problemy mają właśnie z określeniem momentu powstania przychodu z transakcji na pochodnych instrumentach finansowych.

Pochodne instrumenty finansowe podzielić można na rzeczywiste oraz nierzeczywiste instrumenty finansowe. Instrumenty rzeczywiste rozliczane są poprzez fizyczną dostawę instrumentu bazowego (waluty, towary, surowce), natomiast instrumenty nierzeczywiste (w tym będące przedmiotem obrotu na rynku regulowanym) poprzez różnicę między ceną umowną a ceną rzeczywistą instrumentu bazowego.

Przepisy podatkowe określają przy tym, że za instrumenty pochodne uznaje się prawa majątkowe, których cena zależy bezpośrednio lub pośrednio od ceny towarów, walut obcych, waluty polskiej, złota dewizowego, platyny dewizowej lub papierów wartościowych, albo od wysokości stóp procentowych lub indeksów, a w szczególności opcje i kontrakty terminowe.

W zakresie powstania przychodu z transakcji na instrumentach pochodnych to przepisy określają, że momentem powstania przychodu jest:

zbycie pochodnego instrumentu finansowego,

realizacja prawa wynikająca z instrumentu,

rezygnacja z prawa wynikająca z instrumentu.

Za datę powstania przychodu do opodatkowania podatkiem CIT uważa się dzień wydania rzeczy, zbycia prawa majątkowego lub wykonania usługi albo częściowego wykonania usługi, nie później niż dzień wystawienia faktury albo uregulowania należności.

Praktyka interpretacyjna organów podatkowych pokazuje że w zakresie rozliczenia instrumentów pochodnych podatnicy nie mają pewności, kiedy powstaje przychód do opodatkowania.

W przypadku spółki ABC, która podpisała kontrakty terminowe futures na indeks giełdowy, kwota rozliczenia może być ujemna albo dodatnia, w zależności od zmiany wartości instrumentu bazowego. Dodatnia kwota rozliczenia stanowi zysk, zaś kwota ujemna - stratę na kontrakcie futures. Po każdym dziennym rozliczeniu kwota rozliczenia jest pobierana z rachunku bankowego spółki albo przelewana na ten rachunek.

W związku z tym, że w wyniku dziennych rozliczeń kontraktu futures opartego na indeksie giełdowym, będącego instrumentem nierzeczywistym, nie następuje fizyczna dostawa instrumentu bazowego, nie dochodzi do zbycia prawa majątkowego lub wydania rzeczy ani nie ma miejsca wykonanie usługi, zysk z tytułu dodatniej kwoty rozliczenia kontraktu powinien stanowić przychód podlegający opodatkowaniu zgodnie z art. 12 ust. 3e ustawy o CIT w dniu faktycznego otrzymania na rachunek bankowy.

Z kolei w kwestii ujemnej kwoty rozliczenia kontraktu futures to kwota ta nie stanowi wydatków na nabycie instrumentu pochodnego i nie ma w związku z tym zastosowania ograniczenie zawarte w art. 16 ust. 1 pkt 8b ustawy o CIT (bo poniesienie wydatku nie następuje wcześniej niż realizacja praw wynikających z instrumentu pochodnego). Strata ta stanowi koszt pośredni, potrącalny w dacie poniesienia, tj. ujęcia w księgach spółki, na podstawie art. 15 ust. 4d i ust. 4e ustawy o CIT.

Takie rozliczenie jest zgodne np. ze stanowiskiem NSA wyrażonym w wyroku z 1 lutego 2011 r. (II FSK 1724/09, prawomocne).

● akcje, prawa poboru, prawa do akcji, warranty subskrypcyjne, kwity depozytowe, obligacje, listy zastawne, certyfikaty inwestycyjne,

● tytuły uczestnictwa w instytucjach wspólnego inwestowania,

● instrumenty rynku pieniężnego,

● opcje, kontrakty terminowe, swapy, umowy forward na stopę procentową, inne instrumenty pochodne, których instrumentem bazowym jest papier wartościowy, waluta, stopa procentowa, wskaźnik rentowności lub inny instrument pochodny, indeks finansowy lub wskaźnik finansowy, towar, które są wykonywane przez dostawę lub rozliczenie pieniężne.

Spółka wystąpiła o interpretację podatkową. Przedstawiła, że jest deweloperem budowlanym specjalizującym się w budowie obiektów na cele centrów handlowych. Spółka zaciągnęła kredyt na budowę centrum, który został jej udzielony w walucie euro. W związku z tym, że wydatki inwestycyjne ponoszone przez spółkę są wyrażone w złotych, spółka została zobowiązana przez bank do zabezpieczenia się przed ryzykiem walutowym. W celu wyeliminowania tego ryzyka spółka zawarła umowę transakcji forward, zabezpieczającej kurs wymiany euro na złote.

Według spółki wynik na realizacji transakcji forward powinien zostać proporcjonalnie alokowany do części budynku użytkowanej w roku 2010 i części nie użytkowanej w 2010 r. W odniesieniu do przychodów lub strat na transakcji forward związanych z częścią użytkowaną powinno się je odnieść bezpośrednio do przychodów lub kosztów podatkowych roku 2010. Przychody i straty na transakcji forward dotyczące części nieużytkowanej w 2010 r. powinny zaś zostać odniesione do wartości początkowej prowadzonej przez spółkę inwestycji.

Stanowisko spółki zostało uznane za nieprawidłowe. Jeżeli nabycie pochodnego instrumentu finansowego służy zabezpieczeniu transakcji wytworzenia środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych, to wszelkie wydatki poniesione w celu nabycia tego instrumentu oraz jego realizacji powiększają wartość środka trwałego lub wartości niematerialnej czy prawnej.

Oznacza to, że wynik osiągnięty w związku z zawartą przez spółkę umową transakcji forward zabezpieczającą realizację inwestycji polegającej na budowie budynku użytkowego (centrum handlowego) wpływa na wartość początkową tej inwestycji w ten sposób, że ujemny wynik (strata) powstały w związku z realizacją tej transakcji zwiększa wartość początkową środka trwałego do dnia oddania go do używania, a w przypadku gdy spółka osiągnie wynik dodatni (zysk) - wartość początkowa środka trwałego ulegnie zmniejszeniu o ten wynik do dnia jego przekazania do używania.

Interpretacja indywidualna dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z 5 sierpnia 2011 r. (sygn. ILPB4/423-152/11-2/DS).

Spółka XYZ posiada na rachunku inwestycyjnym 10 tys. akcji spółki giełdowej. Cena akcji tej spółki na giełdzie wynosi 25 zł. Spółka obawia się spadku cen, ale nie chce przedwcześnie sprzedawać akcji. W celu zabezpieczenia portfela sprzedaje 10 kontraktów terminowych (na kontrakt akcyjny przypada 100 akcji spółki). Bieżący kurs kontraktu wynosi 27 zł. W ciągu dwóch miesięcy cena akcji spółki spadła o 3 zł, a kurs kontraktu spadł do 23 zł. Stawka podatku dochodowego wynosi 19 proc. Jak spółka rozliczy przychód z zawarcia transakcji na kontraktach terminowych?

25 zł - rynkowa cena akcji

27 zł - kurs kontraktu z wykonaniem za 3 miesiące (otwarcie krótkiej pozycji i sprzedaż kontraktów)

250 000 zł - wartość portfela akcji

22 zł - rynkowa cena akcji

23 zł - kurs kontraktu terminowego (zamknięcie krótkiej pozycji i odkupienie kontraktu)

220 000 zł - wartość portfela akcji

(27 zł - 23 zł) x 10 x 1000 = 40 000 zł (zyski z kontraktów)

220 000 zł - 250 000 zł = - 30 000 zł (wirtualna strata z akcji)

40 000 zł x 19 proc. = 7600 zł

Przemysław Molik

przemyslaw.molik@infor.pl

Art. 12 ust. 1 pkt 1, ust. 3a, art. 15 ust. 1, ust. 4 i 4d, art. 15a, art. 16g ust. 1 pkt. 8, 8b, art. 16 ust. 1b, art. 16g ust. 4, art. 16 ust. 1 pkt 8b ustawy z 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (t.j. Dz.U. z 2011 r. nr 74, poz. 397 z późn. zm.)